zamon tushunchasi va fe'lning zamon shakllari

PPT 22 pages 345.5 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 345.5 KB

File type PPT

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

слайд 1 toshkent fan va texnologiya universiteti boshlang'ich ta'lim yo'nalishi 137-guruh talabasi meliqulova mohigulning ona tili fanidan taqdimot ishi qabul qildi: eshboyev qahrammon fe’lning zamon shakllari zamon tushunchasi, uning fe’l formalarida shakllanishi. zamon turlarining o’zaro munosabati. o’tgan zamon fe’l formalari, ularning ma’no va grammatik xususiyatlariga ko’ra bo’linishi. hozirgi zamon fe’l formalari, ularning ichki ma’no turlari. kelasi zamon fe’l formalari, ularning ma’no va grammatik xususiyatlari. fe’l zamonlarining shakllanishida funktsional formalarning, to’liqsiz fe’llarning roli. fe’l zamonlarining mayl bilan munosabati. ma’lumki, harakat (yo holat) ning voqe bo’lish (yoki bo’lmaslik) tushunchasi mantiqan zamon bilan bog’liq bo’ladi, ya’ni ma’lum bir harakat ma’lum bir zamon (payt, vaqt)da bajarilish yoki bajarilmaslik xususiyatiga ega. fe’llardagi zamon tushunchasi nisbiy bo’lib, u nutq so’zlanib turgan paytga nisbatan qiyoslangan holda aniqlanadi. shunga ko’ra, fe’llarda dastlab uch zamon, tushunchasi belgilanadi (o’tgan zamon, hozirgi zamon, kelasi zamon). zamon ma’nosi esa fe’l tarkibida qo’llangan grammatik ko’rsatkichlar orqali reallashadi. masalan: 1. ro’paramizda uncha katta bґlmagan …

2 / 22

nib turgan paytdan oldin bajarilgan (bo’lishli shaklda) yoki bajarilmagan (bo’lishsiz shaklda)ini ifodalaydi. o’tgan zamon fe’l formalari nutqda o’zaro xususiy modal ma’nolariga ko’ra farqlanadi. bu esa ularni ichki ma’no turlariga ajratishni taqozo etadi. o’zbek tilshunosligida o’tgan zamon fe’llarining asosan, quyidagi turlari ajratiladi: 1) yaqin o’tgan zamon; 2) uzoq o’tgan zamon; 3) o’tgan zamon hikoya; 4) o’tgan zamon davom; 5) o’tgan zamon maqsad fe’llari. yaqin o’tgan zamon fe’li -di affiksli sof fe’lni tuslash orqali shakllanadi va u ish-harakatning nutq so’zlanib turgan paytdan bir oz oldin, ammo so’zlovchining ko’z oldida (yoki uning faol ishtiroki bilan) bajarilgan yoki bajarilmaganligini ifodalaydi. uzoq o’tgan zamon fe’li nutq so’zlanib turgan paytdan ancha ilgari bajarilgan yoki bajarilmagan, ammo bu xaqda nutq so’zlanib turgan paytda xabar qilingan ish-harakatni ifodalaydi. o’tgan zamonning bu turi nutqda aniq eslash (yoki eslatish), eshitilganlik, kutilmaganda eslash kabi qo’shimcha ma’nolarga ham ega bo’la oladi. uzoq o’tgan zamon fe’li, birinchidan, -gan affiksli o’tgan zamon sifatdoshini tuslash …

