buxoro xonligida davlat boshqaruvi tartiblari

DOCX 6 pages 38.7 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 38.7 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

mavzu: buxoro xonligida davlat boshqaruvi tartiblari toshkent amaliy fanlar universiteti tarix va ijtimoiy fanlar kafedrasi 3-kurs talabasi idiboyeva lobar annotatsiya: mazkur maqolada buxoro xonligining xvi–xix asrlarda shakllangan davlat boshqaruv tizimi har tomonlama tahlil qilinadi. asarda markaziy hokimiyat tuzilmasi, xonlik devoni, vazir va boshqa yuqori martabali mansabdor shaxslarning faoliyati yoritiladi. shuningdek, mahalliy boshqaruv organlari — beklar va ularning vakolatlari, viloyat va tuman darajasidagi ma’muriy tuzilmalar haqida batafsil ma’lumot berilgan. maqola xonlikning harbiy tuzilmasi, diniy idoralarning siyosiy tizimdagi o‘rni, sud-huquq tizimi va soliqlarni yig‘ish tartibini ham qamrab oladi. xususan, buxoro xonligi boshqaruv tizimining o‘ziga xos jihatlari, ularning zamonaviy davlat boshqaruvi tarixidagi o‘rni, tarixiy tajriba sifatida tahlil qilinadi. asar tarix, siyosatshunoslik va huquqshunoslik yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalar, tadqiqotchilar va tarixga qiziquvchilar uchun muhim ilmiy manba bo‘la oladi. kalit so’zlar: buxoro xonligi, davlat boshqaruvi, devon, vazir, qozikalon, mahalliy boshqaruv, beklar, harbiy tuzilma, islom dini, diniy boshqaruv, shar’iy sud. kirish buxoro xonligi markaziy osiyoda joylashgan …

2 / 6

qo‘shni hududlarda shayboniylar sulolasi boshchiligida kuchli markazlashgan buxoro xonligining vujudga kelishi tarixiy jihatdan nihoyatda muhim voqea bo‘lib, u mintaqaning siyosiy, madaniy va iqtisodiy hayotida chuqur iz qoldirdi. bu davlatning ahamiyati quyidagi asosiy jihatlar bilan belgilanadi: - siyosiy markazlashuv va barqarorlik – shayboniylar ichki tartibsizliklarga barham berib, yagona markaziy hokimiyatni shakllantirdilar, bu esa hududda barqarorlik va boshqaruv izchilligini ta’minladi. - davlatchilikning davomiyligi – temuriylar saltanati qulaganidan so‘ng, shayboniylar o‘rta osiyoda milliy davlatchilik an’analarini qayta tikladi va mustahkamladi. asosiy qism shayboniy davlati boshida xon turar edi. u oliy hokimiyat vakili bo‘lib, harbiy, ma’muriy va diniy masalalarda yakka hukmronlik qilgan. xon huzurida "devon" deb atalgan davlat kengashi faoliyat yuritgan bo‘lib, u yerda vazir, qozikalon, mirshab, muhrdor, devonbegi kabi mansabdorlar xizmat qilgan[footnoteref:1]. devon davlat siyosatini belgilash, soliq siyosatini yuritish, harbiy yurishlar rejasi va diplomatik aloqalarni muvofiqlashtirishda muhim rol o‘ynagan. shayboniylar mahalliy boshqaruv tizimida esa, yirik yer egalari va urug‘ boshliqlariga tayangan. hududlar bekliklar va …

3 / 6

uhim o‘rin tutganlar. shayboniylar sulolasi hukumdorlaridan shayboniyxon, ubaydulloxon, ko’chkunchixon va abdullaxon ii larning hukumronlik davrlarida harbiy siyosatning kuchli va intizomli yurtilishi, hali davlat to’liq markazlashmagan bo’lsada hukumdor shayboniyxon davrida qo’shinning shakillangani o’sha davrdagi ko’chmanchi qabilalarning harbiy bilim bu hukumdorlarda yaxshi shakillanganligidan dalolat beradi. harbiylar o‘z navbatida ulus va lashkar tuzilmalarida ishtirok etgan. ularning boshida amir ul-umaro, sarkarda va bahodirlar turgan. harbiy xizmat evaziga yer egaligi — “suyurg’ol” tarzida mukofotlangan. bu tizim esa harbiylarning davlatga sodiqligini ta’minlash vositasi bo‘lib xizmat qilgan. diniy idoralar ham shayboniylar davrida katta siyosiy qudratga ega edi. islom dini davlat mafkurasi sifatida e’tirof etilgan. xonlar o‘z hukmronliklarini shariat asosida yuritishga harakat qilganlar. qozikalon xonlikdagi eng oliy diniy-sud hokimi hisoblangan bo‘lib, u sud ishlarini shariat asosida olib borgan. shuningdek, masjidu madrasalar, vaqf mulklari va ulamolar faoliyati ham markazlashgan holda boshqarilgan. shayboniylar sulolasida an’anaviy merosxo‘rlik tizimi qat’iy belgilanmagan edi. bu esa hukmdor vafotidan so‘ng taxt uchun kurashlarni kuchaytirar, har …

