sezgi turlari va uning xususiyatlari

PPT 17 pages 6.0 MB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 6.0 MB

File type PPT

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

powerpoint presentation sezgi turlari va uning xususiyatlari reja: sezgi to`g`risida umumiy tushuncha. sezgiiarning uimimiy qonuniyatlari va sezgirlik sezgining neyrofiziologik asoslari sezgi turlarining psixologik tavsifi sezgilar to`g`risidagi ilmiy ta`limotlarga ko`ra narsa va ularning xossalari, tarkibiy qismlari, xususiyatlari, shakllari, harakati birlamchi hisoblanib, sezgilarning o`zi esa tashqi va ichki qo`zg`atuvchilarning sezgi a`zolariga ta`sir ko`rsatishining mahsulidir. ma`lumotlarga qaraganda, sezgilar moddiy borliqning, voqelikning haqqoniy tasvirini in`ikos qiladi, binobarin, moddiy olam qanday ko`rinishga, shaklga, xususiyatga ega bo`lsa, ular xuddi shundayligicha o`zgarishsiz aks ettiradi. sezgi to`g`risida umumiy tushuncha. boshqacha aytganda, periferik nervlarning uchlari (ko`z, quloq, teri, burun kabilar), ta`sirotni eltuvchi (afferent), javob qaytaaivchi (efferent) nerv tolalari, analizatorlarning orqa va bosh miya markazlari analizatorini tashkil qiladi. jahon psixologiyasi fani so`nggi yutuqlari hamda atamalariga qaraganda sezgilar quyidagicha tasniflanadi (ushbu tasniflanishning dastlabki ko`rinishi ingliz olimi ch.sherringtonga tegishlidir):1) tashqi muhitdagi narsa va hodisalarning xususiyatlarini aks ettirishga moslashgan hamda retseptorlarga gavdaning tashqi qismiga joylashgan sezgilar, ya`ni eksterio-retseptiv sezgilar (retseptorlar); ichki a`zolar holatlarini …

2 / 17

limikron diapazondagi clektromagnit nurlanishidan iboratdir. bu elektromagnit nurlanishlar ko`rish analizatorlarida ko`rish sezgisini vujudga keltiruvchi asab jarayoniga aylanadi. eshitish sezgilarining tebranish chastotasi 16 dan 20000 gacha bo`lgan tovush to`iqinlari ta`sirining retseptorlarida aks etishidir. taktil sezgilari mexanik qo`zg`atuvchilarning teri yuzasidan ta`siri natijasida hosil bo`ladi. karlar uchun alohida ahamiyatga ega bo`lgan tebranishni aks ettirish sezgilari narsalarning tebranishlarini in`ikos qilish orqali yuzaga keladi. boshqa turdagi sezgilar ham o`zlarining maxsus qo`zg`atuvchilariga egadirlar. sezgining neyrofiziologik asoslari psixologiya fanida va falsafada bilishning ikki bosqichi, ya`ni uning hissiy (sezgi, idrok, tasavvur) va aqliy pog`onalari mavjud bo`lib, bu mumtoz xususiyat sifatida ma`ium. aqliy bosqich xotira, tafakkur, xayol jarayonlarini qamrab olgan bo`lib, o`zining mukammalligi, yuksakligi, mahsuldorligi, ijodiyligi bilan oldingi bosqichdan keskin ajralib turadi. biroq bugungi kunda bilish bosqichlarining miqdori, tavsifi psixologiya fani oldida turgan zarur vazifalarni bajara olmay qoldi. ong darajalari xususiyatlariga ko`ra bilishga oid qo`shimcha bosqichlarga kuchli ehtiyoj sezadi. xuddi shu bois bilishning harakatli hissiy, aqliy, ijodiy, tarixiy bosqichlarga …

3 / 17

i, ya`ni sezgining obyektiv ko`rsatkichi sifatida ishlashga imkoniyat yaratadi. ma`lumki, sezgini paydo qiluvchi liar bir qo`zg`atuvchi, ya`ni qo`zg`atgich, reflektor jihatdan yuzaga keluvchi jarayonlarni yuzaga chaqiradi, chunonchi bular tomirlarning torayishi, teri galvanik reflektorlarning paydo bo`iishi (teri qarshiligining o`zgarishi), miyaning elektr faolligining o`zgarishi, ko`z-larning qo`zg`atgich tomon burilishi kabilar. bularning barchasi sezgi jarayoni paydo bo`layotgandagina ishga tushadi, shu sababli ular sezgilarning obyektiv ko`rsatkich-lari sifatida xizmat qila oladi. sezgi turlarining psixologik tavsifi psixologiya fanida sezgilar uchta katta guruhga ajratil-gan (eksteroretseptiv, prioretseptiv, interoretseptiv) bular, o`z navbatida, yana quyidagi turlarga bo`linadi: ko`rish sezgilari. eshitish sezgilari. hid bilish sezgilari (eksteroretseptiv). ta`m bilish sezgilari. teri sezgilari. muskul-harakat (kinestetik). statik sezgilar (proprioretseptiv). organik sezgilar (interoretseptiv). rang bilish hid bilish tam bilish muskul-harakat sezgilari va statik sezgilar muskul-harakat sezgilari motor sezgilari, goho kines-tetik sezgilar deb nomlanib, ularga og`irlikni, qarshihkni, organlar harakatini bilish sezgilari kiradi. ularning organlari — gavda muskullari, paylar, bo`g`imlardan iboratdir. organlarning tarkibida sezuvchi nervlarning chekka tarmoqlari mavjud bo`lib, …

