ekotizimda moddalar aylanishi

DOC 348.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1364045249_42924.doc www.arxiv.uz reja: 1 global aylanish 2 katta aylanish 3 kichik aylanish 4 biogeokimyoviy davr 5 uglerodning aylanishi 6 azotning aylanishi 7 kislorodning aylanishi 8 vodorodning aylanishi 9 boshqa elementlarning aylanishi tayanch iboralsr: aftotroflar, olmos, aminokislotalar, ammiak, antraksolit, antratsit, appatit, berilliy, biofilli element, bitumlar, bor, gipoktsiya, grafitizatsiya, diatolit, dissotsiya, izotoplar, indol, kaltsit, karbomil, kerogen, litiy, metomorfik tog’ jinslari, metomorfizm, marmar, nitratlar, nitritlar, oksigemoglobin, organogenli tog’ jinslari, cho’kindi tog’ jinslari, radionuklid,siderit, spongolit, slantslar, strontsiy, superfosfat, trepel, fossilizatsiya, fosfatlar, tseziy, endo, enzimlar, yuvinel suvlar, yashma. 1 global aylanish. yerdagi moddalar hamma materiya kabi harakatda bo’ladi. bu harakatning tavsifli xususiyati uning davriyligidir. davr yerdagi moddalarning elementar aylanishini tashkil etuvchisi hisoblanadi. aylanishlarning katta (geologik, abiotik) va kichik (biologik, biogen, biotik) turlari hamda ayrim elementlar va ularning birikmalarini aylanishlariga bo’linadi. aylanishni harakatlantiruvchi kuch quyosh energiyasi va qisman yerning ichki issiqligi hisoblanadi. 2 katta aylanish. bu aylanish quyidagilardan iborat, yer usti va yer ustiga yaqin magmatik …

atlar natijasida barcha genetik jins turlari yana yuzaga chiqib qoladi, nurashga duchor bo’ladi, ya‘ni dastlabki holatiga qaytadi. butun geologik davrning uzoqligi yuz minglab va millionlab yillar bilan o’lchanadi. shunday qilib, moddalarning katta aylanishi asosida, planeta miqyosida va davriy tavsifga ega bo’lgan, fazo va vaqtda gaz, suyuq va qattiq shakldagi moddalarga o’tish jarayoni yotadi. boshqacha aytganda, moddalarnng katta aylanishi, bu - yer po’stining qattiq va suyuq gazlar o’rtasidagi massa almashinishi jarayonidir (atmosfera, gidrosfera va litosfera). shuning uchun ba‘zida maxsus adabiyotlarda gaz shaklidagi moddalarning aylanishi, suvda va litosferada (cho’kindi va boshq.) mustaqil deb qaraladi. bizni katta aylanishda organizmlar va minerallashgan organik moddalarning qatnashishi qiziqtirdi. organizmlar moddalarning katta aylanishida (aniqrog’i, geologik davrda) boshlang’ich tugun bo’lib hisoblanadi. organizm qoldiqlari yoki ularning hayot faoliyati mahsulotlari keyingi bosqich aylanishida ham saqlanadi. shunday qilib, ko’milgan fitomassalar bo’r va toshli ko’mirlar hosil qiladi, organogenli ohaktoshlar yuqori harorat va bosimli metamorfizm bosqichida marmarga aylanadi, organogenli kremniyli jinslar (diatomit, trepel, …

hisoblanganlar qatnashadi; asosiy biogen elementlar uglerod, vodorod kislorod va azot (ular makroelementlar deb ataladi) hisoblanadi, kam miqdorda fosfor va kaliy zarur; boshqa elementlar (mikroelementlar) kam yoki juda kam miqdorda kerak. ikkinchi xususiyati – energetika miqyosida. yer quyoshdan tushayotgan 28% ga yakin energiyani qaytaradi va taxminan 46% issiqlikka aylanadi. energiyaning qolgan eng katta qismi katta aylanishga to’g’ri keladi: suvning bug’lanishiga va yog’ingarchilikka 24%, shamol, to’lqin va oqim energiyasining paydo bo’lishiga 1% (boshqa ma‘lumotlar bo’yicha 0,2% ga yaqin) sarflanadi. kichik aylanishga (fotosintez) bor-yo’g’i 0,8 –1,0 % qoladi. shunday bo’lsada, bu ko’pmi yoki oz? taqqoslash uchun ko’rsatib o’tamizki, yerga tushayotgan energiya 10-4 yillik quyosh radiatsiyasidan oshmaydi. biroq oddiy tropik tsiklon mavjud bo’lganda, 10 kun ichida ajraladigan energiya miqdori aqsh kabi davlatni 600 yil (prox, 1983) elektroenergiyaga bo’lgan talabini qondirish uchun yetishi mumkin. yerda har yili 100 ga yaqin shunday tsiklonlar bo’ladi. shunday qilib, 1%-bu yetarli darajadan ko’p. biroq ushbu foizning 99% dan ko’prog’i …

