biosenoz va ekosistemalarning mahsuldorligi va o`zgarishlari

PPTX 36 pages 695.1 KB Free download

36 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 695.1 KB

File type PPTX

Pages 36

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 36

презентация powerpoint mavzu: biosenoz va ekosistemalarning mahsuldorligi va o`zgarishlari. reja: 1. biosenozlarning mavsumiy, sutkalik o’zgarishlari hamda ularning dinamikasi. 2. biosenozlar mahsuldorligi. 1. uyushmalarning sutkalik va mavsumiy o’zgarishlari. ko’pgina uyushmalarning xususiyatlari shundan iboratki, ularning tarkibi va ayrim turlarning munosabatlari turli mavsumlar davomida, hatto sutkaning ma’lum soatlarida qonuniy ravishda o’zgarib turadi. u yoki bu turning joy almashtirishi yoki faolligining o’zgarishi tufayli ma’lum vaqt davomida uyushma hayotidan chetga chiqadi. masalan, biologik jarayonlarning sutkalik davriyligi (o’zgarib turishi) va “kunduzgi” va “tungi” turlarning mavjudligi ma’lum darajada uyushmada mustaqil, bir - birini almashtiruvchi (aspektni) holatni shakllanishiga olib keladi. ushbu holatlar nafaqat uyushmaning murakkablashuviga, balki unda yashovchi organizmlarning muhitdan to’la foydalanish imkoniyatini ham yaratadi. uyushmalardagi mavsumiy o’zgarishlar undagi organizmlarning (ayrim turlarning) bir qismini yozgi yoki qishki uyquga ketishi va qish yoki qurg’oqchilik tufayli ayrim turlarning migrasiyasi bilan ifodalanadi. uyushmadagi (biosenozdagi) turg’un turlar uning asosini tashkil etadi. mavsumiy turlar esa biosenozning ayrim davrlardagi (mavsumlardagi) qiyofasini aniqlaydi (shakllantiradi). bunday …

2 / 36

davom etadi. shunga binoan, tropik dengizlarda va arktikada plankton organizmlarning mavsumiy dinamikasida faqat 1 ta maksimum qayd qilinsa, mu’tadil iqlimli kengliklardagi dengizlarda esa 2 ta kuzatiladi. issiq, iliq va sovuq iqlimli dengizlarda organizmlar yil davomida sodir bo’ladigan generasiyalar (avlod qoldirishi) bilan ham farq qiladi. masalan, arktika sharoitida plankton holda hayot kechiruvchi ko’pgina eshkak oyoqli qisqichbaqasimonlar (copepoga-calanus) bitta, ayrim hollarda 2 ta generasiya beradi, mu’tadil iqlim sharoitida ular 4-6 ta, tropikda esa yil davomida ko’payadi. chuchuk suv havzalarida ham plankton va bentos hayvonlari dengiz plankton va bentos hayvonlari kabi o’zgarish xususiyatlariga ega. bir tipdagi uyushmaning boshqasi bilan almashinuvi suksessiya deyiladi. suksessiyalar muhitning o’zgarishlari oqibatida sodir bo’lsa, uning amalga oshishi esa tashqi va ichki sabablarga bog’liq bo’ladi. agar uyushmada tub o’zgarishlarga sabab bo’lgan ta’sir etuvchi omillar vaqtincha bo’lsa, uyushmaning dastlabki holati qayta tiklanadi. bordi-yu, ta’sirni yuzaga keltiruvchi omillar uzoq vaqt davomida ta’sir etib tursa, uyushma ham dastlabki ko’rinishiga qaytmasdan, o’zgargan holatda faoliyatini …

3 / 36

o’tchil begona o’simliklarni bosib, uning o’rniga yo’sin va boshqa turli o’tlarni paydo bo’lishiga sababchi bo’ladi. qayin va tog’ terak yosh daraxtlari asosiy ignabargli daraxtlarning o’sishiga to’siq bo’lib turadi. bu esa ignabargli daraxtlar o’rmoni o’rniga tog’ terak va qayinli o’rmon paydo bo’ladi. ayrim hollarda ularga ignabargli daraxtlar ham aralashgan bo’ladi. qayin va tog’ terak daraxtlarining yoshi 10 -20 yillik bo’lgandan so’ng, daraxtlar oralig’ida siyraklashish va nisbatan yorishish paydo bo’lgandan keyin ignabargli daraxtlarning rivojlanishi uchun sharoit paydo bo’ladi. ignabargli daraxtlarning o’sib borishi esa yorug’lik sevuvchi daraxtlar turlari (qayin, tog’ terak va tilog’ochli daraxtlar) siqib chiqariladi va uzoq davom etgan jarayondan so’ng ignabargli daraxtlardan tashkil topgan o’rmon tiklanadi. bu jarayonga parallel ravishda hayvonlar ham o’zgarib boradi, ya’ni tarkib oldin “begona-yaylov” o’simliklarga mos hayvon turlari, buta o’simliklariga mos hayvonlar, qayin va tog’ terakka moslashgan hayvonlar va nihoyat ignabargli o’rmonga moslashgan hayvonlar faunasi paydo bo’ladi. hayvonlar faunasi “qayin va tog’ terak” fazasida ancha kambag’al (kam) …

