sharq mutafakkirlarining insonni o'rab turgan tabiat bilan aloqalari haqidagi qarashlari__2

DOC 57,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1480791274_66342.doc sharq mutafakkirlarining insonni o'rab turgan tabiat bilan aloqalari haqidagi qarashlari reja: 1. o’rta osiyo olimlarining tabiatga bo’lgan qarashlari. · al xorazmiy · jayhoniy. · abu nasr forobiy. · beruniy. · zahiriddin muhammad bobur. zahiriddin mu- · mirzo ulug'bek · abu au ibn sino. ma'lumki, tabiatshunoslik fanining rivojlanishi o'zining uzoq o'tmishiga ega. botanika va zoologiyadan bilimga ega bo'lmay turib, o'simlikshunoslik va chorvachilikni, tuproqshunoslikni bilmasdan agrotexnikani ratsional rivojlantirish mumkin emas. tabiatshunoslik fanini tobora rivojlanishida hozirgi zamon biologiya fanlarining o'rni beqiyosdir. inson g'or va chaylalarda yashab, o'zining kundalik ehtiyojlari uchun yovvoyi hayvonlarni ovlab, tirikchilik qilib yurgan davrlardayoq tabiiyot (ya'ni tabiat) fanining ilk kurtakiari vujudga kelgan va har xil ifodali tasvirlarga ega bo'lgan. davrlar o'tishi bilan bunday ifodali tasvirlar shakllanib ov manzaralari, ovlanadi-gan hayvonlar va o'simliklar shakllari har xil toshlarga o'yib yozilgan va mulk sifatida avlodlardan-avlodlarga meros qilib qoldirilgan. jamiyat rivojlangan sari turmushni yengillashtirish omillari ham vujudga kela boshlagan. mana shunday omillardan biri …

isey yozuvlari vujudga keldi. keyinchalik yozuvlar muttasil o'zgarib, takomillashib bordi. shu bilan birga tabiat, borliq, o'simlik va hayvonot dunyosi haqidagi kuzatishlar kengaya va chuqurlasha bordi, tabiiyot fanlari, u o'rganayotgan jarayonlar hamda hodisalar haqidagi tushunchalar ham takomillashdi. tabiat hodisalarining takomillashib, evolutsion tarzda rivojlanib borishdagi tushuncha va ta'limotlar abu nasr forobiy, al xorazmiy, abu rayhon beruniy, abu ah ibn sino, mirzo ulug'bek, zahiriddin muhammad bobur kabi allomalarimizning asarlarida o'z ifodasini topgan. bu mutafakki darning asarlari astro¬nomiya, matematika, geologiya, mantiq, grammatika, musiqa, metrologiya, topografiya, harbiy fanlar, axioq, siyosat bilan birga dehqonchilik, hunarmandchilik, ov san'ati, tibbiyot va tabiiyot kabi fanlarning rivojlanishiga ilmiy asos bo'ldi. o'rta osiyo mutafakkirlarining ilg'or g'oyalari. uyg'onish davridagi tabiiyot ilmining, shuningdek, g'arbiy yevropadagi tabiiyot ilmining yutuqlari umumiy biologiya, anatomiya, fiziologiya va psixologiyaning rivojlanishi uchun asos bo'ldi. tabiatning evolutsion rivojlanish nazariyasi, soddadan murakkabga o'sib borish, o'zgaruvchanlik, birlamchi va ikkilamchi signal sistemalari, tabiiy va sun'iy tanlash masalalari o'rta osiyo olimlari tomonidan g'arbiy yevropa …

butun jahonga dong taratganjar, bularni biz kelajak avlod ongiga singdirib borishimiz kerak». dong'i dunyoni tutgan mutafakkirlarimizning insonni o'rab turgan tabiat bilan aloqalari haqidagi qarashlari bilan qisqacha tanishib o'tamiz. al xorazmiy. abu abdullo muhammad ibn muso al-xorazmiyjahon matematika fanining asoschilaridan bo'lgan o'rta osiyo olimlaridan hisoblanadi. al xorazmiy ix asr boshlarida bag'dodda o'rta osiyolik olimlar al ahmad ibn kasir al-farg'oniy, abbos ibn javhariy bilan «ma'mun akademiyasi» (bayt ul hikmat)ni boshqara boshlaydi. bag'dod xalifasi ma'mun al-xorazmiyga «yer va osmon xaritasi»ni tuzish ishini boshqarishni topshirdi. xarita ustida olimlar 84 yil davomida tadqiqot ishlarini olib borishdi. xorazmiy bu tadqiqotlarni umumlashtirib «yerning tasviri» nomli asarini yozib, geografiya faniga asos soldi. bu asar butun dunyo, qit'alar, okeanlar, qutblar, ekvator, sahrolar, ko'llar, o'rmonu barcha mamlakatlar, o'lkalar, u yerdagi hayvonot va o'simliklar dunyosi, boshqa tabiiy xom ashyolar, aholi, ularning tarqalish xususiyatlari, urf-odatlari, hunarlari, zichligi haqidagi ma'lumotlarni o'z ichiga ofgan. xorazmiy dunyodagi birinchi geografik atlas (xaritalar majmuasi)ni tuzishga katta hissa …