4 / 6

ing ijtimoiy va siyosiy hayotdagi ta’siri yanada kuchaydi. xonlar o‘z hukmronliklarini diniy legimitimatsiya bilan mustahkamlashga intildilar. bu davrda buxoro shahrining o‘zi “islomning qal’asi” sifatida tanilgan bo‘lib, buxoro ulamolari faqat xonlik doirasida emas, balki butun musulmon sharqida obro‘-e’tibor qozongan. ashtarxoniylar davrida mahalliy boshqaruvda ba’zi muhim o‘zgarishlar kuzatildi. beklar va hokimlarning faoliyatiga nisbatan qat’iy nazorat o‘rnatildi. aholidan olinadigan soliqlar aniq belgilandi va markaziy xazinaga to‘g‘ridan-to‘g‘ri topshirilishi talab qilindi[footnoteref:3]. bu esa moliyaviy markazlashuvga olib keldi. shu bilan birga, bu davrda harbiy xizmat va yer egaligi o‘rtasidagi bog‘liqlik saqlanib qoldi. yirik lashkarboshilar hali-hamon muhim rol o‘ynagan bo‘lsalar-da, markaziy hokimiyat ularni nazorat qilish uchun maxsus choralar ko‘rdi. shuningdek, ashtarxoniylar diplomatik aloqalarga ham e’tibor bergan. ular eron safaviylari, hindistondagi boburiylar va rossiya bilan siyosiy muloqotlar olib borgan. bu aloqalar boshqaruv tizimining tashqi siyosat bilan chambarchas bog‘liqligini ko‘rsatadi. sud va adliya tizimi ham ashtarxoniylar davrida davom ettirildi. shariat asosidagi sudlar bilan birga, urf-odatlarga tayangan adliya ishlari ham …

5 / 6

htarxoniylar davridagi buxoro xonligi boshqaruv tizimi an’anaviy turkiy-islomiy modellar asosida shakllangan bo‘lib, u o‘ziga xos markaziylashtirish va mahalliy muxtoriyat o‘rtasidagi muvozanatga asoslangan. xonlik boshqaruvi harbiy kuch, diniy asos, iqtisodiy nazorat va ijtimoiy tuzilmalarning uyg‘unligiga tayangan. bu boshqaruv shakli uzoq yillar davomida markaziy osiyo tarixida mustahkam o‘rin egalladi va keyinchalik mang‘itlar davrida ham muayyan o‘zgarishlar bilan davom ettirildi. mazkur boshqaruv tizimi sharqona davlat qurilishi tarixining muhim namunasi bo‘lib, u nafaqat tarixiy tajriba, balki zamonaviy davlatshunoslik uchun ham qimmatli tahliliy material vazifasini bajaradi. [2: eshov b. o‘zbekistonda davlat va mahalliy boshqaruv tarixi. – t.: yangi asr avlodi, 2012. – b. 113.] [3: muhammad yusuf munshi. tarix-i muqumxoniy. o‘zbek tiliga tarjima, so‘zboshi va izohlar bilan nashrga tayyorlovchi: akramjon komilov. – toshkent: fan, 1996.] foydalanilgan adabiyotlar 1. axmedov l. buxoro xonligi: siyosiy tuzilma va boshqaruv tizimi. — toshkent: sharq, 2000. 2. muhammad yusuf munshi. tarix-i muqumxoniy. o‘zbek tiliga tarjima, so‘zboshi va izohlar bilan nashrga …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buxoro xonligida davlat boshqaruvi tartiblari"

mavzu: buxoro xonligida davlat boshqaruvi tartiblari toshkent amaliy fanlar universiteti tarix va ijtimoiy fanlar kafedrasi 3-kurs talabasi idiboyeva lobar annotatsiya: mazkur maqolada buxoro xonligining xvi–xix asrlarda shakllangan davlat boshqaruv tizimi har tomonlama tahlil qilinadi. asarda markaziy hokimiyat tuzilmasi, xonlik devoni, vazir va boshqa yuqori martabali mansabdor shaxslarning faoliyati yoritiladi. shuningdek, mahalliy boshqaruv organlari — beklar va ularning vakolatlari, viloyat va tuman darajasidagi ma’muriy tuzilmalar haqida batafsil ma’lumot berilgan. maqola xonlikning harbiy tuzilmasi, diniy idoralarning siyosiy tizimdagi o‘rni, sud-huquq tizimi va soliqlarni yig‘ish tartibini ham qamrab oladi. xususan, buxoro xonligi boshqaruv tizimining o‘ziga xos jihatlari, ularning...

This file contains 6 pages in DOCX format (38.7 KB). To download "buxoro xonligida davlat boshqaruvi tartiblari", click the Telegram button on the left.

Tags: buxoro xonligida davlat boshqar… DOCX 6 pages Free download Telegram