4 / 36

tlamining barbod bo’lishi, tuproqning ustki qatlamlarini zichlanishi va uning strukturasini buzilishiga olib keladi. biotsenozning ekologik tuzilmasi. har bir biotsenozda alohida ekologik guruhga mansub organizmlar uchraydi. biotsenozdagi ekologik guruhlar nisbati uning ekologik tuzilmasini ifodalaydi. o’xshash ekologik tuzilmaga ega bo’lgan biotsenozlarning har birida o’ziga xos tur tarkibi bo’lishi mumkin. chunki qiyoslanayotgan biotsenozlardagi mutanosib ekologik tokchani muhit omillariga bo’lgan talab darajasi bir muncha yaqin boshqa-boshqa turlar egallashi mumkin. filogenetik uzoq, lekin ekologik talab darajasi mutanosib bo’lgan va biotsenozlarda bir xil funktsiyani bajaruvchi turlar vikar turlar deb ataladi. tabiatda ekologik vikarlar keng tarqalgan. masalan, evropa o’rmonlarida suvsarlar, osiyo o’rmonlarida sobollar, bir xil ekologik tokchani egallab hayot kechiradi. afrika kengliklarida antilopalar, shimoliy amerika bizonlari, osiyoda yashovchi yovvoyi otlar va qulonlar o’xshash ekologik tokchalar bo’ylab tarqalgan va tegishli biotsenozlarning ozuqa zanjirida o’rni va ahamiyati o’xshashdir. har bir biotsenozning tur tarkibi mazkur mintaqada tarqalgan turlardan tashkillanadi. lekin biotsenozlarning ekologik tuzilmasi ma’lum iqlim va landshaft sharoitiga bog’liq holda …

5 / 36

turiga qarab nomlanadi: g’o’za agrotsenozi, yo’ng’ichka agrotsenozi, poliz ekinlari agrotsenozi, bog’ agrotsenozi va boshqalar. agrotsenozlar barchasi tabiiy bitsenozlar o’rnida vujudga keladi. lekin, agrotsenozlarda ham turli turlarga mansub organizmlar tevarak atrofdagi jonsiz tabiat sharoitiga evolyutsion jarayonda shakllangan tabiiy qonuniyatlar asosida bog’langan bo’ladi. har qanday agrotsenoz ham tirik organizmlarni noorganik tabiat bilan mustahkam kompleks bo’lib, o’zini saqlab turadi va bu sistemada moddalar davra bo’ylab aylanib yuradi. bu holatni g’o’za agrotsenozi misolida ifodalab berish mumkin. g’o’za agrotsenozi asosini – produtsent hisobiga g’o’za o’simligining o’zi tashkil etadi. uning hisobiga birlamchi konsumentlar – o’simlikxo’r organizmlar yashaydi, jumladan, shiralar, o’rgimchakkana, ko’sak qurti, ayrim qandalalar va boshqalar. umuman, g’o’zada 30 ga yaqin zararkunanda uchraydi, ulardan faqat 5-6 tasigina bu o’simlikka doimiy zarar keltirib yashaydi. lekin bularning hammasi ham g’o’zaga bir xil zarar etkazmaydi. erta bahorda yangi ungan g’o’za maysalari asosini tomir qurti kemiradi. keyinchalik g’o’zaning chin barglarida shiralarni uchratish mumkin. ular asta-sekin ko’payib g’o’za barglarini bujamaytirib qo’yishi …

Want to read more?

Download all 36 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biosenoz va ekosistemalarning mahsuldorligi va o`zgarishlari"

презентация powerpoint mavzu: biosenoz va ekosistemalarning mahsuldorligi va o`zgarishlari. reja: 1. biosenozlarning mavsumiy, sutkalik o’zgarishlari hamda ularning dinamikasi. 2. biosenozlar mahsuldorligi. 1. uyushmalarning sutkalik va mavsumiy o’zgarishlari. ko’pgina uyushmalarning xususiyatlari shundan iboratki, ularning tarkibi va ayrim turlarning munosabatlari turli mavsumlar davomida, hatto sutkaning ma’lum soatlarida qonuniy ravishda o’zgarib turadi. u yoki bu turning joy almashtirishi yoki faolligining o’zgarishi tufayli ma’lum vaqt davomida uyushma hayotidan chetga chiqadi. masalan, biologik jarayonlarning sutkalik davriyligi (o’zgarib turishi) va “kunduzgi” va “tungi” turlarning mavjudligi ma’lum darajada uyushmada mustaqil, bir - birini almashtiruvchi (aspektni) holatni shakllan...

This file contains 36 pages in PPTX format (695.1 KB). To download "biosenoz va ekosistemalarning mahsuldorligi va o`zgarishlari", click the Telegram button on the left.

Tags: biosenoz va ekosistemalarning m… PPTX 36 pages Free download Telegram