o‘zbek tilida so‘z shakllari

DOCX 20 стр. 48,1 КБ Бесплатная загрузка

20 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 48,1 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 20

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 20

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ o‘zbek tilida so‘z shakllari reja: i. kirish. 1.1.kurs ishining maqsad va vazifalari ii. asosiy qism 2.1. so‘z shakli tushunchasi va uning mohiyati 2.2. morfologiya - soʻz shakllari haqidagi taʼlimot sifatida. 2.3. so‘z shakllarini ifodalashda so‘z turkumlarining ahamiyati iii. xulosa. i.kirish. kurs ishining maqsad va vazifalari mavzuning dolzarbligi. o‘zbek tiliga davlat tili maqomi berilishi o‘zbek tilining ravnaq topishiga imkoniyat yaratib berdi. zero, prezidentimiz i.a.karimov ta‘kidlaganlaridek, “tilimiz, dinimiz, urf-odatlarimizni, ma’naviy qadriyatlarimizni butkul yo‘qotib qo‘yish xavfidan saqlab, asrab-avaylab, ularning azaliy mazmuni va qudratini tiklashga keng yo‘l ochib berildi”. keyingi yillarda o‘zbek tilshunosligida grammatik yo‘nalishdagi tadqiqot ishlarini olib borishga e‘tibor yanada kuchaydi. shu sababli til birliklarining semantik strukturasini tekshirish, uslubiy-semantik ma‘nolarini chegaralash, bu ma‘nolarning nutqda reallashuvida til vositalarining o‘rnini …

2 / 20

zifalari. tadqiqotda quyidagi vazifalarni bajarish ko‘zda tutildi: − tilshunoslikda so‘z shakllari to‘g‘risidagi ma‘lumotlarni tahlil qilish; − tilda so‘z shakllarini hosil qiluvchi grammatik vositalarni aniqlash; − morfologiya qismlari haqida ma’lumotga ega bo‘lish; tadqiqotning obyekti. hozirgi o‘zbek adabiy tilidagi so‘z shakllari tadqiqot metodologiyasi va bajarilish usullari. tadqiqotning metodologik asosi sifatida dialektikaning umumiylik-xususiylik, shakl-mazmun tamoyillari tanlandi. ishda lingvopoetik, uslubiy, qiyosiy tahlil usullaridan keng foydalanildi. ii. asosiy qism 2.1. so‘z shakli tushunchasi va uning mohiyati soʻz shakli — muayyan grammatik shakldagi muayyan so‘zni bildiruvchi termin. nutq birligi boʻlmish suz qamma vaqt (yaʼni nutqda) muayyan maʼno va vazifani bildiruvchi shaklga ega buladi va u soʻz shakli hisoblanadi. bu xususiyat faqat mustaqil suz turkumlariga, shunda ham faqat ot, sifat va feʼl turkumlariga oid suzlar uchun xosdir. bu turkumlarga oid suzlar nutqda oʻzi mansub boʻlgan turkumga xos muayyan grammatik maʼno va vazifani voqelantiruvchi (reallashtiruvchi) shakllarda qoʻllanadi. masalan, otlar son va kelishik kategoriyasiga xos shakllardan birida (doʻstlarga — …

3 / 20

bosh kelishik shakli ekani esa maxsus koʻrsatkichga ega boʻlgan boshqa kelishik shakllariga (masalan, qaratqich — "kitobning", chiqish — "kitobdan" shakllariga) nisbatan belgilanadi, yaʼni kelishik shakli deb qaraladi. sodda qilib tushuntitadigan bo‘lsak, so‘z shakllari hodisasi tilshunoslikdagi o‘ziga xos hodisalardan biridir. unda ma'lum so‘zning o‘z lug‘aviy ma'nosini saqlagan holda turli shakllarda qo‘llanilishi tushuniladi. masalan, kitob, kitobi, kitobdan, kitobimiz. bu bitta so‘zning turli shakllarda ishlatilishidir. so‘z shakllarining o‘zgarishi dastlab shu so‘zning lug‘aviy ma'nosiga daxldor bo‘lib. uni qaysi turkumga mansubligini belgilaydi va shu turkumga xos qo‘shimchalar asosida o‘z shaklini o‘zgartiradi. masalan, daraxt, odam, gul so‘zlari ot turkumiga xos bo‘lib o‘z shaklini otga xos bo‘lgan kelishik, egalik, ko‘plik qo‘shimchalarini olgan holda o‘zgartiradi: daraxtim, daraxtlar, daraxtning. sifat turkumiga xos so‘zlar esa shu turkumga xos daraja hosil qiluvchi vositalarni qabul qilgan holda o‘z shaklini o‘zgartiradi. masalan, qizil, qizg‘ish, qizilroq. so‘z shakllarini o‘zgarishidagi bu holat belgilangan, turg‘un holat emas. so‘z shakllarini o‘zgarishi uchun asos bo‘ladigan qo‘shimchalar, so‘zlaming muayyan …

