munavvar qori abdurashidxonov ilm-ma’rifat targ‘ibotchisi

PDF 25 pages 414.7 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 414.7 KB

File type PDF

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

respublika ma’naviyat va ma’rifat markazi ijtimoiy-ma’naviy tadqiqotlar instituti “ma’naviyat” toshkent – 2024 munavvar qori abdurashidxonov ilm-ma’rifat targ‘ibotchisi isbn 978-9943-04-516-3 © “ma’naviyat”, 2024 qodirov b. ona yurt fidoyilari / munavvar qori ab- durashidxonov ilm-ma’rifat targ‘ibotchisi [matn]. – т.: “ma’naviyat”, 2024. – 24 b. isbn 978-9943-04-516-3 m a s ’ u l m u h a r r i r: olimjon davlatov, filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori t a q r i z ch i: ilhom suvonov, falsafa fanlari doktori (dsc) mazkur risola buyuk jadid ma’rifatparvarlarning ko‘zga ko‘ringan namoyandalaridan biri, yangi usuldagi milliy mak- tab asoschisi, yangi milliy teatr tashkilotchisi, adib, shoir, mu- rabbiy, muharrir, ma’rifatparvar, jamoat arbobi munavvar qori abdurashidxonovning hayoti, ilmiy-ijodi va siyosiy faoliyatiga bag‘ishlanadi. uo‘к 001.32:821.512.133-1(092) kbk 72g+84(5o‘)-8 o-83 3 xix asr oxiri va xx asr boshlarida taraqqiyparvar xalq namoyandalari – jadidlar ilg‘or ezgu fikrlarni o‘r- taga tashlab, har jabhada ma’naviy kurash olib bo- rishgan. ma’rifatparvarlar an’anaviy ta’lim bilan …

2 / 25

yat otin uch o‘g‘il ko‘- rishgan. kattalari a’zam (1872–1919), o‘rtanchasi mus- limxon (1875–1954), kichigi munavvarxon edi.1 1 мунаввар қори абдурашидхонов. хитобнома. – т.: “ma’na- viyat”, 2022. 3-b. 4 munavvarxon otasidan yosh yetim qolgani tufayli dastlabki ta’lim-tarbiyani onasidan olgan. so‘ng o‘z davrining mashhur o‘qituvchisi usmon domladan ilmi qiroat va tajvidni o‘rganib, hofizi qur’on bo‘lgan. 1885–1990-yillarda buxorodagi mirarab madrasasida tahsil olgan, ammo tahsilni oxiriga yetkazmay, toshkent- ga qaytib, imomlik va muallimlik bilan shug‘ullangan.1 “munavvar” – nur olgan, nurli degani. turkiyada ho- zir ham bu so‘zni ziyoli o‘rnida qo‘llaydilar. “qori” deb qur’onni maromiga yetkazib o‘qiydiganni aytganlar.2 munavvar qori buxoroda o‘qib yurgan kezlarida ah- mad donish, sadri ziyo, ikromiddin o‘roq kabi ma’ri- fatparvarlarning ma’ruzalarini tinglagan. u vaqtda buxo- roga afg‘oniston, eron, tatariston kabi hududlardan ko‘plab talabalar, savdogarlar kelardi. munavvar qori ular bilan fikr almashadi. buxoro yarim mustamlaka bo‘l- gani uchun toshkentdan ko‘ra tashqi aloqalari yaxshi edi. u musulmon sharqi mustamlakachilar ixtiyorida eka- nini, taraqqiyot …

3 / 25

shkentga urusiya, turkiya, misr, eron va boshqa sharqiy mamlakatlardan yuzlab turli xil ilg‘or ruhdagi jurnal, gazeta va to‘plamlar kelib turgan. ular ziyoli va yoshlar orasida, madrasalarda qo‘ldan qo‘lga o‘tib o‘qilgan. bulardan munavvar ham bahramand bo‘lgani shubhasiz. u turkiy tillardan tashqari, rus, fors tillarini ham yaxshi bilgan. munavvar qori o‘tgan asrning 90-yillarida ismoil- bek gaspirali tomonidan qrimda asoslangan “usuli jadid” – “usuli savtiya” (tovush usuli)dagi yangi mak- tabni ochishga bel bog‘laydi. ammo unga chor harbiy ma’muriyati, rus ziyoli missionerlari, mahalliy musul- mon diniy mutaassiblar qarshilik qiladi. juda katta meh- nat va turli ta’qiblarga bardosh berish evaziga, mu- navvar qori 23 yoshida (1901) turkistonda birinchilar qatori jadid maktabini ochishga muyassar bo‘ladi. unda bolalar o‘qish-yozishni ikki yilda o‘rganadi. buning uchun qadim – eski an’anaviy maktablarda esa besh yil vaqt sarflanar edi.1 bu maktablar uchun “adibi avval”, “adibi soniy” kabi alifbo va xrestomatiyalar, “tavjid al-qur’on” (“qur’on qiroati”), “yer yuzi” (“geografiya”) singari qo‘llanmalar tuzib, nashr …

