matn

PPTX 24 pages 228.3 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 228.3 KB

File type PPTX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

normamatova pardaxol denov tadbirkorlik va pedogogika instituti professor o`qituvchisi normamatova pardaxol mavzu: o’rta osiyo tarixiga oid qadimgi va ilk o’rta asr yozma manbalari(arab yozuvigacha). reja: 1. qadimgi eron manbalari. “avesto”. 2. antik va xitoy manbalari. 3. ilk o’rta asr yozma manbalari. ». o‘rta osiyoda yashagan eng qadimgi xalqlar haqida ma’lumot beruvchi ilk yozma manbalar qatoriga qadimgi eron epigrafik yodgorliklari kiradi. epigrafik manbalar deganda toshga, qoyalarga sopol va yog‘ochga o‘yib yozilgan matnlar tushiniladi. eng qadimgi ajdodlarimiz to‘g‘risida ma’lumot beruvchi dastlabki epigrafik yodgorlik behiustun yozuvi hisoblanadi. behiustun yozuvi shimoliy eronda, kirmonshoh shahridan 30 km masofada, zagros tog‘idagi tik qoyaga o‘yib yozilgan. uning uzunligi 22 metr, balandligi esa 7,8 metrni tashkil etadi. yozuv qadimgi fors, elam va bobil tillarida bitilgan. behiustun yozuvi boshqa ma’lumotlar qatorida o‘rta osiyo xalqlari tarixi, ularning ozodlik kurashi to‘g‘risida ma’lumotlar beradi. yozuv doro i hukmronligi davrida o‘rta osiyo aholisi ahamoniylar davlati tarkibiga kirganligi va ajnabiy bosqinchilarga qarshi qo‘zg‘olon ko‘tarilganligi …

2 / 24

i. doro i maqtanib, saklarni tor-mor etilganligi va ularning boshlig‘i skunxani asir etib, uning o‘rniga boshqa odamni ularga boshliq etib ta’minlanganligini ta’kidlaydi. doro i saklarning mardonovar qarshiligi oqibatida ularning raxbarini almashtirib, o‘z yurtiga qaytib ketganligi ehtimolidan holi emas. epigrafik manbalarning yana bir guruhi – bu sopolga o‘yib yozilgan yozma yodgorliklardir. qadimgi eronning poytaxt shaharlaridan biri bo‘lgan persopoldan topilgan sopoldagi yozuv o‘z mazmuni jihatidan behiustun yozuviga yaqindir. unda doro i o‘zi bosib olgan mamlakatlarni sanab o‘tadi. mazkur katibada parfiya, ariya, so‘g‘diyona, xorazm va saklar mamlakati unga o‘lpon to‘laganligi qayd etiladi. persopoldan topilgan boshqa bir yodgorlik miloddan oldingi 486-480 yillarga mansub bo‘lib, doro i nomidan undan keyin hukmronlik qilgan kserks buyrug‘i bilan bitilgan bu sopol yozuvda ham yuqorida sanab o‘tilgan o‘rta osiyo viloyatlari eronga bo‘ysunganligi qayd etiladi. doro i ning suza shahri xarobalaridan topilgan yana bir mixxat yozuvi bu erda uning farmoni bilan bunyod etilgan sayro qurilish haqida ma’lumot beradi. bu saroyni …

3 / 24

di. biroq, keyingi jiddiy tadqiqotlar bu hususda boshqacha hulosalar chiqarish imkoniyatini beradi. zardusht yaratgan madhiyalarning mazmuni va tili hisobiga olinadigan bo‘lsa, bu asar o‘rta osiyo hududlarida yaratilgan, degan fikr tug‘iladi. bunga «avesto»ning o‘zidan ham dalillar topish mumkin. "avesto" so‘zining etimologik mazmuni hususida ham turlicha nuqtai nazarlar mavjud. ko‘pchilik olimlar bu so‘z qadimgi fors so‘zidan olingan bo‘lib, lug‘aviy ma’nosi «asos», «poydevor» ekanligini ta’kidlaydilar. "avesto" bilan bir qatorda "zand-avesto" kitobi ham mavjud. «zand» tushunchasi «tafsir», «sharx» degan ma’noni bildiradi. shunday qilib, «zandavesto» – "avesto" ning sharxi, unga yozilgan tafsirdir. antik manbalar. eng qadimgi tariximizni o‘ragnishda antik, ya’ni yunon va rim manbalarida keltirilgan ma’lumotlar muhim va nodir ma’lumotlar hisoblanadi. shuni ta’kidlab o‘tish kerakki, antik mualliflarining birontasi o‘rta osiyo tarixiga oid alohida, maxsus asar yozmagan. qolaversa, o‘sha zamonda «o‘rta osiyo» degan jo‘g‘rofiy tushunchaning o‘zi ham yo‘q edi. ammo yunon va rim tarixchilari o‘zlarining boshqa mavzularga bag‘ishlangan asarlarida yo‘l-yo‘lakay qadimgi o‘rta osiyoga doir jo‘g‘rofiy, tarixiy …

