munavvar qori abdurashidxon o`g`li

DOC 2,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662755608.doc αζαρ munavvar qori abdurashidxon o`g`li (1878—1931) munavvar qori abdurashidxon o`g`li turkiston tarixida milliy maorif va madaniyat, ijtimoiy-siyosiy sohada tub burilish yasagan, jadidchilik harakatining tashkilotchilaridan biri bo`lgan. u o`z millati fidoyisi sifatida turkiston musulmon xalqlari milliy-ozodlik harakatining toshkentdagi “sho`roi islomiya”, qo`qondagi “turkiston muxtoriyati” tashkilotlariga rahbarlik qilgan. abdurashidxon sotiboldixon olim o`g`li munavvar qori 1878 yilda toshkent shahrining markaziy dahasi — shayx xolvand taxurning darxon mahallasida mudarris abdurashidxon va xosiyat otin oilasida dunyoga keladi. u yetti yoshida otasidan ajraydi. dastlabki ta`limni onasi xosiyat otindan oladi, xat-savodi chiqgach, o`sha davrdagi yirik maktabdorlardan biri — usmon domlada o`qiydi, so`ng toshkentdagi yunusxon madrasasida tahsil ko`radi. biroq, o`sha davrda o`rta osiyoda ilm markazi buxoro edi. shuning uchun u 1898 yilda buxoroga borib, madrasalardan birida tahsil ola boshlaydi. ammo ko`p o`tmay, moddiy qiyinchiliklar tufayli toshkentga qaytib keladi va darxon masjidida imomlik qiladi. shu davrda toshkentda ham jadidchilik harakati kuchayib boradi. munavvar qori ham taraqqiyparvarlar safiga qo`shilib, tezda …

n va his qilishgan. bundan tashqari, mustamlakachilar turkistonga och nazar bilan qarab, uning boyliklarini shafqatsiz tashiyotganliklari, milliy ozodlik harakatlarini qonga botirayotganliklari faqat oddiy mehnatkashlarning emas, balki boylar va ziyolilarning ham ko`zini ochib borayotgan edi. xalqni bu balolardan faqat maktab ta`lim-tarbiyasidagi keskin islohotlar qutqara olar edi. shu bois, munavvar qori rus-tuzem maktablariga qarshi o`z yangi maktablarini ochishga ahd qildi. shunday qilib, munavvar qori 1901—1904 yillarda qrimlik do`sti rasm keshod yordamida toshkentda “usuli savtiya” maktabini ochadi, ayni vaqtda maktabda imomlik ham qiladi. 1906 yilda esa yangi usul maktabi sohasidagi faoliyatini o`z uyining tashqari hovlisida davom ettiradi, oradan ko`p vaqt o`tmay maktab uchun ikki xonalik qo`shimcha bino qurdiradi. qisqa muddat ichida bu maktab dovrug`i ortadi, bolalar soni ko`payib ketadi. natijada qori akaga hammahalla bo`lgan buvaxon to`ra poshshaxon o`g`lining tashqi hovlisida maktabning ikki sinfli sho`basi ochiladi. bu yerda 1, 2-sinflarni bitrgan bolalar o`qishni munavvar qori hovlisida davom ettirganlar. 1913—14 o`quv yilida maktabda yuqori sinflar …

i o`z farzandlarini aslo maktabga bermay, orqalaridan ergashturub ruslar eshikida o`zlari kabi xizmatchilikg`a o`rgatub dunyoi va oxiratni saodati o`lg`on ilm va maorifdin mahrum qo`ymoqdin hech bir ibo qilmaslar. ba`zi azizlarimiz bordurki, o`g`lini qo`lidin tutub maktabg`a olib borur. muallimdan talab qilurki, “taqsir, shu o`g`limning go`shti sizniki, ustuxoni bizniki, bir iloj qilub tezlik ila naqd va nasiya yozmoqni o`rgatib berursiz” der. mana, otalarning farzandlari taqdiriga, istiqboliga bo`lgan munosabati. munavvar qori maktab o`qituvchilarining (domlalarning) ham qiyofasini tavsiflab, aksar o`qituvchilar — badxulq, zolim, bolalarni kaltaklashadi, ya`ni “muallim afandi qo`lida zo`r bir tayoq, qaysi bolani boshi harakatdan qolsa, ushbu tayoq shu bolani boshida o`lur. ammo o`qug`on-o`qumag`on ila hech kimni ishi yo`q. boshni qimirlatib o`tursa, kifoya qilur. shattoki o`tgan yillarda bu tariqa zolim muallimlarni tayoqini ostida vafot qilmoq ham voqe` o`ldi. bu tariqa zolim va badxulq, johil muallimlarni tarbiyasida o`skan bollardan nima umid qilmoq kerak”... munavvar qori o`qitishning bunday yaramas usuli qanday oqibatlarga olib kelishi haqida …

