elektron paramagnit rezonans spektroskopiyasi (epr)

DOCX 44 pages 1.3 MB Free download

44 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.3 MB

File type DOCX

Pages 44

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 44

vii-bob. elektron paramagnit rezonans spektroskopiyasi reja 7.1. epr spektroskopiyasi haqida, 7.2. epr spektrlarining parametrlari, 7.3. spin-gamiltonian, 7.4. o’ta nozik strukturali epr spektrlari, 7.5. o’ns liniyalari yaxshi ajralgan spektrlar, 7.6. o’ns liniyalari yomon ajralgan spektrlar 7.7. d1-konfiguratsiyali oraliq metallar kompleks birikmalarining epr spektrlari, 7.8. d9-konfiguratsiyali oraliq metallar kompleks birikmalarining epr spektrlari, 7.9. nazorat savollari, 7.10. adabiyotlar. tayanch atamalar radioto’lqinlar. elektron paramagnit spektroskopiyasi. erkin radikallar. paramagnit ionlar. erkin elektronning g-faktori. elektronning spin burchak momenti operatori. spin burchak momenti. elektronning to’liq burchak momenti. bor magnetoni. zeeman effekti. energetik pog’onachalar sathi. bolsman qonuni, doimiysi. elektromagnit to’lqinlar generatori (klistron). eprda lorents va gauss liniyalari. epr spektrometrlarining diapazonlari. elektron bilan uning yadrosi o’rtasidagi o’ta nozik ta’sirlashuv (o’nt). o’ta nozik struktura (o’ns). qo’shimcha o’ns (qo’ns). difenilpikrilgidrazil radikali (dfpg). spin gamiltonian. magnit anizatropiya. o’ns va qo’ns konstantalari. o’ns dubleti. 1:1:1 va 1:2:1 nisbatdagi triplet o’ns. tripletlar tripleti. ekvidistant liniyalarning buzilishi. d1-konfiguratsiyali metallarning epr spektrlari. vo(ii) ioni monomer, dimer, …

2 / 44

osiy o’rinni egallaydi. epr usuli 1944-yilda qozon universitetida rus olimi u.k. zavoyskiy tomonidan kashf etildi. bu usul dastlab fiziklarning turli nazariy modellarini tekshirishga qaratilgan edi. ammo tez orada shu narsa aniqlandiki, epr spektri parametrlari rezonans kuzatilayotgan moddaning tarkibi va tuzulishiga bog’liq ravishda o’zgaradi. bu epr spektroskopiya-sining paramagnit moddalar ya’ni juftlashmagan (toq spinli) elektron tutgan zarrachalar (erkin radikallar, ion –radikallar, oraliq metallarning kompleks birikmalari, triplet holatdagi molekulalar) tadqiqotida keng qo’llanishiga sabab bo’ldi. epr spektroskopiyasi va uning nazariy tadqiqotlarining umumiy kimyo va koordinatsion kimyoda ishlatilishi taxminan 50-yillar boshida rivojlandi. epr usuli kompleks birikmalarning eritmadagi tuzilishi kompleks hosil bo’lish termodimikasi va kinetikasi, ligandlarning markaziy ionga bog’lanishi, metall-ligand bog’larining tabiati, ularning bir-biriga o’zaro ta’siri magnit xususiyatlari kabi muammolarni tushuntirish uchun juda kerakli sanaladi. umumiy fizika va noorganik kimyo kursidan ma’lumki, yorug’lik ham zarracha, ham to’lqin xususiyatlariga ega (1.3 va 1.4-formulalar). to’lqin uzunligi va chastotasi o’zaro teskari bog’langan kattaliklardir, yani oshsa, kamayadi va aksincha. turli …

3 / 44

entgenospektroskopiya). ultrabinafsha va ko’zga ko’rinadigan nurlar ta’sirida molekula va atomlarning valent elektronlari energetik holatlari o’zgaradi (ub va elektron spektrlar). infraqizil nurlar (iq yoki tebranish spektrlari) molekuladagi atomlarni tebratadi. katta to’lqin uzunligi va kichik energiyali radioto’lqinlar yadro (yamr) va elektron (epr) spinlarining energetik holatini o’zgartiradi. demak, epr spektroskopiyasi elektronlarning magnit holatini o’zgartiradigan radioto’lqinlar yutilishini o’lchashga asoslangan usuldir. epr spektrlari kuzatilishining asosiy sharti – o’rganiladigan modda tarkibida juftlashmagan elektron bo’lishi lozim. bu xildagi asosiy paramagnit ionlar (d1-, d3-, d5-, d7-, d9-, f7-elektron konfiguratsiyali) 7.1-jadvalda keltirilgan. epr spektroskopiyasining qo’llanish sohalari juda ko’p va xilma-xil: tibbiyot, biokimyo, noorganik, analitik, koordinatsion kimyo, geologik izlanishlar va hokazo. 7.1-jadval epr usuli bilan o’rganish mumkin bo’lgan kompleks hosil qiluvchi asosiy paramagnit ionlar ionning elektron konfiguratsiyasi paramagnit ionlar d1 d3 d5 d7 d9 f7 ti3+, v4+, cr5+, mo5+, re6+, os7+ v2+, cr3+ mn2+, fe3+, mo+, ru3+, cr+ co2+, ni3+, rh3+, pd3+, fe+ cu2+, ag2+, au2+ cd3+, ru2+ ma’lumki, erkin …