3 / 22

hunchasi "doimiy" yoki nisbiy bo’lishi mumkin; unda ma’lum bir muddat davom etgan konkret jarayon tushunchasi ham aks eta oladi. o’tgan zamonning bu turi birinchidan, -r(-ar) to’liqsiz fe’lini biriktirib tuslash orqali; ikkinchidan, -yotgan affiksli hozirgi zamon sifatdoshiga edi to’liqsiz fe’lini biriktirib tuslash orqali; uchinchidan, -moqda affiksli fe’l formasiga edi to’liqsiz fe’lini biriktirib tuslash orqali shallanadi. o’tgan zamon maqsad fe’li, birinchidan, -moqchi affiksli fe’l formasidan so’ng edi to’liqsiz fe’lini biriktirib tuslash orqali shakllanadi. bunday fe’l formalari. asosan, nutq so’zlanib turgan paytdan ilgari bajarilishi maqsad qilingan ish-harakat tushunchasini ifodalaydi, ammo gap mazmunidan uning voqe bo’lgan-bo’lmaganligi aniq ifodalanmaydi. ish-harakatning nutq so’zlanib turgan paytda bajarilayotgan (yoki bajarilmayotgan)ini ifodalaydigan fe’llar hozirgi zamon fe’li sanaladi. ular, birinchidan, -a(-y) affiksli ravishdoshlarni tuslash orqali; ikkinchidan, tarkibida –yap, -moqda, -yotib, -yotir affikslari qo’llangan fe’l formalarini tuslash orqali shakllanadi. murakkab fe’l tarkibida qo’llangan yot, o’tir, tur, yur ko’makchi fe’llarini tuslash orqali ham hozirgi zamon fe’li hosil bo’ladi. i. sh. kel-a-yotir-man, o’qi-(y)-yotir-man …

4 / 22

kabi). bunday forma kelasi zamon gumon fe’lini hosil qiladi. kelasi zamonning maqsad ifodalash shakli ham mavjud bo’lib, u -moqchi affiksli fe’l formasini, shuningdek, -digan, -jak(-ajak) affiksli sifatdoshlarni tuslash orqali shakllanadi. . i. sh. kel-ajak-man, o’qi-yajak-man ii. sh. kel-ajak-san, o’qi-yajak-san iii sh. kel-ajak, o’qi-yajak i. sh. kel-ajak-miz, o’qi-yajak-miz ii. sh. kel-ajak-siz, o’qi-yajak-siz iii sh. kel-ajak(lar), o’qi-yajak(lar) b i r l i k k o’ p l i k buyruq-istak va shart mayllari formasidagi fe’llar ham, asosan kelasi zamon tushunchasini ifodalaydi masalan: bilaman, u bizni poylamoqchi (n.fozilov.). oltin yerimizni ko’z qorachig’iday saqlanglar. (h.g’.). dilimizdagi gaplarni so’zlab bersam... foydalanilga adabiyotlar м.мирзаев, с.усмонов, и.расулов узбек тили. т., «укитувчи» 1978. ш. шоабдурахмонов, м.аскарова, а.хожиев, и.расулов, , х.дониёров хозирги њзбек адабий тили. т., «укитувчи» 1980. м.ирскулов тилшуносликка кириш. т., «укитувчи» 1992. а.баскаков, а. содиков, а.абдуазизов умумий тилшунослик. т., «укитувчи» 1981. х.неъматов, о.бозоров тил ва нутк. т., «укитувчи» 1993. у.турсунов, ж.мухторов, ш.рахматуллаев хозирги њзбек адабий тили.. 1-кисм. …

5 / 22

zamon tushunchasi va fe'lning zamon shakllari - Page 5

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "zamon tushunchasi va fe'lning zamon shakllari"

слайд 1 toshkent fan va texnologiya universiteti boshlang'ich ta'lim yo'nalishi 137-guruh talabasi meliqulova mohigulning ona tili fanidan taqdimot ishi qabul qildi: eshboyev qahrammon fe’lning zamon shakllari zamon tushunchasi, uning fe’l formalarida shakllanishi. zamon turlarining o’zaro munosabati. o’tgan zamon fe’l formalari, ularning ma’no va grammatik xususiyatlariga ko’ra bo’linishi. hozirgi zamon fe’l formalari, ularning ichki ma’no turlari. kelasi zamon fe’l formalari, ularning ma’no va grammatik xususiyatlari. fe’l zamonlarining shakllanishida funktsional formalarning, to’liqsiz fe’llarning roli. fe’l zamonlarining mayl bilan munosabati. ma’lumki, harakat (yo holat) ning voqe bo’lish (yoki bo’lmaslik) tushunchasi mantiqan zamon bilan bog’liq bo’ladi, ya’ni ma’lum bir harakat ma’l...

This file contains 22 pages in PPT format (345.5 KB). To download "zamon tushunchasi va fe'lning zamon shakllari", click the Telegram button on the left.

Tags: zamon tushunchasi va fe'lning z… PPT 22 pages Free download Telegram