o’rtacha miqdorlar

DOC 15 pages 105.5 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 105.5 KB

File type DOC

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

o’rtacha miqdorlar reja: 1. o’rtacha miqdorlarning mohiyati va ahamiyati. 2. o’rtacha arifmetik miqdorlar va ularning qo’llanish sohalari. 3. o’rtacha arifmetik xossalari. 4. o’rtacha arifmetikni «shartli moment» usulida hisoblash tartibi. 5. o’rtacha geometrik miqdorlar. 6. o’rtacha garmonik miqdorlar va ularning qo’llanish sohalari. 7. moda va mediana. 1. o’rtacha miqdorlarning mohiyati va ahamiyati umumiy holda o’rtacha miqdor taqsimot qatorini siqib ixchamlash-tirish jarayonida olingan miqdordir. u qatorning katta va kichik hadlari o’rtasida yotadi masalani soddalashtirish uchun statistik qatorni yon bag’ridan siqib asta-sekin ixchamlashtirayotirmiz, deb faraz qilaylik. bu holda uning variantalari orasidagi miqdoriy farqlar yoqala borib, ular yiriklashadi, soni esa kamayadi. shuning hisobiga qator variantlarining soni ko’payadi. ixchamlashtirish jarayonini davom ettiraversak, pirovard natijada qator variantasi bir miqdor bilan ifodalanadi. variantlar soni esa boshlang’ich qatorning jamlama soniga teng bo’ladi. ana shu miqdor ushbu qatorning o’rtacha miqdoridir. u qatorning eng katta va eng kichik miqdorlari o’rtasida yotadi. bu yerda statistik qator deganda sof matematik qator, ya’ni …

2 / 15

kerak. 2. o’rganilayotgan to’plam birliklariga tegishli belgining miqdoriy qiymatlari bo’yicha ularning taqsimoti yetarli darajada hodisaga xos ob’ektiv taqsimot qonuniyati bilan hamohang va mos shaklda bo’lishi zarur. bu talab katta sonlar qonuni amal qilishidan kelib chiqadi. 2. o’rtacha arifmetik miqdorlar va ularning qo’llanish sohalari statistikada o’rtacha miqdorlarning xilma-xil turlari va shakllari mavjud. chunonchi, agregat (nozohir shaklli) o’rtacha, o’rtacha arifmetik, o’rtacha geometrik, o’rtacha kvadratik, o’rtacha kubik, o’rtacha xronologik va h.k. shular jumlasidandir. bular bilan bir qatorda taqsimot qatorlarida o’rtachaga o’xshash funktsiyani bajaruvchi o’rta miqdorlar (varianta qiymatlari) ham bor. bular moda, mediana va turli kvantililardan tarkib topadi. ular qatorning tartibli yoki davriy o’rta hadlari (miqdorlari) deb ataladi. arifmetik o’rtacha deb shunday ilmiy qoidaga asoslangan o’rtachaga aytiladiki, u bilan belgining ayrim qiymatlarini almashtirilsa, ularning umumiy yig’indisi o’zgarmasligi va to’plam birliklari soniga nisbatan proportsional taqsimlanishi zarur. arifmetik o’rtacha miqdor o’rtachalarning eng sodda va amaliyotda juda keng qo’llanadigan turidir. u o’rganilayotgan belgi to’plam birliklarida ega bo’ladigan …

3 / 15

ni) bir-biriga qo’shib, olingan yig’indini ularning soniga (ya’ni qator variantlari soniga) bo’lish yo’li bilan aniqlanadi: (5.1) bu yerda: ( - yig’indi belgisidir. x – o’rganilayotgan belgining ayrim qiymatlar (qator variantalari) n – ularning soni (qator variantlari soni) tortilgan arifmetik o’rtacha – o’rtalashtirilayot-gan miqdorlarni ularning to’plamda uchrashish soni bilan tortib olib hisoblangan o’rtachadir. agar x belgining n miqdorlari x1, x2, ....., xn yoki xi () mos tartibda f1, f2, ....., fn yoki fi () martadan kuzatilgan bo’lsa, o’rtacha arifmetik miqdorning umumiy ifodasi (7.2) bo’ladi. bu tortilgan arifmetik o’rtacha formulasidir, bunda fi - o’rtachaning vazni deb ataladi. ayrim hollarda o’rtacha miqdorlar oraliqli qatorlar uchun guruhiy va umumiy o’rtachalarni aniqlash yo’li bilan, shuningdek nisbiy miqdorlar asosida ham hisoblanishi mumkin. buning uchun dastlab har bir oraliqli guruh uchun uning quyi va yuqori chegaralari yig’indisining yarmiga teng qilib guruhiy o’rtachalar hisoblanadi, so’ngra umuman qator uchun umumiy o’rtacha aniqlanadi. nisbiy miqdorlar qatori uchun o’rtachani aniqlash masalasiga …

