markaziy osiyo aholisi

DOCX 15 pages 487.0 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 487.0 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

mavzu:markaziy osiyo axolisi. reja: 1.markaziy osiyo axolisi haqida tushuncha. 2.uning axoli tarkibi joylashganligi. 3.axolining ko’payib borish tartibi. maydoni 4,003,451 km2 aholisi 81,897,577 (2024) aholi zichligi 17.43/km2 etnoxoronim markaziy osiyolik davlatlar o'zbekiston qozogʻiston qirgʻiziston tojikiston turkmaniston ([[o'zbekiston qozog'iston qirg'iziston turkmaniston tojikiston|davlatlar roʻyxati]]) qaram davlatlar qoraqalpog'iston tillar dungan, koryo-mar, moʻgʻul, qirgʻiz, qoraqalpoq, qozoq, rus, tojik, turkman, uygʻur, oʻzbek markaziy osiyo — bu osiyo qitʼasidagi sub-mintaqa boʻlib, janubi-gʻarbda kaspiy dengizi va shimoli-gʻarbda sharqiy yevropadan sharqda xitoy va moʻgʻulistonga qadar, janubda afgʻoniston va erondan shimolda rossiyaga qadar choʻzilgan.[1] mintaqa oʻz ichiga sobiq sovet davlatlari boʻlmish qozogʻiston, qirgʻiziston, tojikiston, turkmaniston va oʻzbekistonni oladi. ushbu besh respublika nomidagi oʻxshashliklar tufayli mintaqadan tashqarida (asosan gʻarbda) mintaqa davlatlari umumiy tarzda '-stanʼ davlatlari deb ham yuritiladi. islomdan oldingi davrda va islom dini mintaqaga kirib kelishi davrida (tahminan milodiy 1000-yil yoki undan oldin) markaziy osiyoda asosan eroniy tilda soʻzlashuvchi va madaniyatga ega boʻlgan xalqlar istiqomat qilgan[2][3]. hududda baqtriyaliklar, soʻgʻdlar, xorazmliklar …

2 / 15

a markaziy osiyo ruslar tomonidan mustamlakaga aylantirilgan. hudud dastlab rossiya imperiyasi, keyinchalik sovet ittifoqi tarkibiga kiritilgan boʻlib, bu ruslar va boshqa slavyan xalqlarining hududga koʻchib kelishiga sabab boʻldi. bugungi kunda markaziy osiyoda kelib chiqishi yevropalik boʻlgan koʻp sonli xalqlar mavjud boʻlib, ulardan asosiy qismi qozogʻistonda istiqomat qiladi. hududda 7 million ruslar, 500,000 ukrainlar va tahminan 170,000 nemislar yashaydi. stalin davridagi majburiy koʻchirishlari sababli hudduda bugungi kunda 300,000 dan ortiq koreyslar ham istiqomat qiladi.[6] markaziy osiyoda tahminan 80.2 million kishi istiqomat qilib, ular beshta davlatga taqsimlangan: qozogʻiston (20 million), qirgʻiziston (7 million), tojikiston (10 million), turkmaniston (6 million) va oʻzbekiston (37.2 million).[7] tarixiy mintaqalar [tahrir | manbasini tahrirlash] markaziy osiyo shimolda sibir oʻrmonlari bilan chegaralangan. markaziy osiyoning shimoliy qismi (qozogʻiston) yevrosiyo dashtining oʻrta qismini tashkil qiladi. gʻarbda qozoq dashti rus-ukrain dashtlari bilan tutashsa, sharqda jungʻor va mogʻul dashtlari bilan tutashib ketadi. janubga qarab yer tobora quruqlashib, koʻchmanchi aholi ham siyraklashib boradi. …

3 / 15

ik toxariston deb atalgan baqtriya joylashgan boʻlib, bu hudud janubda hindukush togʻlari bilan chegaralangan. sirdaryo (yaksart) fargʻona vodiysida boshlansa, amudaryo (oks) baqtriyada boshlanadi. bu daryolarning har ikkisi ham shimoli-gʻarbga, orol dengiziga qarab oqadi. amudaryo orol dengiziga quyiladigan joyida yirik deltani hosil qiladi va bu hudud xorazm, keyinchalik xiva xonligi deb atalgan. amudaryo shimolida nisbatan notanish, lekin samarqand va buxoro kabi savdo-sanoat markazlarini suv bilan taʼminlovchi zarafshon daryosi joylashgan. mintaqadagi yana bir yirik savdo markazi toshkent boʻlib, bu shahar fargʻona vodiysiga kirish nuqtasidan shimoli-gʻarbda joylashgan. amudaryodan shimoldagi hududlar movarounnahr, shuningdek, ayniqsa ipak yoʻli savdosida hukmron mavqeda boʻlgan soʻgʻd savdogarlariga nisbatan ishlatilganda, soʻgʻd deb atalgan. sharqda, jung'ariya va tarim havzasi tahminan 1759-yilda xitoyning shinjon viloyatiga birlashtiriladi. odatda xitoydan otlangan karvonlar tarim havzasining shimoliy yoki janubiy qismlaridan oʻtib, qashqarda birlashishgan va u yerdan shimoli-gʻarbdagi fargʻona tomonga, yoki janubi-gʻarbdagi baqtriya tomonga harakatlanishgan. buyuk ipak yoʻlining kichikroq yana bir shaxobchasi tyan-shanning shimolidan boshlanib, jungʻoriya va …

