ekologiyaning rivojlanish tarixi

DOC 64,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1364045609_42929.doc kirish www.arxiv.uz reja: 1 ekologiya fan sifatida 2 ekologiyaning boshqa fanlar bilan o’zaro bog’liqligi 3 ekologiyaning asosiy bo’limlari 4 ekologiyaning vazifalari 5 ekologiyaning rivojlanish tarixi 0.1 ekologiya fan sifatida. «ekologiya» atamasi va uning ma‘nosi fanga 1866 yilda nemis biologi ernst gekkel tomonidan kiritilgan (1834-1919). u ekologiya deganda muhit va organizmlarning o’zaro bog’liqligini tushungan va fanning bu tarmog’iga quyidagicha ta‘rif bergan: «ekologiya bu butun tirik mavjudotlarning muhitdagi organiq va noorganiq komponentlari bilan o’zaro aloqadorligini o’rganadi, bunda noantogonistik va antogonistik hayvonlar va o’simliklarning o’zaro aloqadorligini hisobga oladi. bir so’z bilan aytganda, ekologiya-tabiatdagi jami murakkab aloqadorlik va o’zaro munosabatlarni o’rganadigan fan bo’lib, ch.darvin fikricha, yashash uchun kurash shartlaridan biridir. ayniqsa, ch.darvinning evolyutsion ta‘limoti, «turlarning tabiiy yul bilan tanlanishidan kelib chiqishi» nomli kitobi (1859) ekologiya fanining shakllanishiga, mustaqil fan sifatida yuzaga kelishiga katta hissa qo’shdi. «ekologiya» yunoncha so’zdan olingan bo’lib, «oykos» «uy-joy, makon» degan ma‘noni anglatadi va qadimiy adabiyotlarda bu so’zning sinonimi «oykologiya»dir. …

abiatda noqulay ob-havoning o’zi yo’q». shunga qaramasdan, yashash muhitining yomonlashishi muhitga nisbatan befarq munosabatda bo’lganda organizmlarga salbiy ta‘sir etadi. muhit yomonlashishni qabul qilmaydi, ularni faqat organizmlargina qabul qiladi. shuning uchun ham ekologiya o’z ishi faoliyati davomida zoologiya, botanika, mikrobiologiya, fiziologiya, genetika, biokimyo, evolyutsion biologiya, geologiya, poleontologiya va boshqa fanlarning ma‘lumotlari va uslublariga tayangan holda ish ko’radi. bu fanlardan ekologiya ko’pgina izlanish uslublarini va qisman asosiy tushuncha va atamalarni qabul qilgan. boshqa jihatdan biz «muhit» deb tushunayotgan element geologiya, geokimyo, geofizika, tabiiy geografiya, gidrologiya, tuproqshunoslik va yer to’g’risidagi boshqa fanlarning asosiy o’rganish manbaidir. shunday qilib ekologiyani biologiya va yer to’g’risidagi fanlarning qo’shilishidan hosil bo’lgan, deb qarash mumkin. lekin ekologiya va atrof muhit himoyasi vazifalari ko’p hollarda injenerlik va texnologik usullar bilan hal etiladi (chiqindilarni qayta ishlash, kommunal va sanoat oqimlarini tozalash, energiyaning noan‘anaviy usullardan foydalanish va boshqalar). shuning uchun ham ekologiya ayniqsa, uning tarmog’i hisoblangan amaliy ekologiya, texnik va texnologik fanlar …

rnetika va boshqa qator fanlar bilan ham chambarchas bog’liqdir. ekologiya va tabiat muhofazasi fani haqida ham to’xtalish lozim. ekologiya va tabiat muhofazasining vazifalari bir-biriga chambarchas bog’liqligini hisobga oladigan bo’lsak, ularni bir biridan ajratuvchi chegarani aniqlash aslo mumkin emas. boshqacha aytganda, ekologiyani tabiat muhofazasining nazariy asosi deb qarash mumkin. o’z navbatida, tabiat muhofazasi – ekologik vazifalarning amaliy tadbirlari va hal etish usulidir. shu ma‘noda ba‘zi hollarda qo’llaniladigan «texnik ekologiya», «sanoat ekologiyasi» va ba‘zi tushunchalar ekologik fan hisoblanmaydi. ular faqat ekologik masalalarning muhandislik yechimini ta‘minlaydi va dastlab tabiiy muhitning sifatini saqlab qoladi. 0.3 ekologiyaning asosiy bo’limlari. ekologiya jadal rivojlanayotgan fanlardan biridir. ko’pgina mamlakatlarning oliy o’quv yurtlari dasturlarida fizika, matematika, kimyo fanlari bilan bir qatorda fundamental fanlar qatoriga kiritilgan. albatta, ekologiyada barcha nazariy qoidalar yetarli darajada o’z o’rnini topganicha yo’q, u mazmunan fundamental emas. bu ekologiyaning nisbatan yoshligi hamda yuqorida qayd etilganidek, jadal rivojlayotganligidan dalolat beradi. shuning uchun ham mualliflar ushbu ma‘ruzalar t¢plamida …

