turkiston muxtoriyati milliy demokratik davlatchilikning dastlabki tajribasi

DOCX 7 pages 27.9 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 27.9 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

17- mavzu. turkiston muxtoriyati milliy demokratik davlatchilikning dastlabki tajribasi. reja 1. turkistonda sovet hokimiyatining o‘rnatilishi. 2. turkiston muxtoriyatining tashkil topishi 3. turkiston muxtoriyatining bolsheviklar tomonidan tugatilishi tayanch so‘z va iboralar. sho‘roi islomiya, sho‘roi ulamo, muvaqqat hukumat, turkiston komiteti, qurultoy, xalq komissarlari soveti, markaziy hokimiyat, turkiston muxtoriyati, milliy majlis, turkiston o‘lka musulmonlar sho‘rosi 1917 yil 27 fevralda petrogradda demokratik inqilob g‘alaba qozonib, rossiya imperatori nikolay ii taxtdan ag‘darib tashlandi. bu inqilob turkiston o‘lkasiga ham o‘z ta’sirini o‘tkazdi. xususan, turkiston jadidlari, ziyolilari va islom ulamolarining tashabbuslari bilan 1917 yil martida “sho‘roi islomiya”, 1917 yil iyunida “ sho‘roi ulamo”, 1917 yil iyulida “turk adami markaziyati” (“turk federalistlari partiyasi”), 1917 yil sentyabrda “ittifoqi muslimin” kabi siyosiy partiyalar tuzildi. 1917 yil 7 aprelda petrograddagi muvaqqat hukumat qarori bilan n.n. shchepkin raisligida muvaqqat hukumatning turkiston komiteti tuzildi. ammo, 1917 yilning aprel va sentyabr oylarida bo‘lib o‘tgan butunturkiston musulmonlarining i va ii qurultoylari turkiston muxtoriyati tashkil etish …

2 / 7

hukumatni ag‘darib tashlab, hokimiyatni zo‘ravonlik bilan egalladilar. toshkent shahrida 28 oktyabrda boshlangan qurolli to‘qnashuvlar 1 noyabrda muvaqqat hukumatning turkiston qo‘mitasini qamoqqa olish bilan yakunlandi. turkiston bolsheviklari o‘lkadagi butun hokimiyatni qo‘lga olish uchun shafqatsiz kurashga kirishdilar. demokratik kuchlar esa bu holga qat’iy norozilik bildirdilar. 1917 yil 13-17noyabr kunlari toshkentda bo‘lib o‘tgan shahar o‘z-o‘zini boshqarish tashkilotlarining turkiston o‘lka s’ezdi qatnashchilari hokimiyatni to‘laligicha bolsheviklar qo‘liga o‘tishiga keskin qarshilik ko‘rsatishdi. s’ezd hokimiyat masalasiga oid quyidagi rezolyusiyani qabul qildi: “ turkistonda hokimiyatni ishchi, dehqon va soldat deputatlari qo‘liga o‘tishi bilan hokimiyat masalasidagi munozara shunday xulosaga keldi: 1. rossiya inqilobi ko‘targan xalqning ozodligi, tengligi, do‘stligi shiorlari ostida turkiston aholisining 98 foizini tashkil etuvchi, 10 mln. sonli musulmon aholisi milliy-madaniy o‘z-o‘zini boshqarishning barcha huquqlariga ega; 2. musulmonlarining o‘z taqdirini o‘zi belgilash va umuminsoniy taraqqiyotiga bo‘lgan qiziqishi qur’on va shariat qonunlaridan o‘zgacha bo‘lishi mumkin emas. musulmonlar inqilob natijasida qo‘lga kiritgan huquqlarni amalga oshirar ekan rossiyadagi siyosiy partiyalarning birontasi …

3 / 7

mahalliy hokimiyat birinchi navbatda musulmon vakillaridan, ma’lum miqdorda boshqa siyosiy tashkilotlarda faoliyat ko‘rsatuvchi, lekin musulmonlarga xayrixoh bo‘lgan vakillardan tashkil topishi kerak; 4. hokimiyatni mahalliy aholi manfaatlari uchun tasodifiy va begona bo‘lgan harbiylar, ishchilar va dehqon(krestyan)larning mayda guruhlari qo‘lidagina to‘planib qolishi demokratik prinsiplarga mos emas va mahalliy aholini o‘z taqdirini o‘zi belgilash yo‘lidagi erkin harakatlariga kafolat bera olmayd. 1917 yil 15-22 oktyabr kunlari toshkent shahrida bo‘lib o‘tgan o‘lka ishchi, soldat va dehqon deputatlari sovetlarining iii s’ezdida 15 kishidan iborat hukumat- .turkiston o‘lkasi xalq komissarlari soveti tuzildi. unda 8 ta o‘rin so‘l eserlarga, 7 ta o‘rin bolsheviklar bilan maksimalistlarga berilib, hukumat tarkibiga tub aholi vakillaridan bitta ham vakil kiritilmadi. xks raisi lavozimini f.kolesov egalladi. turkistonda hokimiyat bolsheviklar qo‘liga o‘tishi bilan o‘lkada muvaqqat hukumatning barcha bo‘g‘inlari tugatilib, o‘rniga avvalo jazo organlari va sovet boshqaruv tizimi o‘rnatildi. turkiston xks 1917 yil 28 noyabrda o‘lkada qizil gvardiya bo‘linmalarini tuzish haqida qaror qabul qiladi. bu bo‘linmalar …