4 / 24

ketadi. yunon va rim tarixchilarining o‘rta osiyo haqidagi ma’lumotlari uzun-yuliq bo‘lib, ko‘p xollarda bu ma’lumotlar o‘zaro bog‘lanmagan. shu sababli ular asosida qadimgi zamonlarda o‘rta osiyoda yashagan xalqlar tarixining to‘la va yaxlit manzarasini tasavvur qilish amri maholdir. shunday bo‘lsada, antik mualliflar bergan ma’lumotlarni tanqidiy taxlil etish asosida qadimgi tariximizni imkon qadar teranroq o‘rganishimiz kerak. qadimgi yunon va rim tarixchilarining sharqqa bo‘lgan qiziqishi asosan ikkita voqea bilan, aniqrog‘i yunon-fors urushlari va iskandar makadonskiyning ahamoniylar davlatiga qarshi yurishi bilan bog‘liqdir. geradot o‘z asarini yozishda xilma-xil manbalardan foydalandi. jumladan, eron, skifiya, misr va boshqa mamlakatlarga qilgan sayyoxati chog‘ida yiqqan ma’lumotlarni keltiradi. u o‘rta osiyoda bo‘lmagan edi, lekin kaspiy ortidagi mamlakat tarixi bilan qiziqqan. tadqiqotchilarning fikricha, geradot eronda bo‘lgan chog‘ida axamoniylar davlati zodogonlari bilan suhbatlar qurib, o‘rta osiyo xalqlari xayoti xaqidagi ma’lumotlarni yozib olgan. natijada uning ajdodlarimiz o‘tmishi haqidagi ma’lumotlari to‘liq bo‘lmay qolgan va ayrim hollarda o‘zining noaniqligi bilan ajralib turadi. gerodotdan farqli o‘laroq, ktesiy …

5 / 24

mor etishda qatnashganligini ma’lum qiladi. ktesiy eron shohi kirning halok bo‘lishi to‘g‘risida geradotdan ancha farq qiladigan ma’lumot keltiradi. uning yozishicha, kir derbiklar bilan bo‘lgan jangda yarador bo‘lib, otdan yiqilib tushadi. uni derbiklar bilan birga jang qilgan xindlardan biri yarador qiladi, shundan so‘ng kir vafot etadi. ktesiyning bu ma’lumoti to‘g‘ri emas, deb aytish mumkin, chunki boshqa manbalarda bunday axborot uchramaydi. geradot va ktesiydan tashqari boshqa yunon tarixchilari ham o‘z asarlarida o‘rta osiyo halqlari to‘g‘risida ma’lumotlar beradilar. ulardan biri ksenofont (m.a. 445-355 yy.) o‘zining tarixiy siyosiy roman janrida yozilgan «kiropediya» nomli asarida baktriyaliklar, saklar va girkanliklarning fors shohi kir tomonidan bo‘ysundirilishi va uning qo‘shini tarkibida ossuriyaning zabt etishda qatnashganliklarini ko‘rsatib o‘tadi. o‘rta osiyoning miloddan avvalgi iv – milodiy iv asrlardagi tarixi, tarixiy jo‘g‘rofiyasi va etnografiyasiga doir ma’lumotlar diodor sitsiliyskiyning «tarixiy kutubxona» (m.a. i asr), rim tarixchisi pompey trogning «filipp tarixi» va «ibtido» («prologi») nomli asarlarida (m.a. i asr – milodiy i asr), …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "matn"

normamatova pardaxol denov tadbirkorlik va pedogogika instituti professor o`qituvchisi normamatova pardaxol mavzu: o’rta osiyo tarixiga oid qadimgi va ilk o’rta asr yozma manbalari(arab yozuvigacha). reja: 1. qadimgi eron manbalari. “avesto”. 2. antik va xitoy manbalari. 3. ilk o’rta asr yozma manbalari. ». o‘rta osiyoda yashagan eng qadimgi xalqlar haqida ma’lumot beruvchi ilk yozma manbalar qatoriga qadimgi eron epigrafik yodgorliklari kiradi. epigrafik manbalar deganda toshga, qoyalarga sopol va yog‘ochga o‘yib yozilgan matnlar tushiniladi. eng qadimgi ajdodlarimiz to‘g‘risida ma’lumot beruvchi dastlabki epigrafik yodgorlik behiustun yozuvi hisoblanadi. behiustun yozuvi shimoliy eronda, kirmonshoh shahridan 30 km masofada, zagros tog‘idagi tik qoyaga o‘yib yozilgan. uning uzunligi 22 me...

This file contains 24 pages in PPTX format (228.3 KB). To download "matn", click the Telegram button on the left.

Tags: matn PPTX 24 pages Free download Telegram