xiv va xvi asrlarda fan va madaniyat, ma'rifat taraqqiyoti

PPTX 22 pages 109.3 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 109.3 KB

File type PPTX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

xiv va xvi asrlarda fan va madaniyat, maorif taraqqiyoti. temuriylar davrida ta’lim tarbiya va pedagogik fikrlar taraqqiyoti xiv va xvi asrlarda fan va madaniyat, maorif taraqqiyoti. temuriylar davrida ta’lim tarbiya va pedagogik fikrlar taraqqiyoti reja: mo‘g‘ullar bosqini davrida movarounnahr. amir temur hayoti va taxtga kelishi amir temur va temuriylar davlatida ta’lim-tarbiya maslalari amir temurning “temur tuzuklari asari” moʻgʻullar istilosi — xiii asrda chingizxon va uning avlodlari qoʻshinlarining osiyo va sharqiy yevropadagi urushlari va yurishlarini anglatadi. moʻgʻullar imperiyasining istilolari keng hududlarning vayron boʻlishiga, koʻplab xalqlarning bosib olinishiga, shaharlar va madaniy yodgorliklarning vayron boʻlishiga olib keldi. bosib olingan yerlarda chigʻatoy ulusi, oltin oʻrda, hulokuiylar davlati va boshqa davlatlar vujudga keldi. noʻyonlari harbiy tashkilot tuzib, koʻp xalqlarni bosqinchilik urushiga tortdilar. ular qoʻshinining asosiy kuchi — koʻchmanchilardan iborat koʻp sonli va juda harakatchan otliq askarlar edi. ular bosqinchilik urushlarida bosib olgan mamlakatlarining harbiy kuchi va texnika yutuqlaridan ham foydalanganlar. qoʻshin birlashgan qoʻmondonlikka ega boʻlib, …

2 / 22

sib oldilar. 1217-yil xuanxe daryosining shimolidagi yerlarning hammasi moʻgʻullar qoʻliga oʻtdi. amir temur, temur, temurbek (toʻliq ismi amir temur ibn amir taragʻay ibn amir barqul) (1336-yil, 9-aprel — 1405-yil, 18-fevral) — oʻrta asrning yirik davlat arbobi, buyuk turkiy sarkardasi, kuchli, markazlashgan davlat asoschisi, ilm-fan va madaniyat homiysi. amir temur ilk harbiy faoliyatini qoʻl ostidagi navkarlari bilan ayrim viloyat amirlariga xizmat qilishdan boshlagan; ularning oʻzaro kurashlarida qatnashib, jasorat koʻrsatgan, janglarda chiniqqan, harbiy mahoratini oshirgan. dongʻi butun qashqadaryo vohasiga yoyilgan. amir temurning aqlu zakovati, shijoati va shuhrati uni movarounnahrning nufuzli amirlaridan amir xizr yasovuriy va amir qazagʻon bilan yaqinlashtirdi. xondamirning yozishicha, otasi amir taragʻoy amir temurni avval (1355) amir joku barlosning qizi nurmushk ogʻoga, soʻngra oʻsha yili (1355) qazagʻonning nabirasi va amir husaynning singlisi oʻljoy turkon ogʻoga uylantiradi. amir temurning movarounnahrni birlashtirish yoʻlidagi harakati 14-asrning 60-yillari boshlaridan boshlandi. 14-asr ning 50-yillari oxirida movarounnahrda amirlarning oʻzaro kurashi kuchayib, amir qazagʻon oʻldirildi. mamlakatda siyosiy …

3 / 22

onlaridan tugʻluq temur va uning vorisi ilyosxoja 1360 — 61 va 1365-yil larda movarounnahrga bir necha bor bostirib kiradilar. moʻgʻul xonlarining boskinchilik yurishlari va zulmiga karshi xalq harakati boshlanadi. biroq, movarounnahr amirlari xalqqa bosh boʻlib, moʻgʻul bosqinchilariga qarshi kurashga jurʼat eta olmaydilar. ularning bir qismi dushman tarafiga oʻtadi, ikkinchi qismi esa el-yurtni tark etib, oʻzga mamlakatlardan boshpana izlaydilar. amir temurning amakisi, kesh viloyatining hukmdori amir hoji barlos xurosonga qochadi. moʻgʻullarga qarshi turish uchun kuchlar nisbati teng emasligini hisobga olgan 24 yoshli amir temur 1360-yilning boshida tugʻluq temur tomonidan keshga yuborilgan beklar bilan kelishadi. sharoit taqozosi bilan xon xizmatiga oʻtib, uning yorligʻi bilan oʻz viloyatining dorugʻasn etib tayin qilinadi. shubhasiz, bu noilojliqdan qoʻyilgan siyosiy hamda strategik qadam boʻlib, bu bilan amir temur moʻgʻullarning navbatdagi talontorojining oddini olgan, mamlakat va xalqni falokatdan qutqargan edi. biroq, movarounnaxrning hukmdori etib tayin qilingan ilyosxoja va uning lashkarboshisi amir bekkichik bilan amir temurning murosasi kelishmay qoladi. …

