o'zbek shevalarining o'rganilishi tarixi

PPTX 20 pages 341.0 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 341.0 KB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

powerpoint presentation o'zbek shevalarining o'rganilishi tarixi isomiddinova zaynabxon reja: 1. sovet davridagi oʻzbek dialektologiyasi 2. oʻzbek dialektologiyasining dastlabki davri 3. mustaqillikdan keyingi oʻzbek dialektologiyasi mustaqillikdan keyingi davrda oʻzbek dialektlari boʻyicha tadqiqotlar mustaqillikdan keyin, 1990-yillardan boshlab, toshkent va samarqand universitetlarida oʻzbek dialektlarining fonetikasi, leksikasi va grammatikasi boʻyicha 20 dan ortiq ilmiy ishlar himoya qilindi. 2000-yillardan boshlab, kompyuter texnologiyalari yordamida oʻzbek dialektlarini tahlil qilish va elektron lugʻatlar yaratish boʻyicha yangi metodologiyalar qoʻllanila boshlandi, bu esa 10 dan ortiq loyihaning amalga oshirilishiga olib keldi. oʻzbekistonning turli hududlaridan, jumladan, xorazm, fargʻona va qashqadaryo viloyatlaridan olingan 500 dan ortiq dialektal namunalar milliy arxivlarda saqlanmoqda va tadqiqotlarda qoʻllanilmoqda. oʻzbek dialektlariaro munosabatlar 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida toʻplangan samarqand, buxoro va xivadagi dialekt namunalari oʻrtasidagi farqlar, shahar va qishloq dialektlari oʻrtasidagi tafovutlarni koʻrsatadi. toshkent dialekti, oʻzining aralash xususiyatlari bilan, shimoliy va janubiy guruhlar orasidagi oʻtish zonasini aks ettirib, 5 ga yaqin asosiy xususiyatlar bilan ajralib turadi. oʻzbek …

2 / 20

д 10 дан ортиқ хатлар, хусусан, ферганa шевасига оид хужжатлар сақланган. oʻzbek dialektlarining fonetik xususiyatlari fargʻona vodiysidagi dialektlarda soʻz oxiridagi undoshlarning tushib qolishi yoki unli tovushga oʻtishi keng tarqalgan fonetik xususiyat hisoblanadi, bu esa 30 dan ortiq soʻz shakllariga taʼsir qiladi. oʻzbek tilining janubiy guruh dialektlarida, masalan, surxondaryo viloyatida, 7 ta unli tovushning mavjudligi kuzatiladi, shimoliy dialektlarda esa bu raqam 5 taga kamayadi. qoraqalpogʻiston respublikasining baʼzi hududlarida soʻz boshidagi "l" tovushining "y" tovushiga oʻtishi kabi fonetik hodisalar qayd etilgan. bu jarayon 19-asr manbalarida ham qayd etilgan. oʻzbek dialektlarini oʻrganishda qoʻllaniladigan usullar 20-asrning ikkinchi yarmida, toshkent shahrida dialektologiya sohasida 100 dan ortiq ilmiy maqola va monografiyalar nashr etilgan boʻlib, kompyuter texnologiyalari ham qoʻllanila boshladi. oʻzbek dialektlarini oʻrganishda 19-asrda rossiya imperiyasi hududida tovush yozuvi va soʻz boyligi tahlili keng qoʻllanilgan boʻlib, samarqand va buxoro viloyatlarida 50 dan ortiq dialektal namunalari toʻplangan. hozirgi kunda, oʻzbekiston milliy universiteti va qarshi davlat universitetining tadqiqotchilari tomonidan …

3 / 20

iqotlari oʻzbek tilining dialektal xususiyatlarini aniqlashga dastlabki hissa qoʻshdi, lekin bu tadqiqotlar cheklangan edi. zamonaviy oʻzbek dialektlari boʻyicha tadqiqotlarning yoʻnalishlari oʻzbekistonning turli hududlarida, jumladan, qoraqalpogʻiston respublikasi va fargʻona vodiysida, 20 dan ortiq mahalliy shevalarning tovush tizimini, lugʻaviy tarkibini va sintaksisini kompyuter texnologiyalari yordamida tahlil qilish dolzarb hisoblanadi. zamonaviy oʻzbek dialektlari boʻyicha tadqiqotlarning asosiy yoʻnalishlaridan biri – 5 ta asosiy dialekt guruhining fonetik, leksik va grammatik xususiyatlarini taqqoslash orqali ularning oʻzaro munosabatlarini aniqlash, masalan, samarqand va buxoro shevalarini chuqur oʻrganish. 1990-yillardan boshlab olib borilgan tadqiqotlar oʻzbek dialektlarining shaharlashuv taʼsiriga qanday moslashganligi, jumladan, toshkent shahrida yangi soʻzlarning paydo boʻlishi va ularning tarqalishi jarayonlarini oʻrganishga qaratilgan. oʻzbek dialektlarining tipologiyasi oʻzbek dialektlari tipologiyasida shimoliy va janubiy guruhlarning leksik farqlarini oʻrganishda, taxminan 300 dan ortiq soʻzning maʼno jihatidan farqlanishi aniqlangan. oʻzbek tilining janubiy guruh dialektlari, masalan, qashqadaryo va surxondaryo viloyatlaridagi lahjalar, oʻziga xos fonetik xususiyatlarga, jumladan, 10 ga yaqin unli tovushlarning mavjudligiga ega. markaziy oʻzbekiston …

