mirzo ulug‘bek – buyuk alloma va davlat arbobi

DOCX 32 pages 62.5 KB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 62.5 KB

File type DOCX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

mavzu:mirzo ulug’bek buyuk alloma va davlat arbobi mundarija kirish...................................................................................................................3 i. bob. mirzo ulug’bek haqida....................................................4-12 1.1 mirzo ulug’bekning ilmiy merosi.............................................................4-12 1.2 mirzo ulug`bekning qomusiy olim sifatida ilm-fan rivojiga qo’shgan bebaho hissasi.......................................................................................................13-16 ii. bob. xv asrda movarounnahrda madaniy hayotning yuksalishiga ta’sir etgan omillar va tarixiy shart-sharoitlar.......................................................................................17-23 2.1 mirzo ulug`bekning hokimiyatga kelishi va boshqaruv usuli............. 17-23 2.2 mirzo ulug`bek davrida movarounnahrda ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy vaziyat..................................................................................................24-29 xulosa.............................................................................................................30 foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.............................................................31 kirish buyuk amir тemurning nabirasi, benazir alloma mirzo ulug`bekning[footnoteref:1] o’rta asrlar sharoitida namoyon etgan ilmiy jasorati bugungi kun olimlarini ham hayratga solmasdan qo’ymaydi. тaqdir bu ulug` zotning zimmasiga behad ulkan va mashaqqatli vazifalar yukladi. buyuk sarkarda amir тemur bunyod etgan saltanatning vorisi bo’lishdek o’ta mas’uliyatli vazifa aynan unga nasib etdi. mirzo ulug`bek qariyb qirq yil mobaynida movarounnahr[footnoteref:2] diyorining donishmand hukmdori sifatida xalqning azaliy orzusi – tinchlik, totuvlik, ilm-fan va madaniyatni taraqqiy toptirish yo’lida ulkan shijoat va matonat ko’rsatdi. [1: abdurazzoq samarqandiy, matlaʼ ussaʼaayn va …

2 / 32

[2: turt ulus tarixi [fors tilidan b. ahmedov, n.norqulov va m. hasaniylar tarjimasi], t., 1994;] bu benazir alloma o’zida minglab yulduzlarning harakatini jamlagan mukammal astronomik jadvalni yaratdi. ushbu jadvalda zikr etilgan ilmiy ma’lumotlarning naqadar aniq va to’g`ri ekanini bugungi eng zamonaviy asboblar ham tasdiklaydi. ulug`bekning hayoti va ilmiy faoliyati xalqimiz ma’naviyatining poydevoriga qo’yilgan tamal toshlaridan biri bo’lib, yurti-mizda bundan necha zamonlar oldin fundamental fanlarni rivojlantirishga qanchalik katta ahamiyat berilganini ko’rsatadi. «ziji jadidi ko’ragoniy»[footnoteref:3] deb nomlangan ulug`bek astronomik jadvali o’rta asrlarda lotin tiliga tarjima qilinib, yevropa olimlari orasida keng tarqalgani fikrimizning yaqqol isbotidir. [3: akramov s. a., ulugʻbek — buyuk oʻzbek olimi, t., 1961;] bu haqda so’z yuritar ekanmiz, beixtiyor 1996 yili parijda yuneskoning o’sha paytdagi bosh kotibi federiko mayor janoblari bilan bo’lgan bir suhbat yodimga tushadi. o’shanda janob mayor ulug`bekning ilmiy merosini yuksak baholab, uning yulduzlar harakatiga oid hisob-kitoblari bugungi kunda kompyuter yordamida tekshirib ko’rilganda atigi bir necha daqiqaga farq …

3 / 32

, yaqin va o‘rta sharqning barcha hududi, o‘rtayer dengizidan shimoiy hindistongacha bo‘lgan katta yerni o‘z ichiga olgan ulkan saltanatni yaratgan buyuk sohibqironning o‘limidan so‘ng, butun merosiy mulki uning o‘g‘il va nabiralariga o‘tadi. temuriylar saltanatining tepasiga hirot qarorgohida saylangan temurning o‘g‘li - shohruh o‘tiradi. [4: улугбек мухаммад тарагай. зижи жадиди гурагони.«зидж» новые гурагановы астрономические таблицы //вступительна статья, перевод, комментарии и указателиа.а.ахмедова. ташкент: фан, 1994. – 457с] movaraunnahr boshqaruvi shohruhning to‘ng‘ich o‘g‘li, amir temurning nabirasi ulug‘bekka topshiriladi. 1409 yil ulug‘bek samarqand hokimi etib e’lon qilinadi, otasi shohruhning o‘limidan so‘ng, 1447 yil temuriylar sulolasiga bosh bo‘ladi.yoshligida ulug‘bek fan va san’at turlariga, ayniqsa, matematik va astronomiyaga katta qiziqish bildiradi. uning aqliy dunyoqarashi kengayishida otasi va bobosi to‘plagan boy kutubxona zamin bo‘ldi, u yerda ko‘p vaqtini o‘tkazardi. ulug‘bek u vaqtlar o‘lchovi bilan qaraganda, juda zo‘r ta’lim olgan. ajoyib xotira egasi bo‘lib, u arab va fors tilini erkin egallagan, turk she’riyatini yaxshi bilgan, adabiy uslublarni egallagan …

