orfografiya va uning tamoyillari

PPTX 2,5 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1689940142.pptx /docprops/thumbnail.jpeg mavzu: orfografiya va uning tamoyillari mavzu: orfografiya va uning tamoyillari tayyorladi:22/01 btm kunduzgi guruh talabasi tohirova sevinchoy reja: 1. orfografiya haqida umumiy ma‘lumot. 2. orfografiya tamoyillari: 1) fonetik tamoyil 2)morfologik tamoyil 3)etimologik tamoyil 4)tarixiy-an‘anaviy tamoyil 5)diiferensiatsiya tamoyili 22/01 btm tohirova sevinchoy orfografiya-(grekcha orphos - to‘g’ri, grapho- yozaman) so‘zlar va ularning shakllarini yozish haqidagi qoidalar tizimidir. qoidalar o‘z navbatida yirik qoidalar yig’indisiga jamlanadi. bu jamlanma tamoyillar (prinsiplar) deb yuritiladi. bu qoidalar orfografiyaning quyidagi tamoyillari asosida yaratiladi: text fonetik tamoyil text 3 morfologik tamoyil etimologik tamoyil tarixiy-an’anaviy tamoyil differensiatsiya tamoyili 1 2 4 5 fonetik tamoyil. bu tamoyilga ko’ra so’zlar va so’z tarkibidagi affikslar qanday talaffuz qilinsa, xuddi o’shanday yoziladi. 1) ong so’ziga –la affiksini yoki son so’ziga -a affiksini qo’shish bilan yasalgan so’zlar ongla yoki sona tarzida emas, angla, sana tarzida talaffuz qilinadi va shunday yoziladi; 2) oxiri a unlisi bilan tugagan so’zlarga v yoki q undoshi bilan boshlanadigan …

ast, sust, farzand, xursand kabi so’zlarda yonma-yon kelgan undoshlarning oxirgisi talaffuz qilinmaydi, ammo yozuvda saqlanadi tarixiy-an’anaviy tamoyil. bu tamoyilga ko’ra, boshqa tillardan (masalan, arab, rus yoki rus tili orqali boshqa tillardan) o’zlashgan so’zlar hozir ham o’tmishdagi shakliga muvofiq yoziladi. masalan: muomala, muhokama, munosabat kabi so’zlar arab tilidan o’zlashgan bo’lib, ularning uchinchi bo’g’inidagi a unlisi i tarzida aytiladi, ammo yozuvda tarixiy-an’anaviy shaklini saqlaydi; etimologik (yoki grafik) tamoyil. bu tamoyilga ko’ra, boshqa tillardan (masalan, arab, rus yoki rus tili orqali boshqa tillardan) kirgan so’zlar o’zi mansub bo’lgan tildagi shaklini o’zbek imlosida ham saqlagan holda yoziladi. ocherk, tonna, kosmos, pochta kabi so’zlarning urg’uli bo’g’inidagi o unlisi o’zbekcha o’ tarzida aytilsa ham, rus tilidagi shakliga mos ravishda o yoziladi. samolyot, kometa, morfema, direktor, traktor kabi so’zlarning urg’usiz bo’g’inidagi o unlisi a yoki i tarzida aytilsa ham, rus tilidagi shakliga muvofiq ravishda o tarzida yoziladi. differensiatsiya tamoyili. bu tamoyilga ko’ra, shakli yoki talaffuzi bir xil …

di; 2) bahor, zamon; savol, gavda; vasvasa kabi sо‘zlarning oldingi bо‘g‘inida, vaqt, vahm kabi sо‘zlarda a aytiladi va yoziladi. 2. oo harfi: ona, omon, quyosh, fido, baho, xola, lotin; mukofot, mahorat kabi sо‘zlarda orqa qator keng unlini ifodalash uchun yoziladi; 2) boks, poyezd, tonna, talon; agronom, mikrofon; direktor, termos kabi о‘zlashma sо‘zlardagi unlini ifodalash uchun yoziladi. 3. ii harfi: ish, iz, qil; xirmon, ilhom, ikki, ixtisos, shoyi, tulki; volida, piramida; bilan, biroq, sira, qishloq, chiroq kabi sо‘zlarda old qator tor unlini ifodalash uchun yoziladi; 2) о‘tin, о‘rik, bо‘lim kabi oldingi bо‘g‘inida о‘ unlisi keladigan sо‘zlarning keyingi bо‘g‘inida i aytiladi va yoziladi. 4. uu harfi: uy, kun; buzoq, buloq, buxoro; butun, uchuq, usul, yulduz; mafkura; kо‘zgu, uyqu; aluminiy, yubiley kabi sо‘zlarda orqa qator tor unlini ifodalash uchun yoziladi; 2) qovun, sovun, tovush, yovuz, qirg‘ovul, chirmovuq kabi so‘zlarning oldingi bо‘g‘inida o unlisi kelsa, keyingi yopiq bо‘g‘in boshidagi v undoshidan keyin u aytiladi …

