geografiya va ekologianing o‘zaro integratsiyasi

DOC 44.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1472218602_64757.doc geografiya va ekologianing o‘zaro integratsiyasi hozirgi davrda jamiyatning tabiiy muhitga ta’siri nafaqat miqyoslariga ko‘ra, balki sifat jihatdan ham tubdan o‘zgarib bormoqda.hozirgi landshaftlardagi (geosistemalardagi) qaytmaydigan o‘zgarishlar keng ko‘lamlarga ega bo‘ldi va aholi salomatligida ham o‘z aksini topmoqda. bu hol esa aholining tabiiy muhitni ifloslanishdan himoya qilish va tabiatdan oqilona foydalanish uchun ekologik harakatini kuchaytirdi. shu sababli hozirgi paytda tabiat va jamiyat o‘zaro ta’sirini optimallashtirishning ilmiy nazariyasiga bo`lgan ehtiyoj kuchaydi. va bu ta’sir muammosi turli soha mutaxassislarini qiziqtirmoqda. tabiatga inson ta’sirining kuchayishi va atrof muhit muammolariga bog‘liq holda deyarli barcha fanlarga ekologiyaning ta’siri ham kuchaydi va fanlarning ekologiyalashuvi boshlandi. rivojlanishining hozirgi bosqichida geogarafiya oldida turgan muhim vazifalardan biri turli miqyoslarda sodir bo‘layotgan geoekologik muammolar yechimida faol ishtirok etishdan iborat. bu muammolarning yechimi esa ayni paytda geografiyaning ekologiyalashuvini, o‘zining tadqiqqotlarida ekologik metodlarni faol qo‘llay bilishni hamda ekologiya bilan hamkorlik qilishni taqoza etadi. muhitni o‘rganishga ilgari faqat biologiya fani uchun xos bo‘lgan ekologik …

dudiy geosistemalar, ularnning shakllanishi, tuzilmasi, dinamikasi, tarixiy rivojlanishi va kelgusidagi o‘zgarishlari geografiyaning predmeti deb tan olindi. geosistemalar atrof muhitni va geografik qobiqni yaxlit moddiy sistema sifatida shakllantiradi. geografiyaning tobora kuchayib borayotgan insonparvarlik yo‘nalishi uni inson yashaydigan muhitni qayta o‘zgartirishnng samarali vositasiga aylantiradi. qadimiy fan bag‘irlarida shaklllanayotgan yangi ilmiy yo‘nalish – “geoekologiya”-ning kelajagi porloq. chamasi, geoeografiya va ekologiyaning integratsiyasi tufayli shakllanayotgan aynan shu ilmiy yo‘nalish v.i. vernadskiyning “erkin fikrlaydigan insoniyatnng manfaatlari uchun biosferani qayta qurish to‘g‘rsidagi masalani yechish” orzusini amalga oshirish uchun nazariy poydevorni qo‘yish imkonini beradi. tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, atrof tabiiy muhitni optimallashtirish kabi ekologik muammolarnng dolzarblashuvi ko‘pgina fanlarning rivojlanishiga o‘z ta’sirini ko‘rsatdi. geografiya ham bu ta’sirdan chetda qolmadi.geografik tadqiqotlarning umumiy balansida ekologik muammolarga doir majmuali ishlarning ulushi oshdi. hatto geografiya rivojlanishining muayyan bosqichida ekologik muammolar uning asosiy yo‘nalishiga aylandi. tabiatni maqsadli o‘zgartirishning umumiy nazariyasi sifatidagi konstruktiv geografiya konsepsiyasi shakllana boshladi (sochava, 1970; gerasimov, 1976).bu konsepsiyada ekologik yondashuv umumilmiy …

etadi, ya’ni amaliyotda ko‘pgina hozirgi ekologik muammolarning yechimini amalga oshiradi. b.v.sochava (1974) geografiya va ekologiyaning aloqalari uzoq o‘tmishga borib taqalishini ta’kidlagan edi. geografiya va ekologiyaning aloqalari ekologiya biologiya doirasida shakllana boshlagan, geografiya esa nazariy konsepsiyalarga ega bo‘la boshlagan xx asrning 20 – 30-yillaridayoq boshlangan edi. v.b. sochavaning yozishicha (1970), 1922 yilda h.h.barrouz amerika geograflari uyushmasiga yo‘llagan “geografiya inson ekologiyasi sifatida” deb nomlangan prezidentnomasida geografiya odamlar va hudud orasidagi munosabatlarni o‘rganishi kerak, degan shu davr uchun original bo‘lgan vazifani qo‘yadi. u geografiya insonning atrof muhit bilan aloqalarini o‘rganishga o‘z e’tiborini jamlashi lozim ekanligini isbot qilib bergan edi. keyinroq k.d. glinka (1927), uning ortidan l.s. berg v.v.dokuchayevning ekologik tamoyillarini landshaftshunoslikda qo‘llash mumkinligini ko‘rsatdi. ularning tashabbusi tufayli landshaftlarning ekologik – resurslik va muhitlik xususiyatlari tadqiq qilina boshlandi. geografiyaning turli rivojlanish bosqichlarida hayot talablari va uning rivojlanishining mantiqiga bog‘liq holda turli yo‘nalishlar belgilovchi ahamiyatga ega bo‘lgan. v.b. sochavaning fikricha, geografiyaning ekologiya bilan yaqinlashuvi uzluksiz …

