geografiya va ekologiyaning o‘zaro aloqadorligi va bog‘liqligi

DOC 56.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1472218662_64758.doc geografiya va ekologiyaning o‘zaro aloqadorligi va bog‘liqligi. ekologiyaning tarkib topishi, rivojlanishi va hozirgi tuzilmasi “elologiya” iborasi ilmiy tushuncha sifatida fanga ilk bor 1866-yilda nemis tabiatshunosi e. hekkel (1834-1919) tomonidan kiritilgan. “elologiya” so‘zi yunoncha bo‘lib, “oykos” – “uy”, “logos” – “fan, ta’limot” ma’nosini anglatadi. e.hekkel o‘zining “olam yaralishining tabiiy tarixi” kitobida ekologiyaga shunday ta’rif beradi: “ biz ekologiya deb tabiat iqtisodiyotiga mansub bo‘lgan bilimlar majmuasini tushunamiz... bir so‘z bilan aytganda ekologiya – bu darvin yashsash uchun ko‘rashni keltirib chiqaradigan sharoitlar deb atagan barcha murakkab o‘zaro munosabatlarni o‘rganishdir”. shu sababli dastlab ekologiya - o‘simliklar, hayvonlar va mikroorganizmlarning o‘zaro munosabatlari, shunindek ularning turkumlarining o‘zaro va atrof muhit bilan munosabatlari to‘isidagi fanni anglatgan. ekologiyaning fan sifatida vujudga kelishi j.b.lamark (1744-1829), a.humboldt (1769-1959), ch.darvin (1809-1882), j.b.fabr (1823-1915) va boshqa tabiatshunos olimlarning ilmiy g‘oyalari bilan bevosita bog‘liq. ekologiya tan olingan mustaqil fan sifatida xx asr ostonasida vujudga keldi.ekologik bilimlarning to‘planishi va rivojlanishi dastlab biologoyada kechdi. …

aratish aynan ekologiya zimmasida bo‘ldi. bu yillarda ekologiyaning rivojlanishida n.a.severtsev (1827-1885), a.i.voyeykov, (1842-1916), v.v. dokuchayev (1846-1903), n.i.vavilov (1887-1943), v.n.sukachyov (1880-1967), d.n. kashkarov (1878-1941), v.i.vernadskiy (1863-1945), y.n.pavlovskiy (1884-1965) va boshqa ko‘pgina olimlarning xizmatlari katta bo‘ldi.hozirgi fan-texnika inqilobi sharoitlarida bu allomalarning ta’limotlari geografiya va ekologiyaning boshqa yutuqlari bilan bir qatorda tabiat va jamiyat o‘zaro ta’siri ekologik muammolarining yechimida nazariy asos bo‘lib xizmat qiladi. xx asrning ikkinchi yarmida sistemali ekologik tadqiqotlar boshlandi. ekologiya ikki yo‘nalishda rivojlandi: birinchi yo‘nalishning namoyondalari biosferani insonning ta’sirini e’tiborga olmagan holda tadqiq qildilar, ya’ni ularning tadqiqotlari organizmlarning o‘zaro va muhit bilan aloqalarini o‘rganishga yo‘naltirishdi. ekologik bilimlarning to‘planishi dastlab biologiya doirasida kechganligi sababli o‘simliklar ekologiyasi, hayvonlar ekologiyasi va ularning qismlari (hashoratlar ekologiyasi, baliqlar ekologiasi va b.) shakllandi. bir qator biologik fanlar, masalan, o‘rmonshunoslik, vujudga kelishi va rivojlanishining boshidayoq organizmlarning tabiiy turkumlarini o‘rganish ob’yektiga, ya’ni ekologik yo‘nalishga ega bo‘lishgan va uzviy ravishda ekologiya tarkibiga kirgan. bu hol ayniqsa dengizlar va chuchuk …

sabatlari to‘g‘risidagi fanga aylandi. qisqaroq qilib aytganda, bioekologiya “organizm – muhit” munosabatidagi qonuniyatlarni ochib berish bilan shug‘ullanadi. ekologiya o‘zining yanada yuqoriroq darajada rivojlanishini belgilaydigan yangi tamoyillarni ishlab chiqdi. tabiat hodisalarini tahliliga populyatsion yondashuv bu tamoyillarning eng muhimini tashkil etadi. populyatsiyalar haqidagi ta‘limot ekologiyani yangi pogonaga ko‘targan holda yanada murakkabroq vazifalarni hal etish imkonini, butun tabiiy majmualar darajasida tadqiqotlar olib borish imkonin berdi.bioekologiya tarkib topgan va mujassamlashgan organizmlarning muhit bilan o‘zaro munosabatlari qonuniyatlarini, turkumlarning – ekosistemalar,biogeosenozlar va biosferaning tuzilmasini, dinamikasini va tarixiy rivojlanishi o‘rganadi. o‘rganish ob’yektlarining xususiyatlariga ko‘ra bioekologiya aytoekologiya, populyatsion ekologiya va sinekologiyaga ajratiladi. autekologiya – o‘simliklar va hayvonlarning ayrim turlarining o‘zaro va yashsash muhiti bilan munosabati to‘g‘risidagi fan. populyatsion ekologiya – populyatsiyalarning muhit bilan to‘g‘ri va aks aloqalarini va populyatsiyalardagi ichki jarayonlarni o‘rganadi. sinekologiya - populyatsiyalar, turkumlar va ekosistemalarning muhit bilan o‘zaro munosabatlarini tadqiq qiladi. bioekologiya organizmlarning turlariga ko‘ra o‘simliklar va hayvonlar ekologiyasi, o‘simliklar va o‘simliklar ekologiyasi va mikroorganizmlar …

