ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi

PPTX 44 pages 1011.4 KB Free download

44 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1011.4 KB

File type PPTX

Pages 44

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 44

mavzu: ms access ilovasi. ilovaning umumiy tavsifi. mavzu: mb ga asosiy talablar. tuzilishlarni tasvirlash. reja: ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi tranzaksiya va uning holatlari mbb tizimlarining ustunlik va kamchiliklari ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi (mbbt) – ma’lumotlar bazasini yaratish, yuritish va foydalanishga mo‘ljallangan programma va til vositalarining majmuasidan iborat. mbbt – bu, foydalanuvchining amaliy programmalari va mb bilan o‘zaro birgalikda ishlovchi va quyidagi imkoniyatlarga ega bo‘lgan programma ta’minoti: foydalanuvchiga berilganlarning turlari va ularning tuzilishi, berilganlar bazasida saqlanuvchi ma’lumotlarning chegaralarini ko‘rsatuvchi vositalardan iborat bo‘lgan, berilganlarni aniqlash tili ddl (data definition language) dan; dml (data manipulation language) – berilganlarni manipulatsiyalash (turli amallarni bajarish, ishlov) tili kiritish, yangilash, yo‘q qilish va berilganlarni bazadan olishdan. berilganlar bazasiga nazorat ostida kirish. hamma berilganlar va ularning tavsiflarini markazlashgan holdagi bazalarda saqlash imkoniyati, dml tilini so‘rovlarni tashkil etishdagi umumiy vosita sifatida foydalanish imkoniyatini beradi, uni so‘rovlar tili (query language) deb atashadi. so‘rovlar tilining mavjudligi, fayllar tizimidagi cheklangan so‘rovlar bilan …

2 / 44

tekshiradi. keyin bb dispetcheri so‘rovni amalga oshirish uchun fayllar dispetcherini chaqiradi. bb dispetcherining tarkibi 2.2-rasmda keltirilgan. fayllar dispetcheri berilganlarni saqlashga mo‘ljallangan fayllarni manipulatsiyalash va diskdagi bo‘sh joylarni taqsimlashga javob beradi. u ichki chizmada aniqlangan tuzilishlar ro‘yxati va indeksini yaratadi hamda qo‘llaydi. agarda fayllarni xeshlash ishlatilsa, fayllar dispetcheri yozuvlarning adreslarini generatsiya qilish uchun xeshlash funksiyasini chaqirish bilan ham shug‘ullanadi. lekin fayllar dispetcheri fizik jihatdan berilganlarni kiritish-chiqarishni boshqarmaydi, faqatgina zaruriy so‘rovlarni kerakli kirish usullariga yo‘llaydi, ular berilganlarni o‘qish yoki disk (yoki xesh)ga yozishni tizim buferi orqali hal qiladi. dml tilining preprotsessori, amaliy programmalarga joylangan dml operatorlarni, asosiy tildagi standart funksiyalarni chaqiruvchilariga o‘zgartiradi. mos kodni generatsiya qilish uchun dml tilining preprotsessori so‘rovlar protsessori bilan o‘zaro aloqaga chiqadi. ddl tilining kompilyatori ddl buyruqlarni meta berilganlardan iborat jadvallar majmuasiga olib keladi. keyin bu jadvallar tizim katalogida saqlanadi, boshqaruvchi ma’lumotlar esa berilganlarning fayllaridagi sarlavhalarda saqlanadi. lug‘at dispetcheri tizim katalogiga kirish va u bilan ishlash jarayonini boshqaradi. …

3 / 44

rnatilgan kalitlarga nisbatan bo‘lgan talablarni. so‘rovlarni optimallashtiruvchi. ushbu modul so‘rovni bajarish strategiyasining optimal usulini tanlaydi. tranzaksiyalar dispetcheri. bitta foydalanuvchi yoki amaliy programma tomonidan berilganlar bazasini o‘qish yoki o‘zgartirish bo‘yicha amalga oshiriladigan harakat yoki harakatlar ketma-ketligi tranzaksiya deb ataladi. 2.2-rasm. bb dispetcherining tarkibi. tranzaksiyalar holatlari tranzaksiya – bu berilganlar bazasi ustida bajariladigan tugallangan harakatlar majmuasi bo‘lib, bazani bir butun holatdan ikkinchi butun holatga o‘tkazadi. boshqacha qilib aytsak, tranzaksiya berilganlar bazasiga kirish usullari belgilaydi. agarda tranzaksiyaning operatorlari bajarilsa, u normal tugallanadi va berilganlar bazasi yangi butun holatga o‘tadi (2.2.1-rasmdagi commit holat). tizimda inqiroz yuz bersa, berilganlar bazasi boshlang‘ich holatga qaytadi (2.2.1-rasmdagi rollback holati). 2.2.1-rasm. tranzaksiyani bajarilishi va qaytishi. tranzaksiya berilganlar bazasida olib boriladigan mantiqiy ishdan iborat. u alohida programma, programmaning qism yoki alohida bitta buyruqdan (masalan, sql tilidagi insert yoki update buyruqlari) iborat bo‘lishi va berilganlar bazasida bajariladigan ixtiyoriy sondagi amallarni o‘z ichiga olishi mumkin. berilganlar bazasining administratori nuqtayi nazaridan ixtiyoriy ilovadan …