4 / 32

a ulug‘bek islom olamining ko‘plab astronom va matematiklarini taklif etadi. qolgan ikkita madrasa g‘ijduvon va buxoroda qurilgan. ulug‘bek tomonidan qurilgan madrasalar universitet vazifasini bajargan. ulug‘bekning buxoroda qurdirgan madrasasi peshtoqida “ilmga intilish har bir musulmon uchun farzdir” yozuvi saqlanib qolgan. [5: oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005)] ammo ulug‘bekning katta ishtiyoqi - bu astronomiya bo‘lgan. ulug‘bek hayotining mazmuni va qozizoda rumiy, jamshid g‘iyosiddin al koshiy, ali qushchi kabi astronom izdosh-olimlar rasadxona qurilishiga turtki bo‘lgan.tadqiqotchi olimlarning fikricha, rasadxona qurilishi 1428-1429 yillan yakunlangan. rasadxona o‘z davrining nodir binosi bo‘lgan. yer silkinishiga bardoshli bo‘lishi uchun bino qurilishi uchun qo‘hak tepaligining toshli etagi tanlangan. asosiy asbob - sekstant (burchak o‘lchagich) - janubdan shimol tomon meridian chiziqlari bo‘ylab mo‘ljallangan. asosiy asbobdan tashqari, rasadxonada boshqa astronomik anjomlar ham bo‘lgan.ehtimol, aniq astronomik kuzatishlarni amalga oshirishiga sekstantning o‘lchami, uning qulay tuzilishi, ulug‘bekning bilimlari va uning sherigi sabab bo’lgan. buyuk astronom ulug‘bek rahbarligi va ishtirokida rasadxonaning asosiy ishi “zidjiy ko‘rag‘oniy”, “ulug‘bekning yulduzlar …

5 / 32

oniya. keyinroq o‘zgarishlar farqi 58 soniyada ekanligi aniq bo‘lgan. ulug`bek sohib qiron amir temurning nabirasi, shoxruhning to`ng`ich o`g`li bo`lib, onasi gavharishod og`a nufuzli qipchoq amirlaridan qiyosiddin tarxonning qizi edi. u jahongir temurning iroq va ozarbayjonga qilgan harbiy yurishi vaqtida 1394 yil 22 martda sultoniya shahrida tug`iladi.[footnoteref:6] [6: hugh thurston, early astronomy, (new york: springer-verlag), p. 194, isbn 0-387-94107-x] temurning hohishi bilan bolaga muhammad tarag`ay deb nom qo`yadilar. lekin u yirik olim va fan arbobi bo`lgani tufayli ko`prok ulug`bek ismi bilan mashxur bo`ldi. temur saroyida hukm surgan an’anaga binoan, shahzodalar bobosining katta xotini saroymulkxonim tarbiyasiga topshiriladi. u yoshligidan o`tkir zehnli, kuchli xotirali, teran fikrli, qat’iyatli bo`lib yetishdi.ulug`bekning bolalik yillari haqida ana shuni ham aytish kerakki, u hamisha bobosining diqqat e’tiboriga sazovor bo`lgan. temur butun muhabbatini ziyrak, hamma narsani bilishga harakat qilgan nabirasiga qaratadi va uning tarbiyasiga zo`r e’tibor berdi. ulug`bek bilimdon va tajribali murabbiylar ya’ni astronomiya ilmining bilimdoni salohiddin muso ibn …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mirzo ulug‘bek – buyuk alloma va davlat arbobi"

mavzu:mirzo ulug’bek buyuk alloma va davlat arbobi mundarija kirish...................................................................................................................3 i. bob. mirzo ulug’bek haqida....................................................4-12 1.1 mirzo ulug’bekning ilmiy merosi.............................................................4-12 1.2 mirzo ulug`bekning qomusiy olim sifatida ilm-fan rivojiga qo’shgan bebaho hissasi.......................................................................................................13-16 ii. bob. xv asrda movarounnahrda madaniy hayotning yuksalishiga ta’sir etgan omillar va tarixiy shart-sharoitlar.......................................................................................17-23 2.1 mirzo ulug`bekning hokimiy...

This file contains 32 pages in DOCX format (62.5 KB). To download "mirzo ulug‘bek – buyuk alloma va davlat arbobi", click the Telegram button on the left.

Tags: mirzo ulug‘bek – buyuk alloma v… DOCX 32 pages Free download Telegram