r o`qub, ilm tahsil olib kelsalar, millatga katta xizmat qila oladilar” . munavvar qori 1909 yili ubaydulla xo`jayev, abdullo avloniy, toshpo`latbek norbo`tabekov, karim norbekov va boshqalar bilan hamkorlikda toshkentlik bir boyning raisligida “jamiyati xayriya” tashkil etadi. bu jamiyat orqali qashshoq va kasalmand kishilarga, o`quvchilarga yordam ko`rsatadi va bu bilan cheklanmaydi, u rossiya va turkiyadagi oliy o`quv yurtlariga talabalar yuborish bilan ham shug`ullandi. ayrim ma`lumotlarga qaraganda shu jamiyatning yordami bilan mirmuhsin shermuhammedov ufadagi “oliya” madrasasida o`qigan. munavvar qori 1906 yil sentabrida “xurshid” jurnalini nashr ettirib, o`zi muharrirlik qiladi. bu jurnal o`zbek xalqining ko`zini ochishga, fikriy uyg`onishga, o`z haq-huquqini tanishiga xizmat qilgani uchun oq poshsho malaylari tomonidan tezda yopib qo`yildi. keyinroq u “najod”, “surat”, “shaqiqat”, “turon”da bosh muharrir bo`lib ishladi. u matbuotni elni g`aflat uyqusidan uyg`otuvchi buyuk kuch, madaniyat va ma`rifatga chorlovchi qudratli vosita, haqiqat ko`zgusi, deb qaradi. u turkistonning mustamlakaga aylanishi, millatning inqirozga uchrashi sabablarini ochib beradi: “bu zamondan yuz yildan …

n. munavvar qori o`lkaning qoloqligi sababini axtarar ekan: “bizning turkiston mamlakati tuproq, suv va havo jihatidan eng boy mamlakatlardan bo`la turib, na uchun o`zimiz bundan foydalana olmaymiz?” deb afsus-nadomatlar qiladi. “mana, ket-baket yetgan bunday savollarga javob bermak uchun nodonlik va olamdan xabarsizlik, demakdin boshqa chora yo`qdir. bu nodonlik va dunyodan xabarsizlik balosidan qutilmak uchun avval oramizda hukm surgan buzuq odatlarning buzuqlig`ini bilmak va o`rganmak kerakdir”, deydi u. ma`lumki, zolim nikolay ii ning 1916 yil 25 iyunda «front orqasidagi xizmatlar uchun turkiston, sibir va kavkaz inonarodetslaridan o`n to`qqizdan 31 yoshgacha er kishilardan mardikorlikka olish haqida 1526 raqamli farmoni e`loni qilinadi. bu noqonuniy farmonni o`lka qonini so`rib yotgan gubernatorlar bosh-boshdoqlik bilan amalga oshiradilar. oqibatda, turkistonning ko`pgina viloyat va shaharlarida aholi o`rtasida norozilik tug`ilib rasmiy isyonlar boshlanib ketadi. isyonlar shafqatsizlik bilan bostiriladi. ana shu pallada toshkentlik taraqqiyparvar kishilar sukut saqlamay, aholiga yordam berishga kirishadilar. ushbu harakat natijasida «turkiston mardikorlikka olish qo`mitasi» tashkil etiladi. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "munavvar qori abdurashidxon o`g`li"

1662755608.doc αζαρ munavvar qori abdurashidxon o`g`li (1878—1931) munavvar qori abdurashidxon o`g`li turkiston tarixida milliy maorif va madaniyat, ijtimoiy-siyosiy sohada tub burilish yasagan, jadidchilik harakatining tashkilotchilaridan biri bo`lgan. u o`z millati fidoyisi sifatida turkiston musulmon xalqlari milliy-ozodlik harakatining toshkentdagi “sho`roi islomiya”, qo`qondagi “turkiston muxtoriyati” tashkilotlariga rahbarlik qilgan. abdurashidxon sotiboldixon olim o`g`li munavvar qori 1878 yilda toshkent shahrining markaziy dahasi — shayx xolvand taxurning darxon mahallasida mudarris abdurashidxon va xosiyat otin oilasida dunyoga keladi. u yetti yoshida otasidan ajraydi. dastlabki ta`limni onasi xosiyat otindan oladi, xat-savodi chiqgach, o`sha davrdagi yirik maktabdorlardan biri — ...

Формат DOC, 2,0 МБ. Чтобы скачать "munavvar qori abdurashidxon o`g`li", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: munavvar qori abdurashidxon o`g… DOC Бесплатная загрузка Telegram