4 / 17

o’rish sezgilari. inson tomonidan rang va yoruqlikni sezish ko’rish sezgilari tarkibiga kirib, seziladigan ranglar esa xromatik va axromatik turlarga bo’linadi. psixofiziologik qonuniyatga binoan yoruqlik nurlari uchburchak shisha prizma orqali o’tib singanda shosil bo’ladigan ranglar xromatik ranglar deb atalib, ular kamalak ranglar shisoblanadi va tarkibiga qizil, zarqaldoq, sariq, yashil, shavorang, ko’k, binafsha tuslarini qamrab oladi. biroq mazkur ranglarning turlari, ko’rinishlari tabiatda xilma-xil va nishoyatda ko’pdir. odatda oq rang, qora rang, kul rang va ularning turlicha ko’rinishlari axromatik ranglar deb nomlanadi. eshitish sezgilari. eshitish sezgilari tovushlarni eshitishdan iborat bo’lib, musiqaviy va shovqinli tovushlarni aks ettiradi. odatda tovushlar oddiy va murakkab turlarga ajratiladi, ularning birinchisi tonlar, ikkinchisi esa bir necha tondan tashkil topadi. tonlardan biri asosiy ton shisoblanadi va tovushning balandligini, kuchini belgilaydi, boshqalari qo’shiluvchi tovushlar sanalib, ular obertonlar deyiladi. musiqa asboblaridan taralayotgan tovushlarning o’ziga xosligi fan tilida tembr deb ataladi. shatto nutq tovushlari sham oshangli tovushlar (unli tovushlar) yoki shovqinlardan (undosh tovushlar) …

5 / 17

a) sezgilari ta'm bilish sezgilari shirin, achchiq, nordon, sho’r singari mazalarni shis qilish bilan tavsiflanadi. ular muayyan turkumga kiritilgan va kiritilmagan xilma-xil turlarga ega bo’lib, narsalarning, moddalarning nomlari bilan yuritiladi: nonning mazasi, qovunning mazasi kabilar. ta'm bilish sezgilarining organi tilning yuzasi va tanglayning yumshoq qismidan tashkil topgandir. tilning shilliq pardasida maxsus ta'm bilish so’rqichlari mavjud bo’lib, ularning tarkibida tayoqsimon shujayralardan tuzilgan maxsus ta'm bilish "kurtaklari" ("so’qonlari") ga ega. o’ziga xos xususiyatlari, sifatlari bilan tafovutlanuvchi ta'm bilish so’qonlari til yuzasida bir tekis taqsimlanmaganligi uchun uning orqa qismi achchiq mazani, uchi shirin mazani, chetlari esa nordon mazani aniq sezadi, lekin uning o’rtasi bo’lsa ta'm mazasini aks ettira olmaydi. teri sezgilari teri sezgilari tarkibi tuyish va sharorat turlaridan iborat bo’lib, ularning bunday nomlanishining bosh omili - bu reseptorlarning teri va organizmning tashqi shilliq pardalarida joylashganligidir. tuyish sezgilari ikki xil axborotni qabul qilish imkoniyatiga ega bo’lib, ularning birinchisi tegish va tarqalishni tuyish sezgilar, ikkinchisi …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sezgi turlari va uning xususiyatlari"

powerpoint presentation sezgi turlari va uning xususiyatlari reja: sezgi to`g`risida umumiy tushuncha. sezgiiarning uimimiy qonuniyatlari va sezgirlik sezgining neyrofiziologik asoslari sezgi turlarining psixologik tavsifi sezgilar to`g`risidagi ilmiy ta`limotlarga ko`ra narsa va ularning xossalari, tarkibiy qismlari, xususiyatlari, shakllari, harakati birlamchi hisoblanib, sezgilarning o`zi esa tashqi va ichki qo`zg`atuvchilarning sezgi a`zolariga ta`sir ko`rsatishining mahsulidir. ma`lumotlarga qaraganda, sezgilar moddiy borliqning, voqelikning haqqoniy tasvirini in`ikos qiladi, binobarin, moddiy olam qanday ko`rinishga, shaklga, xususiyatga ega bo`lsa, ular xuddi shundayligicha o`zgarishsiz aks ettiradi. sezgi to`g`risida umumiy tushuncha. boshqacha aytganda, periferik nervlarning uchla...

This file contains 17 pages in PPT format (6.0 MB). To download "sezgi turlari va uning xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: sezgi turlari va uning xususiya… PPT 17 pages Free download Telegram