4 / 7

l topgan paytdayoq rossiyadagi markaziy hukumatni tan oldi. chunonchi, turkiston xks raisi f.kolesov petrograddagi xks nomiga yuborgan telegrammada quyidagicha ta’kidlagan edi: “komissarlar soveti o‘z oldiga sizning hamma dekretlaringizni amalga oshirish vazifasini qo‘ydi... bizning to‘la-to‘kis qo‘llab quvvatlashimizni hisobga olishingizni so‘raymiz”. tadqiqotchilarning (q.rajabov, m. haydarov) fikricha, turkiston o‘lkasi yangi hukumati o‘sha kunning o‘zida (1917y. 23 noyabr-e.b.) aholiga qilgan murojaatida ham o‘zining asl maqsadlarini yashirib o‘tirmadi. murojaatda ham telegrammada bo‘lgani kabi quyidagilarga alohida urg‘u berilgan edi: “xalq komissarlari soveti markaziy hokimiyatning barcha dekretlarini og‘ishmay amalga oshiradi va o‘z faoliyatida s’ezdning ...qarorlariga amal qiladi. bu topshiriqlarni bajarish yo‘lidagi har qanday qarshilik sovetlar tomonidan keskin choralar ko‘rish bilan kutib olinadi”. tadqiqotchilar to‘g‘ri ta’kidlaganlaridek, turkiston xks o‘z faoliyatining birinchi kunlaridan boshlab sovet siyosatini amalga oshirishga, turkiston o‘lkasida sovet hokimiyatini mustahkamlashga qattiq va astoydil kirishdi. barcha mahalliy sovetlarga zudlik bilan qizil gvardiya tuzishga kirishish taklif qilindi. o‘lka komissarligi tarkibida bo‘lgan va boshqaruvda asosiy rol o‘ynaydigan harbiy, tashqi …

5 / 7

lik qismi vakillari ham qurultoyda teng huquqli bo‘lib ishtirok etdilar.qurultoyning 27 noyabr kuni qabul qilingan qarorida shunday deyiladi: “turkistonda yashab turgan turli millatga mansub aholi rossiya inqilobi da’vat etgan xalqlarning o‘z huquqlarini o‘zlari belgilash xususidagi irodasini namoyon etib, turkistonni federativ rossiya respublikasi tarkibida hududiy jihatdan muxtor deb e’lon qiladi”. 28 noyabrda tashkil topayotgan davlatning nomi aniqlanib “ turkiston muxtoriyati” deb ataladigan bo‘ldi. butunrossiya ta’sis s’ezdi chaqirilgunga qadar hokimiyat to‘la ravishda turkiston muvaqqat kengashi va turkiston xalq (milliy) majlisi qo‘lida bo‘lishi haqida qaror qabul qilindi. muvaqqat kengash a’zolaridan 12 kishilik hukumat tuziladigan bo‘ldi. qurultoy jarayonida turkiston milliy majlisi 32 kishidan iborat qilib saylandi. turkiston muxtoriyatining muvaqqat hukumati tarkibiga muxtoriyatchilik harakatining faol ishtirokchilari, jumladan, quyidagilar xukumat a’zolari bo‘ldilar: 1. muhammadjon tinishboev –bosh vazir, ichki ishlar vaziri, 2-chaqiriq davlat dumasining a’zosi, muvaqqat hukumat turkiston komitetining a’zosi, temir yo‘l muhandisi. 2. islom sulton shoahmedov (shagiaxmedov) –bosh vazir o‘rinbosari, butunrossiya musulmonlari kengashi markaziy qo‘mitasining a’zosi, …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turkiston muxtoriyati milliy demokratik davlatchilikning dastlabki tajribasi"

17- mavzu. turkiston muxtoriyati milliy demokratik davlatchilikning dastlabki tajribasi. reja 1. turkistonda sovet hokimiyatining o‘rnatilishi. 2. turkiston muxtoriyatining tashkil topishi 3. turkiston muxtoriyatining bolsheviklar tomonidan tugatilishi tayanch so‘z va iboralar. sho‘roi islomiya, sho‘roi ulamo, muvaqqat hukumat, turkiston komiteti, qurultoy, xalq komissarlari soveti, markaziy hokimiyat, turkiston muxtoriyati, milliy majlis, turkiston o‘lka musulmonlar sho‘rosi 1917 yil 27 fevralda petrogradda demokratik inqilob g‘alaba qozonib, rossiya imperatori nikolay ii taxtdan ag‘darib tashlandi. bu inqilob turkiston o‘lkasiga ham o‘z ta’sirini o‘tkazdi. xususan, turkiston jadidlari, ziyolilari va islom ulamolarining tashabbuslari bilan 1917 yil martida “sho‘roi islomiya”, 1917 yil iyu...

This file contains 7 pages in DOCX format (27.9 KB). To download "turkiston muxtoriyati milliy demokratik davlatchilikning dastlabki tajribasi", click the Telegram button on the left.

Tags: turkiston muxtoriyati milliy de… DOCX 7 pages Free download Telegram