da muhim ahamiyat kasb etdi. chunki inson faoliyatiming atrof muhitga ta’siri moddiy ishlab chiqarish sur’atlarining keskin o‘sishi, aholi nufusining ko‘payishi va fan-texnika taraqqiyotiga bog‘liq holda xx asrning ikkinchi yarmida global miqyoslarga ega bo‘ldi. buning natijasida tabiiy muhitda mavjud bo‘lgan dinamik muvozanat buzila boshladi va tirik organizmlarning, shu jumladan insonning hayotiy faoliyatiga ham xavf sola boshladi. pirovardida global miqyosdagi muammolar sirasiga mansub bo‘lgan ekologik muammolar tarkib topa boshladi. bunday muammolarning vujudga kelishi esa ekologik bilimlar bilan qurollanish hamda ekologiya tizimiga mansub bo‘lgan fanlarning jadal rivojlanishini taqoza etdi. ekologik muammolar bilimning har qanday sohasi doirasidan tashqariga chiqishi sababli ular umumilmiy sajiyaga ega. ma’lumki, ”jamiyat – tabiat” global sistemasidagi o‘zaro munosabatlarning murakkablashuvi faoliyatning fan, siyosat, iqtisodiyot va boshqa turli jabhalarida ekologik muammolarga bo‘lgan qiziqishni kuchaytirdi. shu sababli insoniyat biosfera (tabiiy muhity) resurslarining cheklanganligi anglab yetdi. zero, tabiiy resurslardan foydalanish mahalliy miqyosdan tortib global miqyosgacha bo‘lgan barcha ko‘lamlarda inson xo‘jalik faoliyati bilan ziddiyatga uchradi. …

kur etishga harakat qilish kuzatiladi. p.dyuvinye va m.tang (1968) fikricha, ko‘p masalalarni o‘z ichiga oladigan (keng qamrovli), doirasi uzluksiz kengayib borayotgan bilimning sintetik sohasi sifatida tushuniladigan ekologiya ilmiy fan emas, balki hayot va muhitga, shu jumladan jamiyatga va inson faoliyatiga taalluqli (daxldor) bo‘lgan barcha muammolarning qonuniyatlarini tadqiq qilishga doir maxsus (alohida) dunyoqarash, yondashuvdir. “ekologiya” tushunchasining qo‘llanilishi keyingi yillarda asossiz ravishda kengaydi. ko‘pgina holarda bu tushuncha o‘rinsiz qo‘llaniladi va uning daslabki mazmunidan kam qolgan. bu tushunchaning qo‘llanilishi o‘simliklar va hayvonlarning ayrim turlarining mahalliy namoyon bo‘lishidan tortib inson faoliyatining tabiatdan foydalanish bilan bog‘liq bo‘lgan har qanday faoliyatini belgilashgacha kengaydi..u ayniqsa keyingi mazmunda keng qo‘llanilmoqda. xix asrning ikkinchi yarmida biologiya tarkibida vujudga kelgan ekologiya hozirgi paytda nafaqat mustaqil fan sohasi, balki fanlar sistemasiga aylandi. hozirgi kunda mutaxassislarning hisoblariga ko‘ra, 70 dan ziyod ekologik fanlar mavjud bo‘lib, ular deyarli barcha fan tarmoqlarini o‘ziga qamrab olgan (nig’matov, 2006). xx asrda ekologiyaning faoliyat doirasi dastavval sekin–astalik …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "geografiya va ekologiyaning o‘zaro aloqadorligi va bog‘liqligi"

1472218662_64758.doc geografiya va ekologiyaning o‘zaro aloqadorligi va bog‘liqligi. ekologiyaning tarkib topishi, rivojlanishi va hozirgi tuzilmasi “elologiya” iborasi ilmiy tushuncha sifatida fanga ilk bor 1866-yilda nemis tabiatshunosi e. hekkel (1834-1919) tomonidan kiritilgan. “elologiya” so‘zi yunoncha bo‘lib, “oykos” – “uy”, “logos” – “fan, ta’limot” ma’nosini anglatadi. e.hekkel o‘zining “olam yaralishining tabiiy tarixi” kitobida ekologiyaga shunday ta’rif beradi: “ biz ekologiya deb tabiat iqtisodiyotiga mansub bo‘lgan bilimlar majmuasini tushunamiz... bir so‘z bilan aytganda ekologiya – bu darvin yashsash uchun ko‘rashni keltirib chiqaradigan sharoitlar deb atagan barcha murakkab o‘zaro munosabatlarni o‘rganishdir”. shu sababli dastlab ekologiya - o‘simliklar, hayvonlar va mikro...

DOC format, 56.5 KB. To download "geografiya va ekologiyaning o‘zaro aloqadorligi va bog‘liqligi", click the Telegram button on the left.

Tags: geografiya va ekologiyaning o‘z… DOC Free download Telegram