prognozlashning ekspert usulidan foydalanishning o`ziga hos xususiyatlari

DOCX 16 стр. 352,9 КБ Бесплатная загрузка

16 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 352,9 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 16

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 16

prognozlashning ekspert usulidan foydalanishning o`ziga hos xususiyatlari. reja: 1. prognozlash usullarining klassifikatsiyasi 2. prognozlashning ekspert usuli. 3. prognozlashtirishda ekstropolyatsiya usulli. 1. prognozlash usullarining klassifikatsiyasi prognostikaning fan sifatida gurkirab rivojlanishi oxirgi o‘n yillikda o‘z axamiyatiga ko‘ra, teng baxoli bo‘lmagan ko‘plab prognozlashtirish usullari, jarayonlari, yo‘llari, tadbirlarining vujudga kelishiga olib keldi. ularning aniq bir tizimga solinganligi keyinchalik kam baholangan va qo‘rama usullar bilan prognostika instrumentariyasi kengayishiga sabab bo‘ldi. hozirda, olimlarning baholashiga ko‘ra, prognozlashning 150 dan ortiq usullari mavjud. biroq amaliyotda asosiylari sifatida ularning 15-20 tasidan foydalaniladi (1- chizma). 1- chizma. prognozlash usullarining klassifikatsiyasi. prognozlash usullari klassifikatsiyasini batafsil ko‘rib chiqishdan oldin, «usul» yoki «iqtisodiy va ijtimoiy prognozlash usullari» tushunchasini aniqlab olish kerak. prognozlash usuli deganda retrospektiv ma‘lumotlar, ekzogen (tashqi) va endogen (ichki) aloqalar, prognozlash ob‘ekti, shuningdek, ko‘rilayotgan hodisa yoki jarayon doirasida ularning o‘lchovlarini tahlil qilish asosida ob‘ektning kelgusida rivojlanishini aniq muhokama qilish imkonini beradigan fikrlash yo‘llari va usullari majmuasini tushunish lozim. mavjud manbalarda prognozlash …

2 / 16

da ekspertlar bahosidan foydalaniladi. bunda individual va jamoaviy ekspert baholari farqlanadi. individual ekspert baholar tarkibiga: «intervyu» usuli - bunda ekspertning «savol-javob» mutaxassisi bilan bevosita aloqasi amalga oshiriladi; tahlil qilish usuli - bunda qandaydir prognoz qilinayotgan vaziyatning logistik tahlili amalga oshiriladi, tahliliy yozma hisobotlar tuziladi; ssenariy yozish usuli – u turli sharoitlarda vaqt o‘tishi bilan hodisa yoki jarayonni mantiqani aniqlashga asoslanadi. jamoaviy ekspert baholari usullari o‘z ichiga «komissiya», «g‗oyalar jamoaviy generatsiyasi», «delfi», matritsa usullarini oladi. bu usullar guruxi shunga asoslanganki, jamoaviy fikrlash jarayonida, birinchidan, natijalar to‘griligi yuqoriroq va ikkinchidan, ekspertlarni individual mustaqil baxolarni ishlab chiqishda kam xollarda ashyoviy goyalar kelishi mumkin. formalizatsion usullar guruhiga ekstrapolyatsiya va modellashtirish kiradi. birinchi guruhga eng kichik kvadratlar usuli, eksponensial tekislash usuli, o‘rtaga sirganmalar usuli kiradi. ikkinchisiga esa, tarkibiy, turli, matritsaviy modellashtirish kiradi. prognozlashtirish usullari klassifikatsiyasida turli boshqa usullarni birlashtiradigan kombinatsiyalashgan usullar o‘ziga xos o‘rinni egallaydi. masalan, jamoaviy ekspertlar baholashlari va ekspertlarni so‘roq qilish va hokazo. …

3 / 16

shlab chiqish qiyin bo‘lgan xollarda ishlatiladi. prognozlashda qo‘llaniladigan ekspert baholash usuli individual va kollektivga bo‘linadi. individual ekspert usuli, soxalari bir-biriga boglanmagan ekspert mutaxassis fikrlaridan foydalanishga asoslangan. ko‘pincha prognozni shakllantirishda quyidagi ikki usul qo‘llaniladi: 1. intervyu. 2. analitik-ekspert baholash. intervyu usuli prognoz qiluvchining ekspert bilan bo‘ladigan suhbatini taxmin qiladi. shundan kelib chiqqan holda suhbat davomida prognoz qiluvchi oldindan ishlab chiqilgan dasturlar asosida ekspert oldiga ob‘ektning perspektiv taraqqiyotiga nisbatan savollar qo‘yadi. bunday baholashning muvaffaqiyati muhim darajada intervyu olinayotgan ekspert mahoratiga, uning eng fundamental savollarga tez va turli - tuman xulosalar berishiga bog‗liq. analitik-ekspert baholash tahlil qilishga intilish ustidan uzoq va sinchiklab mustaqil ishlashni, prognozlanayotgan ob‘ektning taraqqiyot yo‘li va xolatini baxolashni taxmin qiladi. bu usul ekspertga prognozlanayotgan ob‘ekt bo‘yicha lozim bo‘lgan barcha axborotlardan foydalanish imkonini beradi. ekspert o‘zining fikrlarini ximoya qogozi ko‘rinishida tayyorlaydi. ko‘rilayotgan usullarning asosiy yutug‗i ekspertning individual maxorati xamda aloxida ishchiga ko‘rsatilgan, e‘tiborga olinmagan psixologik ta‘sirni maksimal darajada foydalanish imkonini beradi. …