4 / 15

i va arab xalifaligi markaziy osiyoga suqilib kirgan va rossiya imperiyasi bosqiniga qadar mahalliy aholining madaniyatiga oʻz taʼsirini oʻtkazgan. janubi-sharqda hindiston tomon yoʻl mavjud. qadimda buddizm shu yoʻl orqali shimolga tarqalgan va tarixda juda koʻp marotaba markaziy osiyolik jangovar qabilalar va podsholar shu yoʻldan oʻtib, shimoliy hindistonni istilo qilishgan va u yerda oʻz hokimiyatlarini oʻrnatishgan. koʻchmanchi bosqinchilarning koʻpchiligi shimoli-sharqdan kirib kelgan. 1800-yillardan keyin rossiya imperiyasi va keyinchalik sovet ittifoqi shaklida hududga shimoli-gʻarbdan g'arb sivilizatsiyasi kirib keldi. qozog‘iston aholisi 20 million nafarga yetdi. bu haqda 2023 yil 16 noyabr kuni mamlakat prezidenti qosim-jo‘mart to‘qayev ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalari orqali ma’lum qildi. «xalqimizning soni 20 millionga yetdi. barchangizni ushbu muhim voqea bilan tabriklayman. baxtli oila – millat farovonligi va mamlakat taraqqiyotining garovidir. davlat oilaviy qadriyatlarni mustahkamlash, onalik va bolalikni muhofaza qilish bo‘yicha olib borilayotgan ishlarni davom ettiradi», deyiladi to‘qayev e’lon qilgan xabarda. markaziy osiyodagi beshta respublikaning sssr tarqab ketgandan so‘ng demografik ko‘rsatkichlariga qaralsa …

5 / 15

oblanadi. hozirgi paytda respublika aholisi 36,6 mln nafarni tashkil etmoqda. 1989 yilda aholini ro‘yxatga olish o‘tkazilgan va unda respublika aholisining soni 19,7 million kishini tashkil etgan. 1990 yilda respublika aholisi 20,2 mln nafar bo‘lgan. 2000 yilda 24,5 mln, 2010 yilda 28 mln, 2020 yilda 33,9 mln nafarga ko‘paygan. statistika agentligining so‘nggi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023 yil 1 oktyabr holatiga ko‘ra, o‘zbekiston aholisi 36 mln 599 ming kishini tashkil etgan. ulardan 18 mln 176 ming nafari ayollar, 18 mln 422 ming nafari erkaklar. doimiy aholi tarkibidagi erkaklar soni ayollar sonidan 246 ming kishiga ko‘p. yil boshidan buyon aholi soni 574,8 ming kishiga oshgan va 2023 yilning o‘tgan har bir oyida o‘rtacha 63,9 ming kishiga ko‘paygan. har kuni o‘rtacha 2,1 ming kishiga ko‘paymoqda. o‘zbekistonning ma’muriy-hududuiy tuzilishi o‘zbekiston hozirda tug‘ilish darajasi bo‘yicha mdh davlatlari orasida tojikiston bilan birga yuqori o‘rinlarni egallaydi. aholining 57 foizi mehnatga layoqatli yoshdagilar, 32 foizi mehnatga layoqatli yoshdan kichiklar, 11 …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "markaziy osiyo aholisi"

mavzu:markaziy osiyo axolisi. reja: 1.markaziy osiyo axolisi haqida tushuncha. 2.uning axoli tarkibi joylashganligi. 3.axolining ko’payib borish tartibi. maydoni 4,003,451 km2 aholisi 81,897,577 (2024) aholi zichligi 17.43/km2 etnoxoronim markaziy osiyolik davlatlar o'zbekiston qozogʻiston qirgʻiziston tojikiston turkmaniston ([[o'zbekiston qozog'iston qirg'iziston turkmaniston tojikiston|davlatlar roʻyxati]]) qaram davlatlar qoraqalpog'iston tillar dungan, koryo-mar, moʻgʻul, qirgʻiz, qoraqalpoq, qozoq, rus, tojik, turkman, uygʻur, oʻzbek markaziy osiyo — bu osiyo qitʼasidagi sub-mintaqa boʻlib, janubi-gʻarbda kaspiy dengizi va shimoli-gʻarbda sharqiy yevropadan sharqda xitoy va moʻgʻulistonga qadar, janubda afgʻoniston va erondan shimolda rossiyaga qadar choʻzilgan.[1] mintaqa oʻz ichiga...

This file contains 15 pages in DOCX format (487.0 KB). To download "markaziy osiyo aholisi", click the Telegram button on the left.

Tags: markaziy osiyo aholisi DOCX 15 pages Free download Telegram