saidahmad siddiqiy-ajziy

DOC 2.0 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662755384.doc αζαρ saidahmad siddiqiy-ajziy (1864-1927) siddiqiy-ajziy xx asr boshlarida yetuk shoir, tarjimon va mohir pedagog, usuli jadid maktablarining tashkilotchilaridan biri sifatida faoliyat ko`rsatdi. uning ko`p qirrali faoliyati 1920 yillardayoq adabiyotshunoslar, pedagoglar e`tiborini qozondi. siddiiy-ajziy haqida dastlabki maqola ajziyni yaqindan bilgan adabiyotshunos vadud mahmud (1897-1976) tomonidan yozildi va «turk shoiri ajziy» sarlahasi bilan «inqilob» jurnalinnig 1924 yil 11-12-sonlarida e`lon qildi. jumladan, u ajziy haqida quyidagilarni yozadi: «boshlab siddiqiy yaxshi texnikdur: soat va turli moshinalarni tuzatmoq ishiga mohirdur... musiqa bilan ham ancha shug`ullangandur. o`z tilidan boshqa arab, fors, rus tillarini bilur... samarqand jadidlarining boshida behbudiy, siddiqiy va jadid maktabinnig muallimlaridan shakuriy o`laroq rasman takfir etishlarig`a sabab bo`lg`ondur». siddiqiy-ajziy faoliyati haqida qimmatli ma`lumot beruvchi ikkinchi muhim manba tursunqul (rahim hoshim)ning «maorif va o`qutg`uchi» jurnalining 1928 yil 3-sonida bosilgan «siddiqiy to`g`risida mulohazalar» maqolasidir. maqola muallifi ajziyning shoirlik salohiyati bilan bir qatorda, uning, umuman jadidlarning maktab va maorif sohasidagi qarashlariga ham e`tiborni qaratadi: «ovrupo madaniyatiga …

jalardan bo`lib, abu said mirzo hukmronligi davrida, ya`ni xv asrning o`rtalarida samarqandga ko`chib kelgan. saidahmad 5 yoshlarida otasi hasanxo`ja vafot etadi. onasi uni soatsoz usta abdulqayumga shogirdlikka beradi. usta tabiatan ancha xasis odam bo`lgani uchun saidahmad nihoyatda qiynaladi. bu haqda saidahmad tarjimai holida quyidagilarni yozadi: «og`ir ahvolda qolgan oilani boqish uchun onam meni soatsoz usta abdulqayumga shogirdlikka berdi. u shunday xasis ediki, hatto qahraton qish kunlarida ham issiqroq kiyim bermasdi. oyoq yalang va yarim yalang`och holda, tong yorishmasdan tortib, to yarim kechagacha tinmasdan ishlardim. tomlarning qorini kuragan paytlarimda ba`zan oyog`im sovuqdan muzlab qolardi. o`tirib uzoq yig`lardim». bunday mashaqqatlarga qaramay, tirishqoq saidahmad soatsozlik hunarini puxta o`rganib oladi. oila tebratish uchun to`quvchilik, zargarlik, soatsozlik hunarlari bilan shug`ullanadi. shu yillarda u samarqand madrasalarida o`qishni ham davom ettirdi. rahim hoshim ma`lumotlariga qaraganda «... madrasaga qatnab, «sharhi mullo»gacha o`qiydi. tirikchilik sharoitini(ng) og`ir bo`lg`oni uchun tezdan o`qushdan qo`l tortadi, ota kasbi bo`lg`on to`qumachilik bilan mashg`ul bo`ladi, …

lug` donishmandlari abu ali ibn sino, umar xayyom, alisher navoiy, fuzuliy, bedil asarlarini, ularga yozilgan sharhlarni chuqur o`rgandi. shuning uchun rahim hoshim yozganidek, «siddiqiy mafkura va o`ylashda o`z chog`dosh (muosir) va maslakdoshlaridan yuqori turadi... uning xayoli keng, dunyoni ko`rishi atrofli, ko`zining ufqi vus`atlidur».1 siddiqiy-ajziy 1890-yillarning oxirida muborak haj safariga otlanadi. osiyo va yevropaning sanoati taraqqiy etgan shaharlarida bo`ladi. u qayerda bo`lmasin, u yerdagi ta`lim-tarbiya, maorif tizimi bilan tanishadi. turk, arab, fors, rus tillarini ancha mukammal bilgan saidahmad birmuncha muddat jidda shahrida rusiyaning konsulxonasida tarjimon bo`lib xizmat qiladi. u uch yillik sayohati davomida rusiyaning markaziy shaharlarida istiqomat qiladi. tiflis shahrida ozarbayjon xalqining ulug` demokrat ijodkorlari jalil mamadqulizoda, aliakbar toyirzoda (sobir) bilan tanishadi.bu tanishuv va muloqot uning yirik maorif-islohotchisi bo`lib yetushuvida muhim omil bo`ldi. keyinchalik bu ikki zabardast mutafakkir tomonidan nashr qilingan «mulla nasriddin» jurnalida bosilgan mutaassiblikni fosh etuvchi hajviy she`rlar va maqolalar saidahmad ijodiga kuchli ta`sir ko`rsatdi, jurnal chiqa boshlagan 1906 …