4 / 16

ti taraqqiyotida maqsadli ma‘lum bir muqobil yo‘lni tanlash gepotezasi yotadi. hozirgi vaqtda maxsus hay‘at a‘zolarining ishlashiga asoslangan ekspert usullari keng tarqalgan bo‘lib, ekspert guruhlari «dumaloq stol atrofida» u yoki bu muammoni hal qilishda bir qarorga kelish maqsadida munozara qilib, bir fikrga kelishadi. haqiqatdan ham ekspert jamoasi yordami bilan prognozlashni shakllantirishda asosiy masalalar quyidagilardir: · malakali ekspert guruhlarini shakllantirish; · ekspertizalarni tayyorlash va o‘tkazish; · olingan hujjatlar asosida statistik hisoblashlar o‘tkazish. anketalarda saqlangan, ko‘p sonli kiymatlar ko‘rinishida berilgan, ekspert baholash natijasini statistik baholash va ularning ishonchlilik chegaralari, ekspertlar fikrlari kelishuvini statistik baholash aniqlanadi. prognozlanayotgan kattaliklarning o‘rtacha ahamiyati quyidagi formula orqali aniqlanadi. в n bi n i 1 bu yerda: bj – tarafidan berilgan prognozlanayotgan kattalikning ahamiyati; n- guruhdagi ekspertlar soni. bundan tashqari, dispersiyani ham aniqlash mumkin: d (bi-b)2 /(n-1) (dispersiya, bu variant (bi)dan o‘rtacha arifmetik (v) ayirmasining o‘rtacha kvadrati). bundan so‘ngra j ishonchlilik intervalining yaqinlik ahamiyati hisoblanadi. j t n d …

5 / 16

ullari orasida nisbatan ko‘p ishlab chiqilgan usullardan hisoblanadi. bu usullar yordamida katta sistemalarning parametrlari, iqtisodiy, ilmiy va ishlab chiqarish potensialining miqdoriy tavsiflari, ilmiy-texnik taraqiyotning natijaviyligi to‘g‗risidagi ma‘lumotlar, sistemalar ichidagi va boshqa shunga o‘xshash tavsiflarning nisbatlari ekstrapolyatsiya qilinadi. ekstrapolyatsiya usulining maqsadi quyidagicha hisoblanadi: prognozlash ob‘ektini xarakterlovchi o‘tgan davrga nisbati, tadbiq qilish qonuniyatlari aniqlanadi va mos xolda bu ma‘lumotlarning o‘sish potensiallari to‘grisidagi statistiq ma‘lumotlarni tahlil qilish, so‘ngra tashqi muxitda emperik yoki dinamik qatorda bo‘lgan prognozlovchi kattaliklarning qiymatlari aniqlanadi. ekstrapolyatsiya usuli vaqt qatorlaridagi boglanish ko‘prok, ya‘ni ekstrapolyatsiya qilishning tarqalgan soxalari aniqlangan hollarda qo‘llaniladi. birlamchi tahlil o‘tkazishdan so‘ng to‘gri ekstrapolyatsiya jarayoniga o‘tkazamiz. egri chiziqli shakli va uning parametr qiymatlarini bilgan xolda, emperik ma‘lumotlar tashqarisida ya‘ni, kelajak davriga to‘gri keluvchi argument(vaqt)qiymatini aniqlab, konkret vaqtda prognozlash qiymatiga qabul qiluvchi funksiyaning mos keluvchi qiymati aniqlanadi. berilgan prognozlash usuli, odatda, egri chiziqli shaklini to‘gri aniqlanganda, qonuniyatlarni to‘gri aks ettiruvchi emperik ma‘lumotlarning o‘zgarishi to‘grisida juda yaxshi natijalar beradi. dinamik …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 16 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "prognozlashning ekspert usulidan foydalanishning o`ziga hos xususiyatlari"

prognozlashning ekspert usulidan foydalanishning o`ziga hos xususiyatlari. reja: 1. prognozlash usullarining klassifikatsiyasi 2. prognozlashning ekspert usuli. 3. prognozlashtirishda ekstropolyatsiya usulli. 1. prognozlash usullarining klassifikatsiyasi prognostikaning fan sifatida gurkirab rivojlanishi oxirgi o‘n yillikda o‘z axamiyatiga ko‘ra, teng baxoli bo‘lmagan ko‘plab prognozlashtirish usullari, jarayonlari, yo‘llari, tadbirlarining vujudga kelishiga olib keldi. ularning aniq bir tizimga solinganligi keyinchalik kam baholangan va qo‘rama usullar bilan prognostika instrumentariyasi kengayishiga sabab bo‘ldi. hozirda, olimlarning baholashiga ko‘ra, prognozlashning 150 dan ortiq usullari mavjud. biroq amaliyotda asosiylari sifatida ularning 15-20 tasidan foydalaniladi (1- chizma). 1- ...

Этот файл содержит 16 стр. в формате DOCX (352,9 КБ). Чтобы скачать "prognozlashning ekspert usulidan foydalanishning o`ziga hos xususiyatlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: prognozlashning ekspert usulida… DOCX 16 стр. Бесплатная загрузка Telegram