ng yirik davlat arbobi bo'libgina qolmay, balki o'ta o'qimishli va bilimdon olim ham edi. u vazir lavozimidan foydalanib, dunyoning turli mamlakatlariga sayohatchilarni yubordi. ular to'plagan ilmiy materiallarni chuqur tahlil qildi va mazkur tadqiqotlari asosida asarlar yozdi. olimning dunyoviy fanlar to'g'risida yozgan kitoblari juda ko'p bo'lib, ulardan maqsudiy, beruniy, ibn rustam al-bakriy kabi olimlar o'z asarlarida foydalanganlar. jayhoniyning «kitob-al-masolik val mamolik» («yillar va mamlakatlar haqida kitob») asari 911~922- yillarda yozilgan. beruniy o'zining «mineralogiya» asarida jayhoniy asarlarida ko'rsatilgan minerallardan, ular haqidagi ma'lumotlardan keng foydalangan. jayhoniy o'z asarlarida o'rta osiyo, hindiston, xitoy, sanardey (seylon), eron qazilma boyliklari, tabiiy resurslari haqida mukammal ma'lumotlar keltirgan. jayhoniyning asarlarida xuroson o'lkasida yashovchi xalq-larning geografik chegaralari, ularning ijtimoiy va ma'muriy faoliyati, hunarmandchiligi, tabiiy resurslarini ifodalovchi materiallar keltirilgan. mahalliy dorivor o'simliklar va hay-vonlardan olinadigan dorivoriarning tabiatdagi o'rni haqida ma'lumotlar berilgan. jayhoniy nafaqat davlat arbobi, shu bilan birga mashhur tabib ham bo'lgan. u xonaki hayvonjar: it, mushuk, odam organizmida yashaydigan …

lar astro-nomiya, falsafa, tarix, mantiq, psixologiya, musiqa, tabi-atshunoslik, tibbiyot, kimyo sohalarini qamrab oladi. forobiyning tabiatshunoslikka doir asarlari alohida ahamiyatga ega bo'lib, ularda inson va hayvonlar tana a'zolari, ular faoliyatining bir-biriga o'xshash tomonlari va boshqa qator ilmiy jihatlari keng yoritilgan. inson organizmi, uning faoliyatini forobiy bir butun va yaxlit tizimdan iboratligini, kasalliklar asosan ovqatlanishning buzilishi bilan bog'liqligini ko'rsatib o'tgan. forobiy yevropa olimlari, xususan, rus fiziologi i.m.se-chenovdan 1000 yillar awal fiziologiya fanining fundamental asosi bo'lgan birlamchi va ikkilamchi signal sistemasining rivojiga ilmiy asos solgan. forobiy o'z asarlarida sun'iy (inson yordamida) turlarning vujudga kelishi singari tabiiy ravishda (inson aralashuvisiz) o'simlik va hayvonlar turlarining paydo bo'lishini ham dunyoda birinchi bo'lib ta'riflab, bu masalani ch.darvindan 1000 yil awal hal qilgan edi. beruniy. abu rayhon muhammad ibn ahmad al-beruniy buyuk o'zbek qomusiy olimi, o'rta asrlar va undan keyingi davrlarning yetuk mutafakkiridir. beruniy 973- yili xorazmning kiyot (hozirgi beruniy shahrida) tug'ilgan. beruniy 1004- yilda qobus ibn vushmagirga …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sharq mutafakkirlarining insonni o'rab turgan tabiat bilan aloqalari haqidagi qarashlari__2"

1480791274_66342.doc sharq mutafakkirlarining insonni o'rab turgan tabiat bilan aloqalari haqidagi qarashlari reja: 1. o’rta osiyo olimlarining tabiatga bo’lgan qarashlari. · al xorazmiy · jayhoniy. · abu nasr forobiy. · beruniy. · zahiriddin muhammad bobur. zahiriddin mu- · mirzo ulug'bek · abu au ibn sino. ma'lumki, tabiatshunoslik fanining rivojlanishi o'zining uzoq o'tmishiga ega. botanika va zoologiyadan bilimga ega bo'lmay turib, o'simlikshunoslik va chorvachilikni, tuproqshunoslikni bilmasdan agrotexnikani ratsional rivojlantirish mumkin emas. tabiatshunoslik fanini tobora rivojlanishida hozirgi zamon biologiya fanlarining o'rni beqiyosdir. inson g'or va chaylalarda yashab, o'zining kundalik ehtiyojlari uchun yovvoyi hayvonlarni ovlab, tirikchilik qilib yurgan davrlardayoq tabiiyot ...

Формат DOC, 57,5 КБ. Чтобы скачать "sharq mutafakkirlarining insonni o'rab turgan tabiat bilan aloqalari haqidagi qarashlari__2", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sharq mutafakkirlarining insonn… DOC Бесплатная загрузка Telegram