an-bir usuli v.r. vilyams aytib o’tganidek,- uni yopiq egri chizik bo’yicha aylanishga majbur etish, ya‘ni uni aylanishga jalb qilish kerak. shunday cheksizlikni filosof gegel «yaramas» deb atagan; shunday bo’lsada, u tabiatda haqiqiy mavjud bo’ladi va yerda hayot so’nmaydi. 4 biogeokimyoviy davr. kichik aylanishning asosini biogeokimyoviy davr tashkil etadi. biogeokimyoviy davr to’g’risidagi zamonaviy tushunchaga v.i. vernadskiy xx asrning 20-30 yillarda biosfera to’g’risidagi ta‘limotni rivojlantirib asos solgan. hozirgi paytda davr deganda, noorganik tabiatda o’simliklar va tirik organizmlar orqali quyosh energiyasi va kimyoviy reaktsiyalar energiyasidan foydalanish hisobiga kimyoviy moddalarning noorganik moddalarga aylanishi tushuniladi. a.m.ivlyov bo’yicha (1986), biogeokimyoviy davr moddalar almashinishining tirik va o’lik turlarini o’z ichiga oladi. tirik tur juda xilma-xil va yashab turgan muhitdan kimyoviy elementlarning organik birikmalarini, tirik organizmlarning shakllanishi, usishi va rivojlanishi uchun sintez qiladi hamda uning bir qismini muhitga (enzimlar, chiqindi ko’rinishida va boshq.) qaytaradi. organizm va organik birikmalarning parchalanishi va kimyoviy elementlarning tabiatga qaytishi o’lik turga kiradi. biroq …

moyon bo’ladi. 5 uglerodning aylanishi. tabiatda erkin holdagi uglerod grafit va olmos ko’rinishida uchraydi, deyarli erkin holda – antratsitlar, perantratsitlar ko’rinishida (tarkibi c 98,0-99,3%) va ba‘zi naftidlar, masalan antraksolitlar (c 92,0-97,0%) ko’rinishida bo’ladi. uglerod katta miqdorda birikmalar ko’rinishida tarqalgan (organik moddalar, karbonatlar co2, cn4 va boshqa uglevodorodli gazlar). biosferada uglerodning aylanishi asosan atmosferaga co2 ning kirib kelishi va uning sarf bo’lishiga asoslangan. yer atmosferasida co2 tarkibi hozirgi davrda 0,03% ga yaqin. uglerodning tabiatda umumlashgan sxemasi 1–rasmda keltirilgan. 1-rasm. tabiatda uglerod aylanishining umumlashgan sxemasi. atmosferada hozirgi sharoitda karbonat angidridli gazlarning hosil bo’lish manbai quyidagi jarayonlar hisoblanadi: global karbonat kislotali karbonat tarkibli jinslarning metamorfizm hisobiga nafas olishi; vulqonlar va gaz shaklidagi mahsulotlarning otilib chiqishi (er tagida otilib chiqqan bug’lar va co2); organizmlarning nafas olishi; organik moddalarning minerallashuvi; tabiiy yer osti gazlarining bakterial oksidlanishi; antropogen faoliyat (yoqilg’ini yoqish) va tabiiy yong’inlar. karbonat angidridli gaz, asosan fotosintez jarayonida, okean va dengizlarda karbonat angidridli cho’kindilar …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ekotizimda moddalar aylanishi"

1364045249_42924.doc www.arxiv.uz reja: 1 global aylanish 2 katta aylanish 3 kichik aylanish 4 biogeokimyoviy davr 5 uglerodning aylanishi 6 azotning aylanishi 7 kislorodning aylanishi 8 vodorodning aylanishi 9 boshqa elementlarning aylanishi tayanch iboralsr: aftotroflar, olmos, aminokislotalar, ammiak, antraksolit, antratsit, appatit, berilliy, biofilli element, bitumlar, bor, gipoktsiya, grafitizatsiya, diatolit, dissotsiya, izotoplar, indol, kaltsit, karbomil, kerogen, litiy, metomorfik tog’ jinslari, metomorfizm, marmar, nitratlar, nitritlar, oksigemoglobin, organogenli tog’ jinslari, cho’kindi tog’ jinslari, radionuklid,siderit, spongolit, slantslar, strontsiy, superfosfat, trepel, fossilizatsiya, fosfatlar, tseziy, endo, enzimlar, yuvinel suvlar, yashma. 1 global aylanish. yerdagi m...

DOC format, 348.0 KB. To download "ekotizimda moddalar aylanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: ekotizimda moddalar aylanishi DOC Free download Telegram