4 / 15

songa kamayadi yoki ko’payadi. . 5. agar o’rtacha arifmetik vazn qiymatlarini o’zgarmas ixtiyoriy songa bo’linsa, (yoki ko’paytirilsa) u holda o’rtacha qiymati o’zgarmaydi. 1. belgining ikki va undan ortiq to’plamlar bo’yicha o’rtacha qiymatlarning yig’indisi uning umumiy jamlama to’plam bo’yicha o’rtacha qiymatiga teng: 4. o’rtacha arifmetikni «shartli moment» usulida hisoblash qator variantalaridan o’zgarmas ixtiyoriy a soni ayirib, olingan natija boshqa ixtiyoriy v songa bo’linadi. natijada berilgan xi qatordan qatori vujudga keladi. bu qator uchun arifmetik o’rtacha hisoblanadi . so’ngra u v soniga ko’paytiriladi va olingan natija ustiga a soni qo’shiladi. natijada boshlang’ich qatorning haqiqay arifmetik o’rtacha miqdori kelib chiqadi . kengligi teng oraliqli qatorlarda «a» deb variantaning o’rtadagi qiymatini «v» o’rnida esa oraliq kengligi olish tavsiya etiladi. 5. geometrik o’rtacha miqdor geometrik o’rtacha deb shunday ilmiy qoidaga asos-langan o’rtachaga aytiladiki,u bilan o’rtalashtirilayotgan miqdorlarni almashtirish natijasida bu miqdorlarning o’zaro ko’paytmalari natijasi o’zgarmasligi va to’plam birliklari bo’yicha geometrik progressiya bo’yicha taqsim-lanishi zarur. assimetrik, ayniqsa, …

5 / 15

odiy o’zgaruvchanligi qonuniy, barqaror farqlar (masalan, teng malakali xodimlar ish xaqi o’rtasidagi farqlar) bilan birikib ketishi natijasida assimmetrik taqsimot tarkib topadi, u logarifmli shkalaga aylantirilganda «normal» shaklni oladi, ya’ni belgi logarifmlari uchun normal taqsimot sifatiga ega bo’ladi. bunday taqsimot qatorlarining tabiati va xususiyatlari geometrik o’rtachada o’zining aniq ifodasini topadi, chunki u qator hadlarining logarifmlariga asoslanadi. xaqiqatda ham (7.3) ifodani logarifmlasak: (7.4). yuqoridagi misolimizda: potentsiallasak, 6. o’rtacha garmonik miqdorlar va ularning qo’llanish sohalari garmonik o’rtachada o’zgaruvchi miqdorlarning teskari qiymatlarining yig’indisi, ya’ni o’zgarmas miqdor deb qaraladi. garmonik o’rtacha deb shunday o’rtacha miqdorga aytiladiki, u bilan o’zgaruvchilarni almashtirayotganda ularning teskari qiymatlari yig’indisi o’zgarmas miqdor deb qaraladi. o’z-o’zidan ravshanki, iqtisodiy hodisalar uchun o’rtachani aniqlayotganda bu qoida hodisaning iqtisodiy mohiyati jihatidan asoslanishi kerak, albatta, aks holda olingan o’rtacha miqdor va uning sifat asosi bir-biriga monand bo’lmay qoladi. oddiy garmonik o’rtacha: yoki qisqacha: o’rtacha tortilgan garmonik miqdor o’rtalashtirilayotgan miqdorlar har xil vaznga (wi) ega bo’lgan taqdirda …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’rtacha miqdorlar"

o’rtacha miqdorlar reja: 1. o’rtacha miqdorlarning mohiyati va ahamiyati. 2. o’rtacha arifmetik miqdorlar va ularning qo’llanish sohalari. 3. o’rtacha arifmetik xossalari. 4. o’rtacha arifmetikni «shartli moment» usulida hisoblash tartibi. 5. o’rtacha geometrik miqdorlar. 6. o’rtacha garmonik miqdorlar va ularning qo’llanish sohalari. 7. moda va mediana. 1. o’rtacha miqdorlarning mohiyati va ahamiyati umumiy holda o’rtacha miqdor taqsimot qatorini siqib ixchamlash-tirish jarayonida olingan miqdordir. u qatorning katta va kichik hadlari o’rtasida yotadi masalani soddalashtirish uchun statistik qatorni yon bag’ridan siqib asta-sekin ixchamlashtirayotirmiz, deb faraz qilaylik. bu holda uning variantalari orasidagi miqdoriy farqlar yoqala borib, ular yiriklashadi, soni esa kamayadi. shuning hi...

This file contains 15 pages in DOC format (105.5 KB). To download "o’rtacha miqdorlar", click the Telegram button on the left.

Tags: o’rtacha miqdorlar DOC 15 pages Free download Telegram