v aytilsa ham, b yoziladi. 9. pp harfi paxta, pichoq, opa, tepa, tup, yop kabi sо‘zlarda jarangsiz portlovchi lab undoshini ifodalash uchun yoziladi. 10. vv harfi: ov, suv, kuyov; ovoz, savol; volida, vatan kabi sо‘zlarda ovozdor sirg‘aluvchi lab undoshini ifodalash uchun yoziladi; 2) avtobus, avtomat kabi о‘zlashma sо‘zlarda v ba’zan f aytilsa ham, v yoziladi. 11. ff harfi: fan, fe’l, futbol, fizika; asfalt, juft; insof, isrof kabi sо‘zlarda jarangsiz sirg‘aluvchi lab undoshini ifodalash uchun yoziladi; 2) fasl, fayz, fotima, fursat kabi sо‘zlarda f tovushi ba'zan p aytilsa ham, asliga muvofiq f yoziladi. 13. dd harfi:1) dala, odat, bunyod, modda, jiddiy kabi sо‘zlarda til oldi jarangli portlovchi undoshni ifodalash uchun yoziladi; 2) odob, savod, marvarid; zavod, pud, sud; badqovoq, badxо‘r kabi sо‘zlarda t aytilsa ham, d yoziladi. 14. tt harfi tong, tun; butun, o‘tin, о‘t, kut kabi sо‘zlarda til oldi jarangsiz portlovchi undoshni ifodalash uchun yoziladi. 12. mm harfi moy, muborak, …

si choy, chevar, chiroyli, chaman; achchiq uchun, bichiqchi; kuch, kech kabi sо‘zlarda til oldi jarangsiz qorishiq undoshni ifodalash uchun yoziladi. 20. rr harfi rahmat, rohat, orom, doira, bor, diyor kabi sо‘zlarda til oldi ovozdor titroq undoshni ifodalash uchun yoziladi. 21. ll harfi lola, loyiq, la’l; iloj, mahal kabi sо‘zlarda sirg‘aluvchi ovozdor yon undoshni ifodalash uchun yoziladi. 22. nn harfi: 1) non, nomus; ona, tana; bilan, tomon kabi sо‘zlarda til oldi ovozdor burun undoshini ifodalash uchun yoziladi; 2) shanba, yonbosh, jonbozlik; yonma-yon, kо‘rinmaslik kabi sо‘zlarda n tovushi ba’zan m aytilsa ham, n yoziladi. 23. gg harfi gul, gо‘zal; ega, gugurt; teg, eg kabi sо‘zlarda til orqa jarangli portlovchi undoshni ifodalash uchun yoziladi. 24. kk harfi kо‘l, kо‘ylak; uka, moki; tok, bilak kabi sо‘zlarda til orqa jarangsiz portlovchi undoshni ifodalash uchun yoziladi. 25. yy harfi yо‘l, yigit, yetti, yaxshi, yoz, yulduz; tuya, dunyo, tayyor; soy, tuy kabi sо‘zlarda til о‘rta sirg‘aluvchi undoshni …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "orfografiya va uning tamoyillari"

1689940142.pptx /docprops/thumbnail.jpeg mavzu: orfografiya va uning tamoyillari mavzu: orfografiya va uning tamoyillari tayyorladi:22/01 btm kunduzgi guruh talabasi tohirova sevinchoy reja: 1. orfografiya haqida umumiy ma‘lumot. 2. orfografiya tamoyillari: 1) fonetik tamoyil 2)morfologik tamoyil 3)etimologik tamoyil 4)tarixiy-an‘anaviy tamoyil 5)diiferensiatsiya tamoyili 22/01 btm tohirova sevinchoy orfografiya-(grekcha orphos - to‘g’ri, grapho- yozaman) so‘zlar va ularning shakllarini yozish haqidagi qoidalar tizimidir. qoidalar o‘z navbatida yirik qoidalar yig’indisiga jamlanadi. bu jamlanma tamoyillar (prinsiplar) deb yuritiladi. bu qoidalar orfografiyaning quyidagi tamoyillari asosida yaratiladi: text fonetik tamoyil text 3 morfologik tamoyil etimologik tamoyil tarixiy-an’anaviy tamoy...

Формат PPTX, 2,5 МБ. Чтобы скачать "orfografiya va uning tamoyillari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: orfografiya va uning tamoyillari PPTX Бесплатная загрузка Telegram