4 / 20

morfologik shakl va sintaktik shakl vujudga keladi. morfologik shakl yasovchi qo‘shimchalar yordamida, sintaktik shakl esa so‘z o‘zgartiruvchi qo‘shimchalar orqali hosil bo‘ladi. bundan tashqari tilda so‘z yasalishi uchun xizmat qiladigan so‘z yasovchi qo‘shimchalar mavjud bo‘lib, ular bir butun holda so‘zning morfologik tuzilishini belgilaydi. shu o‘rinda shakl yasalishi tushunchasiga ham izoh berish zarur. shakl yasalishi - soʻzning u yoki bu grammatik maʼno ifodalovchi shaklining hosil qilinishi; shunday shaklning hosil boʻlishi (qiyoslang: soʻz yasalishi). mas, oʻzbek tilida shakl yasalishining quyidagi usullari bor: analitik usul, sintetik usul.shakl yasalishining analitik usuli yordamchi soʻzlar vositasida amalga oshadi. chunonchi, oʻqib koʻrmoq, gʻovlab ketmoq, kun sayin soʻz shakllari koʻr, ket, sayin yordamchilari vositasida yasalmoqda. shakl yasalishining sintetik usuli maxsus shakl yasovchi affikslar vositasida amalga oshadi. shakl yasovchi affikslar soʻzning grammatik maʼno ifodalovchi shaklini yoki biror grammatik vazifaga xoslangan shaklini yasaydi. bunday affikslar asosiy xususiyatlariga koʻra 2 ga boʻlinadi: 1) kategorial shakl yasovchi affikslar — maʼlum soʻz turkumidagi biror …

5 / 20

gan asrning 80y.larigacha boʻlgan oʻzbekcha lingvistik adabiyotlarda soʻz yasovchilardan boshqa affikslar shakl yasovchi va soʻz oʻzgartiruvchi affikslar tarzida 2 ga ajratilgan. shakl yasalishi va shakl yasovchi affikslar morfologiyada oʻrganiladi. 2.2. morfologiya--soʻz shakllari haqidagi taʼlimot sifatida. grammatika ikki qismdan: morfologiya va sintaksisdan iborat. morfologiya so‘zlarning tuzilishi va o‘zgarishi, so‘z turkumlarini o‘rganuvchi sohadir. so‘z turkumlari va ularning xususiyatlarini tekshirish morfologiyaning muhim vazifalaridandir. ma'lumki, so‘zlar turli grammatik ma'nolarni ifodalaydi. grammatik ma'no ifodalashiga ko‘ra so‘zlar har xil shakllarda bo‘ladi. so‘zlardagi bunday shakllarni ham.morfologiya o‘rganadi. morfologiya atamasining morfo - shakl, logos - so‘z ekanligi ham uning so‘z shakllari haqidagi ta'limot ekanligini ko‘rsatadi. til sathi sifatida morfologiya nisbatan qamrovdor bo‘lib, so‘z shakllari. so‘zlarning tuzilishi va o‘zgarishi, so‘z turkumlari, ulaming qonuniyatlanni o‘rganuvchi ta'limotdir. morfologiya (yun. morphe — shakl va... logiya) (tilshunoslikda) — 1) tilning morfologik qurilishi; 2) soʻz shakllari haqidagi taʼlimot. birinchi maʼnosida obyektni anglatsa, ikkinchi maʼnosida tilshunoslikning shu obyektni oʻrganuvchi bo‘limini bildiradi. morfologiya so‘z turkumlari, ularga …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 20 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘zbek tilida so‘z shakllari"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ o‘zbek tilida so‘z shakllari reja: i. kirish. 1.1.kurs ishining maqsad va vazifalari ii. asosiy qism 2.1. so‘z shakli tushunchasi va uning mohiyati 2.2. morfologiya - soʻz shakllari haqidagi taʼlimot sifatida. 2.3. so‘z shakllarini ifodalashda so‘z turkumlarining ahamiyati iii. xulosa. i.kirish. kurs ishining maqsad va vazifalari mavzuning dolzarbligi. o‘zbek tiliga davlat tili ma...

Этот файл содержит 20 стр. в формате DOCX (48,1 КБ). Чтобы скачать "o‘zbek tilida so‘z shakllari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘zbek tilida so‘z shakllari DOCX 20 стр. Бесплатная загрузка Telegram