sho`ro davri o`zbek adabiyoti

DOC 67,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662755352.doc sho`ro davri o`zbek adabiyoti sho`ro davri o`zbek adabiyoti reja: 1. 30-50-yillar ijtimoiy - siyosiy vaziyat. 2. adabiy hayot manzaralari. 3. adabiyot maydonidagi mafkuraviy kurash. sho`ro davri 1917-yilgi oktabr to`ntarishidan 1991-yili sobiq sovet ittifoqi deb atalgan hokimiyatning yemirilishi, sobiq sssr tarkibidagi jumhuriyatlar, jumladan, respublikamizning mustaqillikka erishuvigacha bo`lgan 70-yildan oshiqroq davrni o`z ichiga oladi. bu davr “qizil imperiya” davri deb ham yuritiladi. sho`rolar hukumati, bolshveklar dinni “xalq uchun afyun” deb e`lon qilib, dinga qarshi kurash ochib, dahriylikni keng yoyar ekanlar, endilikda odamlar qalbini zabt etishning yagona vositasi, sehrli quroli adabiyot va san`at ekanini yaxshi bilar edilar. shuning uchun ham partiya adabiyotga rahnamolik qilishni o`z zimmasiga oldi, adabiyotni “proletar ishining bir qismi” ga, partiyaning mafkuraviy quroliga, adiblarni esa partiyaning dastyoriga, partiya g`oyalari va siyosatni targ`ib etuvchi “karnaychi” larga aylantirishga tirishdi. hatto tarixda misli ko`rilmagan hodisa-sho`ro yozuvchilari amal qilishi lozim bo`lgan ijodiy metod-sotsialistik realizm qoidalari ham partiya rahnamoligida ishlab chiqildi; voqelikka faqat kommunistik …

lar ostida yashadilar. yangi o`zbek adabiyotining o`nlab shoh asarlari zararli sanalib, o`qish man etildi. bolsheviklarning va`dalari, shoirlar so`z ustalarini qisman chalg`itdi. chunonchi, cho`lpon boshqa sho`rolar “sharqni qul emas, hur qilg`usidir” deb yozadi. a.qodiriy esa “oktabrdan biz boshlicha jasorat oldik, so`z erkinligi oldik”, inqilob “ong berdi, haq berdi!” deya quvonadi. oradan ko`p o`tmay ular bolshveklarning asl basharasini tanlab oldilar; murosa yuzasidan goho sho`rolar siyosatini yoqlaganday ko`rinsalar-da, ijodda o`z aqidalariga sodiq qoldilar. oybek, g`.g`ulom, a.qahhor, h.olimjon kabi adiblar va ulardan keyingi bir necha adabiy avlod rasman kommunistik mafkura-dunyoqarashni qabul qilgan, sho`rolar zamonini, partiyani ulug`lovchi asarlar yaratgan bo`lsalar-da, ularda sho`ro davri adolatsizliklariga nisbatan nafrat ham kuchli edi. bunday tuyg`u ularning ijodida goh oshkora, goh pinhona tarzda o`z ifodasini topgan. afsus, bunday yoniq dardlarni ular o`z vaqtida to`la yuzaga chiqarolmay, o`zlari bilan olib ketdilar. a.oripov “ustozlarim” she`rida yozganidek: ...baxtiyor kunlarni kuyla, degan on, shiorlar bitibsiz qoningiz bilan. o`zi yo`q qo`rg`onga bo`libsiz qalqon soddadil, fidoyi …

voqeligining ichki ziddiyatlarini favqulodda bir mahorat bilan ko`rsatgan; zamon kuychisi hamza birinchilardan bo`lib sho`ro idoralaridagi mas`ul xodimlarning munofiqona basharasini ochib tashladi. qodiriyning “o`tkan kunlan”, “mehrobdan chayon”, hamzaning “paranji sirlari”, “maysaraning ishi” asarlari jahon adabiyotining nodir namunalari darajasiga ko`tarila oldi. 20-yillar oxiri 30-yillar boshlaridan she`riyatda, publitsistik chiqishlarida sovet voqeligini ulug`lash yo`liga o`tgan cho`lpon “kecha va kunduz” romanida eng qaltis ijtimoiy-siyosiy masalalar talqinida, imperiya siyosati, jadidchilik harakati ifodasida haqiqatga chodiq qoldi. o`nlab she`rlarida, “ko`kan” dostonida sho`ro siyosatini yoqlab chiqqan, partiyaviylik prinsiplariga qat`iy amal qilgan g`.g`ulom ayni o`sha kezlari sotsialistik realizmdan yiroq, o`ta xalqchil, milliy, haqqoniy “shum bola” qissasini yaratdi. “bolg`alar, po`lat safi ila borish” ga, “yong`in, kurash, janglar sari ko`krak ochish” ga azm etgan oybek 30-yillari “na`matak” singari siyosatdan xoli “sof lirika” ning ajoyib namunalarini ijod etdi. bir qarashda sinfiylik, partiyaviylik prinsiplari asosida yaratilgandek ko`ringan “obid ketmon” (qodiriy), “yodgor” (g`.g`ulom), “qutlug` qon” (oybek), “zaynab va omon” (h.olimjon), “sarob”, “sinchalak” (a.qahhor) kabi asarlarda …