icha belgilangan: 1) organizmlar va muhit ¢rtasidagi k¢p qirrali munosabatlarni aniqlash uchun turlarning muhitga tarixiy moslanish y¢llarini ¢rganish; 2) turning yashash shakli b¢lmish tur vakillari hosil qiladigan va rivojlanadigan populyatsiyalarni ¢rganish bilan bir vaqtda ularning farqlanishi, son va sifat ¢zgarishini ¢rganish; 3) ma‘lum joyda, ma‘lum muhit hosil b¢lgan va rivojlanayotgan biotsenozlarni, ular ichidagi organizmlarning munosabatlarini ¢rganish (ergashev a., 2003). umumiy ekologiya o’z navbatida autekologiya va sinekologiyaga bo’linadi. autekologiya muhit bilan aloqador va o’zaro harakatdagi turlar populyatsiyasi yoki ularning kelib chiqishi va turlararo munosabatini o’rganadi. shuning uchun ba‘zan ekologiyaning bu bo’limi turlar ekologiyasi deb ham yuritiladi. 1896 yilda k.shryoter «sinekologiya» deb atashni tavsiya etgan. sinekologiya har-xil muhitda yashovchi organizmlarning o’zaro va abiotik muhit bilan bog’liqligini o’rganadi. shuning uchun uni o’zaro aloqadorlar ekologiyasi deb ham yuritiladi. o’rta osiyoda sinekologiyanng rivojlanishida d.n.qashqarovning xizmati katta. autekologiya va sinekologiya o’simliklar ekologiyasi va hayvonlar ekologiyasi (zooekologiya) bilan chambarchas bog’liq. ekologiyaning yana bir tarmog’i inson ekologiyasi hisoblanadi. …

genetika va poleontologiya tutash kelgan joyda evolyutsion ekologiya vujudga kelgan bo’lsa, tarixiy geologiya, paleogeografiya va paleoklimatologiyalar tutashgan joyda paleoekologiya vujudga keldi. oxirgi yillarda hududiy ekologiya rivojlandi. uni shahar ekologiyasi, qishloq xo’jalik ekologiyasi (yoki agroekologiya) va sanoat ekologiyasiga bo’lish mumkin. ba‘zan ularni maxsus (yoki amaliy) ekologiyaga birlashtiradilar.undan umumiy ishlab chiqarish jarayonida jamiyatning tabiiy muhit bilan o’zaro harakatini o’rganuvchi injenerlik ekologiyasi ajralib chiqdi. kosmos ekologiyasi, x¢jayralar ekologiyasi va mikroorganizmlar ekologiyasi kabi ekologiyaning tarmoq va bo’limlari jadal rivojlanmoqda. xullas, ekologiyaning yana bir: yer sharining tirik qismi haqidagi bo’limi - global ekologiya vujudga keldi. global ekologiya butun yer sharini o’z ichiga oluvchi biosferani o’rganadi. 0.4 ekologiyaning vazifalari. ekologiya boshqa tabiiy fanlar singari nazariya, amaliyot va dunyoqarashni shakllantiradi. nazariy funktsiya insonning sub‘ektiv intilishlarini, tabiatning mavjud ob‘ektiv qonuniyatlarini chuqur o’rganish, shu bilan birgalikda dunyoning ilmiy manzarasini tuzish uchun jonli va jonsizlar birlik qonunlari, ularning o’zaro harakatini o’rganadi. ekologiyaning amaliy faoliyati nazariy bilimlarga tayangan holda, biosferani antropogen …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ekologiyaning rivojlanish tarixi"

1364045609_42929.doc kirish www.arxiv.uz reja: 1 ekologiya fan sifatida 2 ekologiyaning boshqa fanlar bilan o’zaro bog’liqligi 3 ekologiyaning asosiy bo’limlari 4 ekologiyaning vazifalari 5 ekologiyaning rivojlanish tarixi 0.1 ekologiya fan sifatida. «ekologiya» atamasi va uning ma‘nosi fanga 1866 yilda nemis biologi ernst gekkel tomonidan kiritilgan (1834-1919). u ekologiya deganda muhit va organizmlarning o’zaro bog’liqligini tushungan va fanning bu tarmog’iga quyidagicha ta‘rif bergan: «ekologiya bu butun tirik mavjudotlarning muhitdagi organiq va noorganiq komponentlari bilan o’zaro aloqadorligini o’rganadi, bunda noantogonistik va antogonistik hayvonlar va o’simliklarning o’zaro aloqadorligini hisobga oladi. bir so’z bilan aytganda, ekologiya-tabiatdagi jami murakkab aloqadorlik va o’...

Формат DOC, 64,5 КБ. Чтобы скачать "ekologiyaning rivojlanish tarixi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ekologiyaning rivojlanish tarixi DOC Бесплатная загрузка Telegram