o'n ikki maqom tizimi va uning vujudga kelishi tarixi

DOCX 39 стр. 413,3 КБ Бесплатная загрузка

39 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 413,3 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 39

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 39

o'n ikki maqom tizimi va uning vujudga kelishi tarixi reja: kirish i bob. olti maqom yoxud oltin maqomning vujudga kelishi tarixi 1.1. shashmaqom mushkilot bo’limining nazariy asoslari 1.2. shashmaqom saraxbor sho’balari ii bob. sharq xalqlari san’ati tarixi, musiqa merosi va maqom ijrochiligi haqida 2.1. mustaqillik yillarida maqom ijrochiligi taraqqiyoti jarayoni 2.2. xorazm olti yarim maqom usullari haqida xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish “maqomlar sharq xalqlarida juda qadim zamonlardan mavjud bo‘lgan musiqa janridir. ular bu xalqlarning o‘ziga xos musiqa boyliklari asosida kasbiy sozanda va xonandalar tomonidan yaratilgan va uzoq madaniy-tarixiy taraqqiyot jarayonida mustaqil musiqa janri sifatida yuzaga kelgan.” “maqomlar nazariy va amaliy asoslarga ega bo‘lib, mazkur xalqlar musiqa san’atining ustazona uslubidagi namunasidir. maqomlar, xususan o‘zbek va tojik xalqlarining ma’naviy mulki bo‘lmish shashmaqom ko‘p asrlar davomida bu sohada olib borilgan ijodiy izlanishlarning samarasidir. ustoz sozanda va xonandalar keyingi avlodlarga ko‘z qorachig‘idek asrab-avaylab bizgacha yetkazib kelgan maqom namunalari hozirgi kunda nafosat dunyosidagi eng zo‘r, …

2 / 39

lalarni ifodalaydi. maqomlar dastlabki davrda tarqoq shaklda rivojlandi, xiii asrda esa safiuddin al-urmaviy ularni o‘n ikki asosiy maqomdan iborat nazariy tizim shakliga keltirdi. xvii asrdan so‘ng o‘n ikki maqom tizimi inqirozga uchrab, uning negizida sharq xalqlari orasida maqomlarning yangicha milliy va mahalliy shakllari vujudga kela boshladi. xususan, xviii asrning o‘rtalarida o‘rta osiyoning yirik madaniy markazlaridan biri buxoro shahrida saroy sozanda, xonanda va bastakorlari ijodiyijrochilik faoliyatida shashmaqom uzil-kesil shakllanib, buxoro maqomlari, buxoro shashmaqomi nomlarida ham yuritildi. o‘zbek maqom turlaridan xorazm maqomlari, farg‘ona-toshkent maqom yo‘llari, shuningdek, yovvoyi (erkin ko‘rinishdagi) maqomlar, sunray, dutor yo‘llari va boshqalar shashmaqom ta’sirida rivojlandi. o‘tgan zamon bastakorligida keng qo‘llanilgan amal, kor, naqsh, peshrav, savt, tarona, qavl kabi janrlarning noyob namunalari shashmaqom tarkibida bizgacha yetib keldi. o‘rta osiyoda yashab kelgan maqom turkumlarining eng so‘ngi shakli bo‘lgan shashmaqom (forsiy – olti maqom) – o‘zbek va tojik xalqlari musiqiy merosida markaziy o‘rin tutgan maqomlar turkumi; parda, ohang, usul, shakl, uslub kabi …

3 / 39

ikni hamda ularga mos keladigan kuy va ashulalar majmuasini ifodalaydi. bu tushunchalar turli davrlarda yashab kelgan maqomlarning hamma shakllarida ham o‘z mazmunini birdek saqlab keldi. shashmaqom olti turli ladlarga moslab olingan va ularga asoslangan kuy va ashulalar yig‘indisidan iborat. shashmaqomning lad asosi olti turli bo‘lsada, unga yaqin keladigan boshqa ladlarga mos kuylar ham kiritila bergan. ayniqsa, bu narsa maqom sho‘balarining taronalarida yaqqol ko‘rinadi. ularda tonallikkina emas, balki lad tuzilmasi ham o‘zlari mansub bo‘lgan asosiy maqom yo‘liga nisbatan o‘zgarib turadi. shashmaqomga: buzruk – (katta, ulug‘), rost – (to‘g‘ri, haqqoniy), navo – (ohang, kuy), dugoh – (ikki parda yoki ikkinchi parda), segoh – (uch parda yoki uchinchi parda), va iroq – (arab mamlakatlaridan birining nomi)maqomlari kiradi. olti maqomning har biri tarkibida taxminan 20 tadan 44 tagacha katta va kichik maqom yo‘llari bor. shashmaqom lad asosi haqida fikr yuritilar ekan, har bir maqomni tashkil etgan tovushqatorlarda tayanch tovush (parda) lari mavjud.kuy yuqoriga tomon …