4 / 25

ilmiy- uslubiy va amaliy tajriba markazi bo‘lib xizmat qiladi. munavvar qori millatning yuksalish va uyg‘onishi faqat maktabgagina bog‘liq deb tushunmaydi. u keng xalq ommasini dunyo voqealaridan, o‘z ijtimoiy ahvoli va siyosiy voqealardan xabardor bo‘lishi zarurligini tu- shunib, gazeta-jurnal va badiiy-ilmiy to‘plamlar nashr etishga katta e’tibor beradi. dastlab 1906-yilda is- moil obid muharrirligi va hamkorligida toshkentda “taraqqiy” gazetasini nashr ettirishga muvaffaq bo‘ladi. ammo bu gazeta tez orada chor hukumati amaldorlari tomonidan man etiladi. munavvar qori shu yili harbiy hokimiyatdan o‘zi ga- zeta chiqarishga ruxsat oladi va oktyabr oyining bosh- larida “xurshid”ni nashr etadi. sakkiz betlik bu gazeta idorasi toshkentning zanjirli mahallasida makon top- gan edi. bu gazeta ham o‘z sahifalarida islom dini, ya’ni shariatga oid masalalar bilan bir qatorda xalqning ahvoli, iqtisod va siyosat muammolarini yoritgani uchun musodara qilinadi. undan so‘ng munavvar qori yana o‘z do‘st va mas- lakdoshlari abdulla avloniy, ahmadjon bektemir, mu- hammadjon jalil nomlaridan gazetalar chiqarishga rux- 7 …

5 / 25

n boshlab, toshkentda mahalliy yoshlardan “jadidlar to‘- dasi” tashkil topgan edi. 1914–1915-yillarda “sadoyi turkiston”da muharrirlik qilgan, 1909-yilda lev tolstoy bilan xat yozishgan advokat ubaydulla asa- tillaxo‘jayev, shoir abdulla avloniy, nizomiddin xo‘- jayev kabilar bu guruhning faollari bo‘lib tanildilar. avloniy unga 1904-yilda a’zo bo‘lganini ma’lum qiladi. munavvar qori shuning asoschilaridan edi. 1909-yilda u boshqa ma’rifatparvar jadidlar bilan birga “jamiyati xayriya” tuzadi. 1913-yilda “turon” jamiyatini ta’sis etadi. “maktab”, “nashriyot” kabi shirkatlar ochadi. jamiyatning maqsadi yerli musulmon aholisi orasida 1 ўзбекистон миллий энциклопедияси. – т.: “ўзбекистон мил- лий энциклопедияси” давлат илмий нашриёти, 2005, 812-b. 8 maorif-madaniyatga rag‘bat o‘yg‘otish, ularga moddiy- ma’naviy yordam berish, ular uchun sahna asarlari tayyorlash va ko‘rsatish edi. munavvar qori yoshlarni rivojlangan mamlakatlarda o‘qitish, shu orqali millat va vatanni farzandlariga tanitish, dunyoni anglatish ishlariga alohida e’tibor berdi. 1908-yildan 1923-yilga qadar uning g‘ayrat va tashabbusi bilan yuzdan ortiq turkistonlik chetda o‘qib keldi. 1920–1923-yillarda bu tashabbusni buxoroda fitrat va fayzulla xo‘jayev qo‘l- …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "munavvar qori abdurashidxonov ilm-ma’rifat targ‘ibotchisi"

respublika ma’naviyat va ma’rifat markazi ijtimoiy-ma’naviy tadqiqotlar instituti “ma’naviyat” toshkent – 2024 munavvar qori abdurashidxonov ilm-ma’rifat targ‘ibotchisi isbn 978-9943-04-516-3 © “ma’naviyat”, 2024 qodirov b. ona yurt fidoyilari / munavvar qori ab- durashidxonov ilm-ma’rifat targ‘ibotchisi [matn]. – т.: “ma’naviyat”, 2024. – 24 b. isbn 978-9943-04-516-3 m a s ’ u l m u h a r r i r: olimjon davlatov, filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori t a q r i z ch i: ilhom suvonov, falsafa fanlari doktori (dsc) mazkur risola buyuk jadid ma’rifatparvarlarning ko‘zga ko‘ringan namoyandalaridan biri, yangi usuldagi milliy mak- tab asoschisi, yangi milliy teatr tashkilotchisi, adib, shoir, mu- rabbiy, muharrir, ma’rifatparvar, jamoat arbobi munavvar qori abdurashidxonovning hayoti, ilm...

This file contains 25 pages in PDF format (414.7 KB). To download "munavvar qori abdurashidxonov ilm-ma’rifat targ‘ibotchisi", click the Telegram button on the left.

Tags: munavvar qori abdurashidxonov i… PDF 25 pages Free download Telegram