4 / 44

shqi maydon (h) bilan o’zaro ta’sirlashadi va bu zeeman effekti (7.2) deyiladi: e = g·h·· = 2 h·b e = ·h yoki e = g··s·h (7.2) ma’lumki, elektronning s-spin proyeksiyasi magnit maydoni yo’nali-shiga nisbatan ikki xil qiymatga ega (ms=+1/2 va ms= -1/2), oqibatda elektron uchun tashqi h magnit maydonida ikki xil energetik (pastki -1/2 gh va yuqori +1/2 gh) holat paydo bo’ladi va ular energiyalarining farqi kvantlangan bo’ladi (7.1-rasm). elektron spini bir energetik holatdan (quyi, ) ikkinchi (yuqori, ) energetik holatga o’tishi uchun yutiladigan δe-energiya tashqi magnit maydoni energiyasiga (e=h·) to’g’ri kelgandagina bu o’zgarish amalga oshib spektrda rezonans yutilish signali paydo bo’ladi. 7.1-rasm. magnit maydonida elektron energetik holatlarning ajralishi va rezonans signallari. 7.1-rasmdan ko’rinadiki, magnit maydoni kuchlanganligi ortishi bilan spin proyeksiyalari orasidagi farq chiziqli tartibda ortib boradi. |> =|+1/2> doimo |> =|-1/2> dan δe = gh qadar katta, bu farq kuchlanish h=3000-10000 gs (gaus) magnit maydonida 0,3-1 sm-1 qiymatga teng …

5 / 44

hodisani oddiyroq qilib tushintirsak, odatdagi haroratda quyi va yuqori energetik holatlardagi elektronlar soni bilan bir-biriga yaqin bo’ladi. muvozanatda turgan shu sistemaga elektromagnit to’lqinlar bilan ta’sir ettilganda bu to’lqinlar energiyasi energetik holatlar farqi δe ga mos kelganda rezonans hodisasi kuzatiladi. rezonans natijasida quyi energetik holatdagi elektronlar δe energiyani yutib yuqori pog’onaga o’tadilar va bu holat ikkala energetik holatdagi elektronlar soni tenglashguncha davom etadi. elektron paramagnit rezonansni kuzatish uchun aniqlanayotgan modda kukuni, monokristali yoki uning eritmasi diametri 2-5 mm bo’lgan yupqa devorli ampulaga solinib, yuqori kuchlanishli magnit maydoniga kiritiladi (7.2-rasm). 7.2-rasm. epr moslamasining oddiy chizmasi: 1-generator (klistron), 2- rezonator, 3-magnit, 4-detektor, 5-kuchaytirgich, 6-qayd qiluvchi moslama. elektromagnit to’lqinlar generator (klistron)dan ampula joylashgan yacheyka (rezonator)ga uzatiladi. spektroskopning ishlash jarayonida rezonator va undagi modda o’zgarmas magnit maydoni ta’sirida bo’ladi. 7.3-rasm. epr spektrining yutilish liniyalari: (a va b) hamda ularning birinchi hosilalari 1 – lorens shakli va 2 – gauss shakli liniyalari. rezonatordagi modda yuqori chastotali …

Want to read more?

Download all 44 pages for free via Telegram.

Download full file

About "elektron paramagnit rezonans spektroskopiyasi (epr)"

vii-bob. elektron paramagnit rezonans spektroskopiyasi reja 7.1. epr spektroskopiyasi haqida, 7.2. epr spektrlarining parametrlari, 7.3. spin-gamiltonian, 7.4. o’ta nozik strukturali epr spektrlari, 7.5. o’ns liniyalari yaxshi ajralgan spektrlar, 7.6. o’ns liniyalari yomon ajralgan spektrlar 7.7. d1-konfiguratsiyali oraliq metallar kompleks birikmalarining epr spektrlari, 7.8. d9-konfiguratsiyali oraliq metallar kompleks birikmalarining epr spektrlari, 7.9. nazorat savollari, 7.10. adabiyotlar. tayanch atamalar radioto’lqinlar. elektron paramagnit spektroskopiyasi. erkin radikallar. paramagnit ionlar. erkin elektronning g-faktori. elektronning spin burchak momenti operatori. spin burchak momenti. elektronning to’liq burchak momenti. bor magnetoni. zeeman effekti. energetik pog’onachalar sa...

This file contains 44 pages in DOCX format (1.3 MB). To download "elektron paramagnit rezonans spektroskopiyasi (epr)", click the Telegram button on the left.

Tags: elektron paramagnit rezonans sp… DOCX 44 pages Free download Telegram