4 / 22

kunlik qamaldan soʻng, 1370-yilning 10 apr.da balx sh. amir temurga taslim boʻldi. amir husayn asir olinib, qatl etildi. bu gʻalabadan soʻng amir temur movarounnahrning chingiziylardan boʻlgan hukmdori qozonxonning qizi saroymulk xonimni oʻz nikohiga oladi. xon qiziga uylanganligi munosabati bilan amir temur „koʻragon“, yaʼni „xonning kuyovi“ unvonini oldi. 1370-yilning 11-aprelida chigʻatoy ulusining barcha beklari, amirlari, viloyat va tumanlarning dorugʻalari hamda termizning sayyidlari (xudovandzodalari), shuningdek amir temurning yoshlikdan birga boʻlgan quroldosh doʻstlari va piri sayyid barakaning ishtirokida oʻtkazilgan qurultoyda anʼanaga koʻra chingiziylardan suyurgʻatmishxon mamlakat hukmdori deb eʼlon qilingan boʻlsada, amalda markaziy hokimiyatni amir temur oʻzi boshqardi, viloyatlardagi hokimiyatni oʻgʻillari, nabiralari va yaqin amirlari orqali idora qildi. samarqand amir temur davlatining poytaxtiga aylantirilib, oʻsha yilning yozida shahar devori va qalʼasi tiklandi, saroy va qasrlar bino qilindi. amir temur va temuriylar davrida movarounnahr va xurosonda ta’limga e’tibor, ilm-fanga homiylik davlat siyosatiga aylandi. barcha shaharlarda oliy ta’lim dargohlari madrasalar barpo etilib, o’z davrining yetuk olim-u …

5 / 22

$elgilasinlar”; “sayidlar, ulamo, mashoyix, fuzalo, ulugʻlarni aziz tutsinlar”, degan vazifani qoʻyganligi “temur tuzuklari”da ham aks etgan. sohibqironning bu topshirigʻi tabiiyki butun saltanat doirasida ijro etilgan. “musulmonlarga diniy masalalardan taʼlim berib, shariat aqidalari va islom dini ilmlaridan tafsir, hadis, fiqhdan dars bersinlar deb, har bir shaharga olimlar va mudarrislar tayin qildim”; “sayidlar, ulamo, mashoyix, oqilu donolar, muhaddislar, tarixchilarni sara, eʼtiborli odamlar hisoblab, izzatu hurmatlarini oʻrniga qoʻydim”, deya taʼkidlaydi sohibqiron oʻz tuzuklarida. amir temur buyrugʻi bilan madrasalarda diniy ilmlar (tafsir, hadisshunoslik, fiqh va boshqalar) bilan bir qatorda dunyoviy ilmlar (handasa, aljabr\algebra, riyozat\matematika, mantiq, astronomiya\ilmi nujum, adabiyot, tarix, xattotlik va boshqalar) oʻqitilishi keng yoʻlga qoʻyildi. mamlakatda olib borilayotgan keng koʻlamli bunyodkorlik ishlari aniq fanlarni, xususan riyoziyot (matematika), handasa (geometriya), meʼmorchilik, muhandislik boʻyicha oliy darajali mutaxassislarga katta ehtiyojni yuzaga keltirdi. turon mamlakatidagi oliy taʼlim dargohlari boʻlgan madrasalar amir temur va temuriylar davrida yirik ilmiy markazlar, maʼrifat oʻchoqlari vazifasini sharaf bilan bajardi. shaharlardagi har bir …$

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xiv va xvi asrlarda fan va madaniyat, ma'rifat taraqqiyoti"

xiv va xvi asrlarda fan va madaniyat, maorif taraqqiyoti. temuriylar davrida ta’lim tarbiya va pedagogik fikrlar taraqqiyoti xiv va xvi asrlarda fan va madaniyat, maorif taraqqiyoti. temuriylar davrida ta’lim tarbiya va pedagogik fikrlar taraqqiyoti reja: mo‘g‘ullar bosqini davrida movarounnahr. amir temur hayoti va taxtga kelishi amir temur va temuriylar davlatida ta’lim-tarbiya maslalari amir temurning “temur tuzuklari asari” moʻgʻullar istilosi — xiii asrda chingizxon va uning avlodlari qoʻshinlarining osiyo va sharqiy yevropadagi urushlari va yurishlarini anglatadi. moʻgʻullar imperiyasining istilolari keng hududlarning vayron boʻlishiga, koʻplab xalqlarning bosib olinishiga, shaharlar va madaniy yodgorliklarning vayron boʻlishiga olib keldi. bosib olingan yerlarda chigʻatoy ulusi, olt...

This file contains 22 pages in PPTX format (109.3 KB). To download "xiv va xvi asrlarda fan va madaniyat, ma'rifat taraqqiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: xiv va xvi asrlarda fan va mada… PPTX 22 pages Free download Telegram