4 / 44

etcheri. uyg‘unlik. har bir tranzaksiya berilganlar bazasini bir uyg‘unlik holatidan ikkinchisiga o‘tkazadi. uyg‘unlikka javobgarlikni ta’minlash bbbt va ilovalarning yaratuvchilarga yuklanadi. bbb tizimida uyg‘unlik berilganlar bazasidagi chizmada keltirilgan hamma, ya’ni butunlik va predmet sohadagi, cheklashlarni ta’minlash orqali erishiladi. ilovalardagi mantiqiy amallar natijasida yuzaga keladigan uyg‘unsizlik holatlariga programmachi javob beradi. yakkalik. hamma tranzaksiyalar bir-biriga bog‘liqsiz ravishda bajariladi. boshqacha aytganda, tugallanmagan tranzaksiyaning oraliq natijalari boshqa tranzaksiyalarning ish faoliyatiga umuman ta’sir qilmasligi kerak. yakkalikni ta’minlashga javobgar parallel bajarish ishlarini boshqaruvchi – rejalashtiruvchi moduldir. turg‘unlik. muvaffaqiyatli tugagan tranzaksiyalarning natijalari berilganlar bazalarida saqlanishi va kelajakdagi inkor vaziyatlarda yo‘qotilmasligi kerak. turg‘unlikni ta’minlashga javobgarlik tiklash dispetcheriga yuklatilgan. rejalashtiruvchi. ushbu modul bb bilan bajariladigan parallel amallarni maksimal normal holatda bajarilishini nazorat qiladi. alohida bajariladigan tranzaksiyalardagi talab qilingan amallarni bajarish tartibini boshqaradi. ayrim vaziyatlarda, masalan parallel bajarish protokoli blokirovkalar tizimi asosida qurilsa, rejalashtiruvchi modulni blokirovkalar dispetcheri deb atashadi. tiklash dispetcheri. tizimda inkor yuz bergan holatlarda, bbni ishlaydigan normal holatga qaytarishni …

5 / 44

b o‘z-o‘zini tavsiflovchi yozuvlardan iborat integrallashgan majmua, deb qarash ham mumkin. berilganlar tavsifining majmuasini tizim katalogi (system catalog) yoki berilganlar lug‘ati (data dictionary), elementlarning o‘zini esa, meta berilganlar (metadata), ya’ni «berilganlarning berilgani» deb atay boshlandi. bbda berilganlar o‘z tavsifiga ega bo‘lgani uchun ham programmalarning berilganlardan mustaqilligi (program-data independence) ta’minlanadi. bbda, berilganlarning tavsiflarini ilovalardan alohida ajratish usulidagi yondashuv, zamonaviy programma ta’minotida obyektning ichki tavsifi bilan tashqi tavsifidan ham foydalanish imkoniyatlari mavjudligi bilan juda o‘xshab ketadi. obyektdan foydalanuvchilar faqat tashqi tavsifni ko‘radilar va u qanday tavsiflanishi va faoliyat yuritishi bilan qiziqmaydilar. ushbu berilganlarni abstraksiyalash (data abstraction) yondashuvidagi yutuqlardan biri shundan iboratki, obyektning tashqi tavsifini o‘zgartirmaslik sharti bilan ichki tavsifini ixtiyoriy ravishda o‘zgartirish mumkinligida hamda buning foydalanuvchilarga mutlaq ta’sir etmasligidadir. bbda ham berilganlarning tuzilishi ilovalardan alohida turadi va bbda saqlanadi. masalan, yozuvga yangi maydonni qo‘shish yoki yangi fayllarni yaratish ushbu bb bilan ishlovchi mavjud ilovalarga hech qanday ta’sir qilmaydi. lekin, ilova ishlatadigan fayldan …

Want to read more?

Download all 44 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi"

mavzu: ms access ilovasi. ilovaning umumiy tavsifi. mavzu: mb ga asosiy talablar. tuzilishlarni tasvirlash. reja: ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi tranzaksiya va uning holatlari mbb tizimlarining ustunlik va kamchiliklari ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi (mbbt) – ma’lumotlar bazasini yaratish, yuritish va foydalanishga mo‘ljallangan programma va til vositalarining majmuasidan iborat. mbbt – bu, foydalanuvchining amaliy programmalari va mb bilan o‘zaro birgalikda ishlovchi va quyidagi imkoniyatlarga ega bo‘lgan programma ta’minoti: foydalanuvchiga berilganlarning turlari va ularning tuzilishi, berilganlar bazasida saqlanuvchi ma’lumotlarning chegaralarini ko‘rsatuvchi vositalardan iborat bo‘lgan, berilganlarni aniqlash tili ddl (data definition language) dan; dml (data manipulat...

This file contains 44 pages in PPTX format (1011.4 KB). To download "ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: ma’lumotlar bazasini boshqarish… PPTX 44 pages Free download Telegram