i, 60-yillardan boshlab yetakchi tamoyillardan biriga aylandi. ikkinchi jahon urushi yillarida yaratilgan yuksak vatanparvarlik, chuqur insonparvarlik ohanglari bilan yo`g`rilgan o`zbek she`riyati, urushdan keyingi qatag`onlar davrida bitilgan hijron alamlariga to`lib-toshgan zulfiya lirikasini sho`ro davri adabiyotining mo`jizalari deyishga loyiq. qisqasi, siyosiy, mafkuraviy tazyiqlarga qaramay, adabiyot, san`atning asl qonuniyatlari asosida yaratilgan eng yaxshi asarlar xx asr o`zbek she`riyatining badiiy yutuqlarigina bo`lib qolmay, umumjahon adabiyoti xazinasiga ham hissa bo`lib qo`shildi. bu xil asarlarning aksariyati jahonning ko`plab tillariga tarjima etildi. xorijda ham munosib bahosini oldi. 50-yillarning o`rtalaridan erkinlik shabadasi esa boshladi. stalin shaxsiga sig`inish oqibatlarini tugatish, demokratiyani kengaytirish, qonunchilikni tiklash yo`lida ba`zi ishlar qilindi. respublikamizda adabiy hayotni sog`lomlashtirish yuzasidan ayrim tadbirlar amalga oshirildi. 30-yillardagi qatag`on qurbonlari abdulla qodiriy, cho`lpon, fitrat, usmon nosirga qo`yilgan asosiy ayblar olib tashlandi, 40-yillar oxiri va 50-yillar boshlarida qatag`onga uchragan m.shayxzoda, s.ahmad, shuhrat, shukrullo kabi adiblar oqlanib, jo`shqin ijodiy mehnatga qaytdilar, oybek, a.qahhor kabi ulkan yozuvchilarga qarshi uyushtirilgan fitna, asossiz ayblarga …

olib kirdilar. bu davr adabiyotida bir qator sifat o`zgarishlari paydo bo`ldi. yaqin kechmishda yo`l qo`yilgan xatolarni qalamga olish, qatag`onlar tufayli kishilarimiz boshiga tushgan kulfatlarni aytish-ifodalash uchun yo`l ochildi. zamonaviy mavzudagi asarlarda real hayot muammolari dadilroq o`rtaga qo`yiladigan bo`lib qoldi. adabiyotda inson shaxsiga, uning ruhiy olamiga qiziqish, ko`ngildagi dard-u tashvishlariga hamdardlik kuchaydi. a.qahhorning “sinchalak”, “tobutdan tovush”, “dahshat”, mirtemirning “surat”, said ahmadning “ufq”, shuhratning “oltin zanglamas”, p.qodirovning “uch ildiz”, “qora ko`zlar”, a.muxtorning “tug`ilish”, “chinor”, o.yoqubovning “muqaddas”, “diyonat” kabi asarlarida, oybek, m.shayxzoda, zulfiya, mirtemir, a.muxtor, s.zunnunova lirikasida bunday yangi alomatlar yorqin namoyon bo`ldi. tarixiy mavzuda bitilgan “mirzo ulug`bek” (m.shayxzoda) “ulug`bek xazinasi” (o.yoqubov), “yulduzli tunlar” (p.qodirov) asarlari katta shuhrat qozondi. erkin vohidov bilan abudalla oripovlarning teran samimiyat, yuksak fuqarolik harorati bilan yo`g`rilgan lirik she`rlari, rauf parfining yangicha ohanglarda yangragan taronalari milliy she`riyatimiz rivojini yangi bosqichga ko`tardi, xalq orasidagi obro`-e`tiborini oshirdi. adabiyotdagi ana shu o`zgarish, hayotbaxsh tamoyillar 60-yillar oxiri va 70-yillarda jiddiy to`siqlarga duch keldi. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sho`ro davri o`zbek adabiyoti"

1662755352.doc sho`ro davri o`zbek adabiyoti sho`ro davri o`zbek adabiyoti reja: 1. 30-50-yillar ijtimoiy - siyosiy vaziyat. 2. adabiy hayot manzaralari. 3. adabiyot maydonidagi mafkuraviy kurash. sho`ro davri 1917-yilgi oktabr to`ntarishidan 1991-yili sobiq sovet ittifoqi deb atalgan hokimiyatning yemirilishi, sobiq sssr tarkibidagi jumhuriyatlar, jumladan, respublikamizning mustaqillikka erishuvigacha bo`lgan 70-yildan oshiqroq davrni o`z ichiga oladi. bu davr “qizil imperiya” davri deb ham yuritiladi. sho`rolar hukumati, bolshveklar dinni “xalq uchun afyun” deb e`lon qilib, dinga qarshi kurash ochib, dahriylikni keng yoyar ekanlar, endilikda odamlar qalbini zabt etishning yagona vositasi, sehrli quroli adabiyot va san`at ekanini yaxshi bilar edilar. shuning uchun ham partiya adabiyotga ...

Формат DOC, 67,0 КБ. Чтобы скачать "sho`ro davri o`zbek adabiyoti", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sho`ro davri o`zbek adabiyoti DOC Бесплатная загрузка Telegram