4 / 20

hqadaryo viloyati shevalarining dialektrologik xaritasi va 200 dan ortiq informator bilan olib borilgan dala tadqiqotlariga asoslangan lingvistik atlas yaratish, bu soha uchun muhim hisoblanadi. kelajakdagi tadqiqotlar yoʻnalishlari oʻzbek dialektlari atlasi va lugʻatlari "oʻzbek dialektlari atlasi" 1960-yillarda toshkentda yaratilgan boʻlib, 50 dan ortiq dialektal mintaqaning fonetik xususiyatlarini xaritalarda aks ettiradi. atlas va lugʻatlar toʻplami oʻzbek tilining tarixiy dialektal oʻzgarishlarini, masalan, 19-asrga oid matnlar bilan taqqoslash imkonini beradi. lugʻatlar qismi 10 000 dan ortiq dialektal soʻz va iboralarni, shu jumladan, samarqand, buxoro va xorazm viloyatlarining oʻziga xos leksikasini oʻz ichiga oladi. oʻzbek dialektlarining leksik xususiyatlari фарғона водийси диалектидаги “оби-ҳаёт” атамасининг маъноси бухоро вилояти диалектидаги маъносидан бироз фарқ қилади, бу эса лексик маънонинг географик тарқалишидаги ўзгаришларни кўрсатади. тошкент шаҳри атрофидаги диалектларда рус тилидан кирган 300 га яқин сўзлар кузатилган бўлиб, буларнинг аксарияти 20-асрнинг иккинчи ярмига тўғри келади. хоразм диалектида 500 дан ортиқ ўзига хос лексик бирликлар аниқланган бўлиб, буларнинг кўпчилиги этник ва географик …

5 / 20

ilar. oʻzbek dialektlarining geografik tarqalishi qipchoq guruhiga mansub oʻzbek shevalari, asosan, qozogʻistonning janubiy hududlarida, shuningdek, qirgʻizistonning shimoliy qismlarida va tojikistonning bir qismida 20 dan ortiq turli xil lahjalarda tarqalgan. karluk guruhiga mansub shevalar oʻzbekistonning markaziy qismida, samarqand, buxoro va qoʻqon kabi yirik shaharlar atrofida 10 ga yaqin alohida dialektal xususiyatlar bilan namoyon boʻladi. janubiy oʻzbek shevalari, asosan, afgʻonistonning shimoliy viloyatlari, tojikistonning janubiy hududlari va oʻzbekistonning janubiy viloyatlari boʻylab, taxminan 15 ga yaqin dialektal variantlarini oʻz ichiga oladi. oʻzbek dialektlarining grammatik xususiyatlari contents title xix аср охирида рус тилшунослари томонидан хоразм ва фарғона водийсидаги ўзбек шеваларидаги феъл эгасининг тушиши ҳақида 20 дан ортиқ маълумотлар тўпланган. ўзбекистоннинг жанубий ҳудудларидаги шеваларда 3 тадан ортиқ келасики замон феъл шаклларининг мавжудлиги, бунинг бухоро ва самарқанд шеваларидан фарқини таъкидлайди. тошкент атрофидаги шевалардаги олмошлар тизимининг 5 та асосий хусусияти, xix-xx асрлардаги тадқиқотчиларга кўра, туркий тилларнинг бошқа гуруҳларидан фарқли эканлиги аниқланган. sovet davrida oʻzbek dialektlari boʻyicha tadqiqotlar qoraqalpogʻiston …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek shevalarining o'rganilishi tarixi"

powerpoint presentation o'zbek shevalarining o'rganilishi tarixi isomiddinova zaynabxon reja: 1. sovet davridagi oʻzbek dialektologiyasi 2. oʻzbek dialektologiyasining dastlabki davri 3. mustaqillikdan keyingi oʻzbek dialektologiyasi mustaqillikdan keyingi davrda oʻzbek dialektlari boʻyicha tadqiqotlar mustaqillikdan keyin, 1990-yillardan boshlab, toshkent va samarqand universitetlarida oʻzbek dialektlarining fonetikasi, leksikasi va grammatikasi boʻyicha 20 dan ortiq ilmiy ishlar himoya qilindi. 2000-yillardan boshlab, kompyuter texnologiyalari yordamida oʻzbek dialektlarini tahlil qilish va elektron lugʻatlar yaratish boʻyicha yangi metodologiyalar qoʻllanila boshlandi, bu esa 10 dan ortiq loyihaning amalga oshirilishiga olib keldi. oʻzbekistonning turli hududlaridan, jumladan, xorazm, f...

This file contains 20 pages in PPTX format (341.0 KB). To download "o'zbek shevalarining o'rganilishi tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek shevalarining o'rganilis… PPTX 20 pages Free download Telegram