4 / 39

al kuy namunalari mavjuddir. jumladan, buzruk va rostda – 7 tadan, navo va segohda – 8 tadan, dugohda – 10 ta, iroqda – 6 ta cholg‘u asarlar o‘zaro taqsimlangan bo’lib quyidagi jadvalda nomlari ko‘rsatilgan: cholg‘u qismlarning to‘liq nomlanishidan shu narsa ayon bo‘ladiki, ularning bir qanchasi barqaror bo‘lib, deyarli hamma maqomlarda uchraydi. bulardan ayrimlari bir necha har xil namunalardan iborat. ba’zi qismlar esa nodir bo‘lib, faqat birgina maqomga xos holda uchraydi. shashmaqom cholg‘u yo‘llarining hammasi uchun yana bir xos narsa shuki, ularning ichki shakli asosan “xona” va “bozgo‘y” deb ataladigan kuy tuzilmalarining tartibli almashinuvi natijasida barpo etiladi.ular bir yoki bir necha kuy jumlasidan tashkil topishi mumkin. xona – uy, xona ma’nosida, ya’ni “kuyni tashkil etgan tovushlar va uning boshqa unsurlari joylashtirilgan xona” ma’nosini bildiradi. doimiy yangilanish maqsadida rivojlanuvchi xonalar, tertsiya, kvarta, kvinta, oktava va undan ham balandroq joylashgan pardalarga sakrama harakat orqali ko‘tariladi. keyinchalik peshrav vositasi yordamida asarning bosh pardasiga silliq …

5 / 39

nif – arabcha so’z bo‘lib, “sinflashgan”, “tabaqalashgan”, “yaratilgan”, kabi ma’nolarni bildiradi. shashmaqom majmuasida jami 6 ta tasnif mavjud (7-betga qarang). barcha tasniflarning parda tuzilmalari hamda kuy mavzulari boshqa-boshqa bo‘lsa-da, doira usuli zarblari deyarli bir qolipda. shu bois uning shakli musiqachilar orasida ko‘proq “tasnif usuli” deb yuritiladi. tasnifning takt-ritm o‘lchovi 4 2 , bo‘lib, ular maqomlardan kuy harakati jarayonida o‘zgarmaydi. tasniflarning doira usullari, asosan, bir xil bo‘lsada, ba’zan kuy xarakteriga qarab qisqaroq shaklda ham kelishi mumkin. shashmaqom cholg‘u yo‘llaridan o‘rin olgan jamiki cholg‘u kuylar xalqimiz ko‘nglidan joy olib xalq orasida keng ko‘lamda mashhurdir.“shashmaqom cholg‘u kuylari xalqimizning turli badiiy-estetik ehtiyojlari uchun xizmat qilib, hatto xalq shodiyonalarida, to‘ylarida, bayramlarida ularning madaniy talablarini qondirib keldi. shu o‘rinda surnaylarda ijro etib kelingan navo, dugoh, segoh va iroq maqom yo‘llarini eslatishning o‘zi kifoyadir”.11 shu kabi kuylar inson ruhiyatigaijobiy ta’sir etib, yurakdagi dardlardan forig‘ etadi. xissiyotni junbushga keltirib, ko’ngilga malham bo‘lishga, chuqur o‘y hayollarga toldirish kuchiga egadir. …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 39 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o'n ikki maqom tizimi va uning vujudga kelishi tarixi"

o'n ikki maqom tizimi va uning vujudga kelishi tarixi reja: kirish i bob. olti maqom yoxud oltin maqomning vujudga kelishi tarixi 1.1. shashmaqom mushkilot bo’limining nazariy asoslari 1.2. shashmaqom saraxbor sho’balari ii bob. sharq xalqlari san’ati tarixi, musiqa merosi va maqom ijrochiligi haqida 2.1. mustaqillik yillarida maqom ijrochiligi taraqqiyoti jarayoni 2.2. xorazm olti yarim maqom usullari haqida xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish “maqomlar sharq xalqlarida juda qadim zamonlardan mavjud bo‘lgan musiqa janridir. ular bu xalqlarning o‘ziga xos musiqa boyliklari asosida kasbiy sozanda va xonandalar tomonidan yaratilgan va uzoq madaniy-tarixiy taraqqiyot jarayonida mustaqil musiqa janri sifatida yuzaga kelgan.” “maqomlar nazariy va amaliy asoslarga ega bo‘lib, mazkur xalqlar ...

Этот файл содержит 39 стр. в формате DOCX (413,3 КБ). Чтобы скачать "o'n ikki maqom tizimi va uning vujudga kelishi tarixi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o'n ikki maqom tizimi va uning … DOCX 39 стр. Бесплатная загрузка Telegram