derazalar ko`chaga qaragan. maktab ochilgan yiliyoq butunlay yangi jihozlar: parta, doska, o`qituvchi uchun stol-stul, ko`rgazmali vositalar: kurrai arz (globus), turli xaritalar, rasmlar, kitoblar bilan ta`minlangan. siddiqiy darslarni o`zi tuzgan dastur, o`quv qo`llanmalari, haftalik dars jadvali asosida olib bergan, davomatni tartibga solish, o`quvchilar bilimini har kuni nazorat qilish uchun maxsus yo`qlama daftar jurnal joriy qildi. maktabning dovrug`i nafaqat halvoyi qishlog`iga yoki samarqand viloyatiga, balki butun turkiston o`lkasiga yoyildi. maktabni ko`rgani, undan o`rnak olgani uzoq-yaqin joylardan muallimlar kela boshladilar. maktabning hammani hayratga solgan yana bir xususiyati shunda ediki, sinfda o`zbek, tojik bolalari bilan birga rus bolalari ham o`qir edi. rus tilini o`qitish ham yaxshi yo`lga qo`yilgan edi. siddiqiyning sobiq o`quvchisi, samarqand tibbiyot instituti professori marhum g. n. aleksandrov bu maktab va uning o`qituchisi siddiqiyni katta minnatdorchilik bilan shunday xotirlaydi: «u (saidahmad siddiqiy) bolalarni rus tili va adabiyotidan, shuningdek, o`zbek tili va adabiyotidan o`qitar edi. u bolalarni juda sevar edi, yumshoq tabiatli …

i alohida qayd qilish kerakki, u bolalardan tozalikka rioya qilishni talab qilar edi. saidahmad siddiqiy ta`lim-tarbiga oid suhbatlarning xilma-xil usullarini ustalik bilan qo`llar edi».1 vaqt o`tgan sayin xalq o`rtasida bunday maktablarga nisbatan rag`bat oshib bordi. endi faqat maktab ochish, o`qituvchilik qilish bilan cheklanish mumkin emas edi. davr bunday maktablar uchun darsliklar yaratish, bolalarbop kitoblar yaratishdek dolzarb masalalarni kun tartibiga qo`ygan edi. mahmudxo`ja behbudiy, siddiqiy-ajziy, abduqodir shakuriy, hoji muin, said rizo alizoda kabi pedagoglar hamkorligida maktab darsliklari va qo`llanmalari bilan savdo qiluvchi «zarafshon» nomli do`kon va kutubxona tashkil qiladilar. bu davrda samarqand maktablarida, asosan, behbudiy darsliklari qo`llana boshlangan edi. siddiqiy-ajziy mana shunday oliy maqsad uchun 1912 yilda o`zbek va tojik tillarida «mir`oti ibrat» («ibrat oynasi»), «anjumani arvoh» («arvohlar yig`ini») dostonlarini yaratdi. bu asarlarni turkiston o`lkasida nashrdan chiqarish mumkin bo`lmadi, ular 1912 yilda muallifning hammaslaklari jalil mamadqulizoda va aliakbar toyirzodaning yordamida «mulla nasriddin» jurnali matbaasida bosmadan chiqariladi. har ikkkala doston ham ilm-ma`rifatni …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "saidahmad siddiqiy-ajziy"

1662755384.doc αζαρ saidahmad siddiqiy-ajziy (1864-1927) siddiqiy-ajziy xx asr boshlarida yetuk shoir, tarjimon va mohir pedagog, usuli jadid maktablarining tashkilotchilaridan biri sifatida faoliyat ko`rsatdi. uning ko`p qirrali faoliyati 1920 yillardayoq adabiyotshunoslar, pedagoglar e`tiborini qozondi. siddiiy-ajziy haqida dastlabki maqola ajziyni yaqindan bilgan adabiyotshunos vadud mahmud (1897-1976) tomonidan yozildi va «turk shoiri ajziy» sarlahasi bilan «inqilob» jurnalinnig 1924 yil 11-12-sonlarida e`lon qildi. jumladan, u ajziy haqida quyidagilarni yozadi: «boshlab siddiqiy yaxshi texnikdur: soat va turli moshinalarni tuzatmoq ishiga mohirdur... musiqa bilan ham ancha shug`ullangandur. o`z tilidan boshqa arab, fors, rus tillarini bilur... samarqand jadidlarining boshida behbudiy,...

DOC format, 2.0 MB. To download "saidahmad siddiqiy-ajziy", click the Telegram button on the left.

Tags: saidahmad siddiqiy-ajziy DOC Free download Telegram