maqomlarda she’riyat va musiqa

DOCX 10 pages 28.5 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 28.5 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti kurs ishi mustaqil ish referat mavzu:________________ maqomlarda she’riyat va musiqa reja: kirish 1. maqomlarda she’r g’azallarning o’rinli qo’llanishi 2. she’riyat va musiqaning o’zaro mutanosibligi xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati kirish bugungi kunda o'zbekistonda zavq bilan tinglanayotgan, maroq bilan aytilayotgan ashula, yalla, katta ashula, doston, cholg'u kuylari va maqomlar o'zbek mumtoz musiqasining yetuk janrlari hisoblanadi. xalqimiz va uning namoyandalari yaratgan ana shu ma'naviy boyliklarimiz butun o'zbek xalqi madaniy merosi, qadriyatlarining tarkibiy qismidir. manbalarga ko'ra, professional (ustozona) san'at bizning hududlarimizda milodning birinchi asrlarida yuzaga kelgan va rivojlangan. mumtoz musiqa xalq musiqa ijodi namunalari negizida va ijrochilik madaniyatining rivoji, keyinchalik sharq mumtoz she'riyati shakllanishi asosida tashkil topgan. mumtoz musiqa deganda o'zbek xalqiga mansub, uning yetuk sozanda-bastakorlari tomonidan asrlar davomida yaratilgan musiqa san'ati namunalari (aytim-ashula va cholg'u musiqalari) ko'zda tutiladi. darhaqiqat, mumtoz musiqa insonning moddiy va ma'naviy turmush talablari, ehtiyojlari va o'zini qurshab turadigan tashqi muhitga, …

2 / 10

at turlaridandir. g'azallar xalqimizga mantiqan yetib borishida, ular bilan aytiladigan ashulalarning, ayniqsa, katta ashulaning xizmati juda katta bo'lgan (chunki, katta ashulada so'z kuy bilan bir uslubda «nafas» oladi). ularda she'r va kuy bir-biriga shu qadar uyg'unlashib, bir-biriga singib ketganki, kuyning o'zini alohida eshitganda she'rni ham tinglayotgandek bo'lamiz. maqomlarda she’r va g’azallarning o’rinli qo’llanishi mahobatli maqom tizimlarini «bino» qilish uchun, eng avvalo, poydevor yanglig‘ ahamiyatga ega mukammal pardalarni yuzaga keltirish (yoki ularni ilmiy asosda to‘g‘ri aniqlab olish) zarur bo‘lgan. tabiiyki, bu ilmiy vazifa musiqashunos olimlar zimmasiga yuklangan. shu bois, e’tiborimizni bu borada musiqashunoslikda kechgan ayrim ilmiy jarayonlarga qaratamiz. avvalambor shuni ta’kidlash kerakki, forobiy sharq musiqa na zariyasini shakllantirishda qadimgi dunyo nazariyotchilari qoldir gan ilmiy merosga ijodiy yondoshgan edi. bu hol, jumladan, musiqaning ilmi ta’lif (nag‘ma, bo‘d, jins, jam’) va ilmi iyqo’ (vazn) masalalarini tadqiq etishda ko‘zga tashlanadi. masalan, alloma iyqo’ – ritm masalasini qadimgi yunon olimlari kabi she’riyat qo nun lari …

3 / 10

agan edilar. zero, shaklan hashamatli me’moriy inshootlarga qiyoslanishi mumkin bo‘lgan mumtoz musiqa tizimlarini yuzaga keltirish uchun, eng avvalo, aniq «o‘lchovlar» asosida ishlab chiqilgan musiqiy «qurilma»lar bo‘lishi talab etilgan. ilmi ta’lif mazmunida kuyning tarkibiy asoslari – eng kichik birligi – nag‘ma (musiqiy tovush, ton), shuningdek, ikki nag‘ma nisbatidagi turli sifatli bo‘d (interval) va ularning qo‘shilmalari asosida jins (asosan, to‘rt-besh pog‘onali tetra-pentaxordlar) hamda jinslar birikuvidan iborat jam’ (oktava miqyosida gi tovushqator)larni hosil qilish kabi masalalar tadqiq qilingan[footnoteref:2]. [2: nazarov a. foroboiy va ibn sino musiqiy ritmika xususida. toshkent, 1995.] bunda ud cholg‘usining tori sifatida faraz qilingan to‘g‘ri chiziq (1)ning geometrik asosda teng ikkiga bo‘linishi (1:2) zul-kull (sof oktava), yuzaga kelgan ikkini shu asosda uchga bo‘linish (2:3) nisbati zul-xams (sof kvinta), uchni to‘rt ga (3:4) bo‘linishi esa zul-arba’ (sof kvarta) kabi bo‘dlarning son lar nisbatidagi ifodasini bergan. qolgan intervallar ham shu kabi aniq lanib olingan. keyingi o‘rinda esa ikki tovush nisbatidagi uyg‘un (konsonans) …

