ташқи муҳит омиллари

DOC 109,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1476957875_65719.doc ташқи муҳит омиллари режа: 1. ташқи муҳит билан организмнинг бирлиги. 2. экологик омиллар: биотик, абиотик, антропоген. 3. биотик омиллар ва уларнинг организм учун аҳамияти. 4. антропоген омиллар. таянч иборалар: ташқи муҳит, экологик омил, чекловчи омил, минимум қонуни, толерантлик, эвритерм, стенотерм, экологик тахмон, антропоген омил, трофик алоқа, топик алоқа, форик алоқа. 1. ташқи муҳит билан организмнинг бирлиги. ташқи муҳит билан организм узвий боғланган бўлиб усиз организм яшай олмайди. ташқи муҳитдан организм биринчидан озуқа олади, иккинчидан организмнинг ер юзасида тарқалиши ҳам уларнинг ташқи муҳит шароитларига чидамлилигига (мослашганлигига) боғлиқдир. иссиқ ва қуруқ иқлим шароити организмларнинг яшашини чегаралайди, худди шундай ҳар қандай организм ҳам шимолнинг совуқ иқлим шароитларида яшай олмайди. тирик организмларнинг шакли ва вазифалари ҳам ташқи муҳитга боғлиқдир. масалан, сувда яшовчи балиқларнинг шакли, тузилиши ва муҳитга мослашиши ёки ҳаво таркибидаги кислороднинг 21 % бўлиши тирик организмларда бўладиган модда алмашиши жараёни тезлигининг энг юқори чўққисини белгилайди. худди шундай иссиқ вақтларида ўсимлик ва ҳайвон …

к ёриқчаларига кириб бориб жинсларни майдалашга олиб келади. бактериялар ва замбуруғлар эса, тоғ жинсларини нуратиб тупроқнинг ҳосил бўлишини тезлаштирадилар. замбуруғлар озиқа минерал моддаларини парчалайдиган кислоталар ажратадилар, парчаланган минерал моддалар жинслардан ювилиб, уларнинг янада емирилишини тезлаштиради. ўсимликларнинг чириётган қисмлари ҳам кислоталар ажратади, жинсларнинг кимёвий нурашини жадаллаштиради. буларнинг ҳаммаси тупроқнинг кимёвий таркибини ва структурасини ўзгартириши мумкин. ҳайвонлар ажратиб чиқарган экскриментлари ёрдамида, тупроқни туёқлари билан майдалаб, ерда уй ва ҳар хил йўллар ясаб тупроқ ҳосил қилиш жараёнида иштирок этадилар. юқори ўсимликларнинг илдизлари тупроққа ёпишиб олиб, уларни кучли шамол ва сув эррозиясидан асрашда муҳим роль ўйнайдилар. ўсимликлар сувларнинг ер юзасидаги ҳаракатига ҳам ўз таъсирини кўрсатади, чунки ёғингарчилик кўп тушадиган жойларда сув ўша ерда тўпланиб қолмасдан, унинг бир қисми тупроқ юзасидан оқиб кетади ёки ерга шимилади ва ер ости сувларга қўшилади, қолган қисми тупроқ юзасидан ва ўсимлик барглари орқали буғланади. шу ҳодисалар бўлмаганда эди нью-йорк шаҳри 60 м чуқурликдаги сув остида қолиб кетган бўлар эди. …

организмнинг яшаши учун зарур бўлган элементлар ёки омиллардан ёруғлик, иссиқлик, сув, озиқланиш ва шу кабилар киради. 1933 йилда д.н.кашкаров муҳит омилларини 3 гуруҳ (иқлим, эдафик ва биотик)га бўлади. кейинчалик 1950 йилда алёхин экологик омилларни иқлим, эдафик, орографик, биотик, антропоген ва тарихий гуруҳларга ажратиб ўрганишни таклиф қилади. экологик омиллар 3 та асосий гуруҳга бўлинади: 1. абиотик омиллар - анорганик табиат шароитининг ёки ўлик табиатнинг йиғиндиси. буларга ҳарорат, ёруғлик, намлик, сув, тупроқ, рельеф киради. 2. биотик омиллар: бунга тирик табиат элементлари (тирик организм-ларнинг бир - бирига ва яшаш муҳитига таъсири) киради. биотик омиллар фитоген ва зооген омилларга бўлинади. фитоген омиллар деганда юксак ва тубан ўсимликларнинг организмга таъсири эътиборга олинса, зооген омиллар деганда эса организмга барча ҳайвонларнинг таъсири назарда тутилади. 3. антропоген омиллар - бу инсон фаолияти билан боғлиқ бўлган омиллар, яъни одамларнинг ўсимлик ва ҳайвон турлари ёки улар гуруҳларининг тузилишига кўрсатган таъсиридир. тирик организмларга жуда кўп омиллар таъсир кўрсатади. ана шу омилларнинг …