30-yillarining ekotopologiyasi oldida turgan muammolarning ko‘pchiligi hozirgi ko‘rinishda geografiya fanlari jabhasiga – geosistemalar to‘g‘risidagi ta’limotga o‘tdi. geosistemalar to‘risidagi ta’limot tufayli geografiya geosistemaning biotik qismini tashkil etadigan ekosistema to‘g‘risidagi ekologiya fani bilan aloqalari mustahkamlandi.zero, har ikkala fan ham sistemalar bilan ish ko‘radi. ammo fanga sistemali yondashuvning kiritish ustuvorligiga ekologlar ega bo‘lishdi. a.tensli 1935 yilda fanga birinchi bo‘lib ekosistema tushunchasini kiritdi va ular to‘g‘risidagi ta’limotga asos soldi. umuman olganda, geograflar bu sohada ekologlardan ko‘p ham ortda qolishmadilar. chunki l.g. ramenskiyning turli yashash joylari va hayot muhitining bog‘liqligi to‘risidagi ekotopologiya ta’limoti, v.n.sukachyevning biogeotsenozlar to‘g‘risidagi ta’limoti mazmun va mohiyatiga ko‘ra ekosistema to‘g‘risidagi ta’limotga juda yaqin edi.1939 yilda k.troll mohyatiga ko‘ra “yerlar ekologiyasi”ga o‘xshash “landshaft ekologiya“ termini taklif qildi. l.g. ramenskiy tomonidan yaratilgan ekotopologik konsepsiya ekologiyani geografiya bilan juda yaqinlashtirdi. b.v.sochavaning fikricha, geosistemalar to‘risidagi ta’limot landshaftshunoslikka nisbatan yashash muhitining geokologik sharotlariga yo‘naltirilishi ma’nosida ancha ko‘proq ekologik yo‘nalishga ega. chunki landshaftshunoslik yaqin paytlarga qadar asosan litogen …

a qo‘llanilishi esa kishilik jamiyatining atrof muhitini mufassal o‘rganish va optimallashtirish uchun juda muhim sharoitdir. ayrim biologlarning fikricha (v.d.fyodorov, t.g.gilmanov va b.) ham landshaftlarni, biomlarni va biosferani o‘rganish bilan bog‘liq bo‘lgan uyushuvning yuqoriroq darajalari qisman biologlar tasarufida va ularni geografiya fanlaridan bo‘lak holda o‘rganib bo‘lmaydi. geografiya va ekologiya rivojlanib va o‘zaro chirmashib borgan sari fundamental va amaliy ahamiyatga ega bo‘lgan landshaft – geografik tadqiqotlarda turli ekologik jihatlar vujudga keldi. ulardan ikkitasi – landshaftlar ekologiyasi va inson ekologiyasi aniq shakllandi. o‘zaro bog‘liq bo‘lgan bu yo‘nalishlarni sayyoramizni geografik tadqiqiqotlarning mohiyatiga ko‘ra birgalikdagi tahliliy darajasi sifatida qarash mumkin. ekologik yondashuv landshaftlarni statsionarlarda tadqiq qilishda va geosistemalardagi komponentlarning o‘zaro aloqalarini namoyon qiladigan modellashtirishda ayniqsa katta ahamiyatga ega. modeldagi ko‘pgina aloqalar ekologik – geografik sajiyada b‘olishi tufayli modellashtirishda ekologik yondashuv ko‘p komponentlar orasidagi o‘zaro aloqalar mexanizmini aniqlash imkonini beradi va ekosistemaning modeli geosistemaning strukturaviy – dinamik modelini to‘ldiradi.faqat ekologik modelni tuzish bilan cheklanib qolib b‘lmaydi, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "geografiya va ekologianing o‘zaro integratsiyasi"

1472218602_64757.doc geografiya va ekologianing o‘zaro integratsiyasi hozirgi davrda jamiyatning tabiiy muhitga ta’siri nafaqat miqyoslariga ko‘ra, balki sifat jihatdan ham tubdan o‘zgarib bormoqda.hozirgi landshaftlardagi (geosistemalardagi) qaytmaydigan o‘zgarishlar keng ko‘lamlarga ega bo‘ldi va aholi salomatligida ham o‘z aksini topmoqda. bu hol esa aholining tabiiy muhitni ifloslanishdan himoya qilish va tabiatdan oqilona foydalanish uchun ekologik harakatini kuchaytirdi. shu sababli hozirgi paytda tabiat va jamiyat o‘zaro ta’sirini optimallashtirishning ilmiy nazariyasiga bo`lgan ehtiyoj kuchaydi. va bu ta’sir muammosi turli soha mutaxassislarini qiziqtirmoqda. tabiatga inson ta’sirining kuchayishi va atrof muhit muammolariga bog‘liq holda deyarli barcha fanlarga ekologiyaning ta’sir...

DOC format, 44.0 KB. To download "geografiya va ekologianing o‘zaro integratsiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: geografiya va ekologianing o‘za… DOC Free download Telegram