muhit. ekologik omillar. ekologik sistemalar

DOC 56.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1364032910_42858.doc muhit www.arxiv.uz reja: 1. muhit tushunchasi. 2. ekologik omillar, abiotik, biotik va antropogen omillar. 3. ekologik sistemalar. 4. ekosistemalarda moddalar almashinuvi. 1. muhit ekologik tushuncha bo'lib, u kompleks tabiiy elementlar va voqealardan tashkil topgan. shu muhitda tirik organizmlar ular bilan bevosita va bilvosita munosabatda bo'ladi. muhit – organizmlarni o'rab turgan jamiki tabiiy ekologik omillardir (havo, yorug'lik, tuproq va b.q.). muhit elementlari organizmlar holatiga, o'sish, rivojlanish, ko'payish, tarqalishiga to'g'ridan-to'g'ri yoki boshqa ikkilamchi omil sifatida ta'sir qiladilar. har bir organizmning muhiti ko'plab organik va anorganik elementlardan hamda inson faoliyatidan kelib chiqadigan sun'iy elementlardan tashkil topadi. muhitning bir elementi ma'lum organizm uchun zarur bo'lsa, ikkinchisining bor yoki yo'qligi uning uchun ahamiyati yo'q. muhitdagi uchinchi element esa oarganizm uchun zararli bo'lishi mumkin. muhitning o'ziga xos xususiyatlari evolyusion rivojlanishning uzoq davrlarida ham o'zgarmay qolgan. bunga erninng tortish kuchi, quyoshdan kelayotgan radiasiya, okean suvlari tarkibidagi tuz miqdori va atmosferannig tarkibi kabilar. muhitning harakat, namlik, shamol, …

lari bilan aloqada bo'lmasligi ham mumkin. atrof muhit atamasi tashqi muhit tushunchasining aynan o'zi bo'lib, ob'ekt yoki sub'ekt bilan to'g'ridan-to'g'ri munosib bo'ladi. atrof muhit tushunchasini biologi olim ya. yaksol (1864-1944) ekologiyaga va uni qo'yidagicha ta'riflagan: «tashqi dunyo», u tirik organizmlarni o'rab turgan, ularni sezgi organlari, hayvonlarni harakat organlari orqali ta'sir qilib, maxsus hususiyatlarning kelib chiqishiga sabab bo'ladi. har bir sub'ekt huddi o'rgimchak to'rining tolalari kabi tashqi mhitning u yoki bu xususiyati bilan bog'langan murakkab to'r hosil qilib, o'zining hayotchanligini ta'minlaydi. «atrof muhit» tushunchasi ingliz tilida (environment) o'tgan asrning 60 yillarida ko'llanilgan bo'lsa, nemis tilida (umewelt) faqat keyingi yillardagina eng tarqala boshladi. rus tilida «tashqi elementlar» tushunchasi rus evolyusionst olimi k.f. rule (1814-1858) tomonidan qo'llanilgan. organizmlarni bevosita o'rab turgan keng ma'nodagi tushuncha – yashash muhiti (sharoiti) – ayrim organizm yoki biosenozni abiotik va biotik omillar yig'indisi ta'sirida organizmning o'sadigan va ko'payadigan joyidir. masalan, o'tloqlarda, u erdagi ekologiyada to'rtta yashash muhiti farqlanadi: …

andlik, dengiz va ko'llarning chuqurligi istisnodir. sababi balandlikning organizmga ta'siri harorat, quyosh radiasiyasi, atmosfera bosimi orqali borsa, suv chuqurligining organizmga ta'siri bosim va yorug'likning kamayishi sababli yuzaga keladi. ekologik omillar tirik organizmlarga quyidagi ta'sir ko'rsatadi: 1. ayrim turlarni ma'lum hududdan siqib chiqaradi va ularning jo'g'rofik jihatdan tarqalishining o'zgarishiga olib keladi. 2. har xil turlarning rivojlanishiga bevosita ta'sir ko'rsatib, ularning ko'payishi va nobud bo'lishini o'zgartiradi, bir joydan ikkichi joyga ko'chib populyasiya va biosenozlar zichligiga ta'sir qiladi. 3. organizmlarda moslashish xususiyatlarini keltirib chiqaradi, ularda ichki (modda almashuv) va tashqi o'zgarishlarni tarqoq, guruh bo'lib tarqalishi, qishga va yozgi tinim davri, fotodavr reaksiyasining kelib chiqishiga sabab bo'ladi. muhit omillarini ta'siri vaqt bo'yicha ham o'zgarib turadi. chunonchi, kun davomida yoki yilning fasllari bo'yicha, dengiz va okea to'lqinlarining muntazam va doimiy o'zgarib turishi, ekologik omillarning kutilmagan holda o'zgarishi yoki aniq davrlar ichida bo'lmasligi, turli yilllarda ob-havoning har xil kelishi, tabiiy ofatlar – dovul, kuchli bo'ron, suv …