адир. чунончи, ўсимликлар ҳаётидан мисол келтирсак, ғўзани ўстириш ва парвариш қилишда ўғит бермасдан фақат сув бериш билан ғўзани тўла ривожлантириб бўлмайди. ёки бунинг акси ҳам худди шундай натижаларга олиб келади. организмнинг ҳаёт фаолиятини сусайтирувчи омилга чекловчи омил (лимитирующий фактор) дейилади. организмларга таъсир қилувчи омилларнинг биттаси чекловчи омил бўлиши мумкин. чунончи ҳайвонлар ва ўсимликларнинг шимол томонга қараб тарқалиши иссиқликнинг етишмаслиги натижасида жанубга тарқалиши эса, намликнинг етишмаслиги туфайли кечади. демак, организмларнинг шимолга тарқалишида чекловчи омил бўлиб ҳарорат ҳисобланса, аксинча жануб томонга тарқалишида эса чекловчи омил бу намликдир. омилнинг фақатгина етишмаслигигина эмас, балки ортиқчалиги ҳам чекловчи таъсир кўрсатиши мумкин. экологик омилларни ўрганиш соҳасида ю.либих кўп тажрибалар ўтказди. унинг ёзишича (1840 й.) экинларнинг ҳосилдорлиги кўпинча улар учун кўп керак бўлган элементлар (со2 ёки н2о) билан чекланмайди, аксинча тупроқда кам учрайдиган ва ўсимликлар учун жуда кам миқдорда керак бўлган элементлар билан чекланади. демак, ўсимликларнинг ўсиши тупроқ таркибида минимум миқдорда учрайдиган элементга (масалан, рух) боғлиқ деган …

.шелфорд (shelford, 1913) асослаб берган. бу қонунга мувофиқ максимум чегараловчи омилларнинг таъсири минимум чегараловчи омиллар таъсири билан бир хилдир. "толерантлик" қонунини тўлдирувчи омиллар нималардан иборат? 1. организмлар бир омилга нисбатан кенг диапазонли толерантликка эга бўлсалар иккинчи омилга нисбатан уларда толерантлик диапазони тор бўлади. 2. кенг толерантликка эга бўлган организмлар ер юзида кенг тарқалган. 3. тур учун шароит бирорта экологик омилга нисбатан оптимал даражада бўлмаса, шу турнинг бошқа хил экологик омилларга нисбатан толерантлик диапазони тор бўлади. масалан, ғалласимон экинлар учун азот етишмаса уларнинг қурғоқчиликка чидамлилик хусусияти пасаяди. 4. организмларнинг кўпайиш даври нозик бўлиб, бу даврда кўпчилик экологик омиллар организм учун чекловчи омил ҳам бўлиши мумкин. масалан, вояга етган сарв дарахти сувда ҳам, қуруқликда ҳам яшаши мумкин, бироқ у намлик етарли бўлган, сув кўлламаган жойлардагина кўпайиш имкониятига эга. турнинг табиатда яшаши учун керак бўлган барча ташқи муҳит омиллари йиғиндиси экологик тахмон (бурчак) дейилади. кўпинча бу атама иккита яқин турларнинг ўзаро муносабатини кузатишда …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ташқи муҳит омиллари"

1476957875_65719.doc ташқи муҳит омиллари режа: 1. ташқи муҳит билан организмнинг бирлиги. 2. экологик омиллар: биотик, абиотик, антропоген. 3. биотик омиллар ва уларнинг организм учун аҳамияти. 4. антропоген омиллар. таянч иборалар: ташқи муҳит, экологик омил, чекловчи омил, минимум қонуни, толерантлик, эвритерм, стенотерм, экологик тахмон, антропоген омил, трофик алоқа, топик алоқа, форик алоқа. 1. ташқи муҳит билан организмнинг бирлиги. ташқи муҳит билан организм узвий боғланган бўлиб усиз организм яшай олмайди. ташқи муҳитдан организм биринчидан озуқа олади, иккинчидан организмнинг ер юзасида тарқалиши ҳам уларнинг ташқи муҳит шароитларига чидамлилигига (мослашганлигига) боғлиқдир. иссиқ ва қуруқ иқлим шароити организмларнинг яшашини чегаралайди, худди шундай ҳар қандай организм ҳам ши...

Формат DOC, 109,5 КБ. Чтобы скачать "ташқи муҳит омиллари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ташқи муҳит омиллари DOC Бесплатная загрузка Telegram