4 / 10

iy») manzillariga band et. «busalik»ni «husayniy» darajasi qadar yuksaltir. kamtarlik ila qalbingni oshiqlar («ushshoq») kabi ishq kuyi («navo») ila ziynatla, va, kichik olamni («kuchak») katta olam («buzurg») birla uyg‘un et. shuni aytish kerakki, o‘rta asrlarda mazkur 12 ja’m nomlari na faqat maxsus ilmiy risolalarda, balki badiiy adabiyotda ham keng qo‘llanilgan. bunda, ayniqsa, «hijoz» va «iroq» nomlari serma’no tushunilgan. ma’lumki o‘tmishda muqaddas hijoz manziliga yetishmoq yo‘lida iroq cho‘llaridan o‘tilgan. shularni nazarda tutgan holda, «hijoz» va «iroq» nomlari ulug‘ haj safariga tashbeh etilgan. bunga quyidagi she’riy misralar ham misol bo‘lishi mumkin: gar sifohonda navo topmasang, ey yori buzurg, qilg‘asan, azmi iroq, aylab ohangi hijoz. (hofiz xorazmiy) lutfiy, hiriyda qolmadi she’ringga mushtariy, azmi hijoz qilki, maqoming iroq emish. (mavlono lutfiy) ey navoiy, sen dog‘i qilsang tama’ sayri hijoz, qil iroq ohangi, tark aylab xuroson men kebi. (alisher navoiy) 12 jam’ni yuqorida keltirilgan xususiy nomlari bilan birga ularni musiqa amaliyotida bevosita qo‘llash nuqtayi nazaridan …

5 / 10

i ko‘plab she’riyat (lutfiy, sakkokiy, atoiy, hofiz, jomiy, navoiy, fuzuliy, bobur, mashrab va boshqalar ijodi) namunalarini yod olishlari lozim edi. bundan tashqari, jo‘rnavoz cholg‘ular qatorida doira usullarini hamda tanbur ijrochiligini zaruriy darajada o‘zlashtirganlar. maqomlarni o’zlashtirishda she’riyat juda ham muhim masala hisoblanadi. she’riyat va musiqa o’zaro mutanosib, o’zaro hamohang va do’stlardek jips tushunchalardi. maqomlarning qay bir turi bo’lmasin ularning har birida she’riyat asos nbo’lib xizmat qiladi. misol uchun, saraxborlar (maqomlarning boshqa ashula yo‘llarida bo‘lgani kabi) yuksak ishq, falsafiy mushohada, pand-nasihat kabi mavzulardagi mumtoz she’riyat (rudakiy, lutfiy, sakkokiy, navoiy, munis she’rlari) namunalari asosida aytiladi. nasrlarda aruzning asosan «hazaji musammani solim» she’riy vazni keng o‘rin tutadi. «nasr» doira usuliga payvasta bo‘lgani holda, to‘qqiz baytdan iborat misralari ashulaning ix xatiga she’riy asos bo‘lib xizmat qiladi. binobarin, ashulaning bi rinchi va ikkinchi xatlari (baytlari) cholg‘u muqaddimasida kelgan kuy tuzilmasi negizida «o‘qiladi»: parizodiki mushkin zulfi jonim mustamand etmish, maloik qushlarin ul halqa mo‘lar birla band etmish. …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "maqomlarda she’riyat va musiqa"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti kurs ishi mustaqil ish referat mavzu:________________ maqomlarda she’riyat va musiqa reja: kirish 1. maqomlarda she’r g’azallarning o’rinli qo’llanishi 2. she’riyat va musiqaning o’zaro mutanosibligi xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati kirish bugungi kunda o'zbekistonda zavq bilan tinglanayotgan, maroq bilan aytilayotgan ashula, yalla, katta ashula, doston, cholg'u kuylari va maqomlar o'zbek mumtoz musiqasining yetuk janrlari hisoblanadi. xalqimiz va uning namoyandalari yaratgan ana shu ma'naviy boyliklarimiz butun o'zbek xalqi madaniy merosi, qadriyatlarining tarkibiy qismidir. manbalarga ko'ra, professional (ustozona) san'at bizning hududlarimizda milodning birinchi asrlarida yuzaga kelgan va rivoj...

This file contains 10 pages in DOCX format (28.5 KB). To download "maqomlarda she’riyat va musiqa", click the Telegram button on the left.

Tags: maqomlarda she’riyat va musiqa DOCX 10 pages Free download Telegram