hamiyatga ega. 2. biotik omillar – muhitda uchraydigan tirik organizmlarning hayot faoliyatida bir-birlariga qiladigan ta'siri va ular o'rtasidagi munosabatlardan iborat bo'lib, ular tirik organizmga, uni o'rab turgan boshqa boshqa tirik jonzotlarga har xil ta'sir qiladi. 3. antropogen omillar – inson hayot faoliyatining organik dunyoga ta'siri. jamiyatning rivojlanishi bilan insonning tabiatga ta'sir qilishining yangi-yangi xillari kelib chiqib, atrof muhitda salbiy ekologik o'zgarishlar seziladi. 3. ekologiyada asosiy tushunchalardan biri ekologik sistema tushunchasidir. tirik organizmlar jamoasi va ularning yashash muhitini o'z ichiga oladigan funksional sistema ekologik sistema deyiladi. o'rmon, cho'l, o'tloq, suv havzasi va boshqalar ekosistemaga misol bo'la oladi. ma'lumki, har xil turdagi organizmlar bir-birlariga va tevarak atrofdagi jonsiz tabiatga har tomonlama moslashganlar. bunday uzviy bog'lanishlar biogeosenozlarni tashkil etadi. biogeosenoz umumiy, tabiiy kompleks biogeosenozning birqismidir. ekosistema tushunchasi fanga 1935 yili ingliz ekologik a. tensli tomonidan kiritilgan. biogeosenoz (bios-hayot, geo – yer, senoz – umumiy, jamoa) tushunchasini esa rus botanik olimi, akademik v.n. sukachev …

n, lekin bir-birini qaytarmaydi. ular to'la o'xshash emas, ikkala holatda ham tirik organizmlar va ular guruhlarining yig'indisi, bir-birlari va muhit bilan munosabatni ifodalaydi. v.n. sukachevning fikricha, biogeotsenoz, bu tirik organizmlarning yashash muhitiga oddiy to'planishi va muhit bilan doim muloqotdagi o'ziga xos yashash formasidir. biogeosenozlar yer yuzining har xil joyida hosil bo'lishi mumkin. ekosistemalar komponentlari va ulardagi mavjud jarayonlar, biologik tirik, energiya kelishi va moddalar almashinishdan iborat. bu yerda quyoshdan kelayotgan energiya bir tomonga yo'nalib, biologik tirik tomonidan o'zgarib, sifat jihatdan murakkab organik moddaga o'tadi va energiyaning konsentrlashgan formasiga aylanadi. hamma ekosistemalar va biosfera ham ochiq sistema hisoblanadi. biosferaga kiradigan ekosistemalar energiya kelishi, unga organizmlar immigrasiyasi va emigrasiyasi qilishida energiya kirishi va chiqishida o'zini boshqarib turadi. 4. ekosistemalarda materiyaning bir formasidan ikkinchi formaga o'tishi, kimyoviy moddalarning biosferada aylanishi, ya'ni tashqi muhitdan organizmga va undan tashqariga o'tishi elementlarni doimiy sirkulyasiya qilishi natijasida yuzaga keladi. bu holatlar katta yoki kichik berk aylanma holati …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "muhit. ekologik omillar. ekologik sistemalar"

1364032910_42858.doc muhit www.arxiv.uz reja: 1. muhit tushunchasi. 2. ekologik omillar, abiotik, biotik va antropogen omillar. 3. ekologik sistemalar. 4. ekosistemalarda moddalar almashinuvi. 1. muhit ekologik tushuncha bo'lib, u kompleks tabiiy elementlar va voqealardan tashkil topgan. shu muhitda tirik organizmlar ular bilan bevosita va bilvosita munosabatda bo'ladi. muhit – organizmlarni o'rab turgan jamiki tabiiy ekologik omillardir (havo, yorug'lik, tuproq va b.q.). muhit elementlari organizmlar holatiga, o'sish, rivojlanish, ko'payish, tarqalishiga to'g'ridan-to'g'ri yoki boshqa ikkilamchi omil sifatida ta'sir qiladilar. har bir organizmning muhiti ko'plab organik va anorganik elementlardan hamda inson faoliyatidan kelib chiqadigan sun'iy elementlardan tashkil topadi. muhitning bir ...

DOC format, 56.5 KB. To download "muhit. ekologik omillar. ekologik sistemalar", click the Telegram button on the left.

Tags: muhit. ekologik omillar. ekolog… DOC Free download Telegram