miryoqub obrazining ijtimoiy-ma`naviy tadriji cho`lponning kecha va kunduz romani

DOC 2,1 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662755702.doc αζαρ miryoqub obrazining ijtimoiy-ma`naviy tadriji ( cho`lponning kecha va kunduz romani ) o`zbek adabiyotidagi ilk romanlar fonida "kecha" romani hayotni badiiy tadqiq etish yo`lining o`ziga xosligi bilan ajralib turadi. bu o`ziga xoslik cho`lponning inqilob arafasidagi turkiston voqeligini uning qahramonlar ruhiyatida qoldirgan izlari orqali ochishga intilishida ko`zga tashlanadi. ya`ni, yozuvchining ko`zlagan g`oyaviy-badiiy niyati ijtimoiy va psixologik tahlillarning uyg`unlashuvi hisobiga amalga oshishi lozim edi. boshqacha aytsak, "kecha" o`zbek nasridagi ilk ijtimoiy-psixologik roman sifatida dunyoga kelgan. romanchiligimizning ilk cho`qqisi — «o`tgan kunlar»dan farq qilaroq, «kecha»da voqealar silsilasi emas, inson xarakteri, uning ruhiyasida kechayotgan jarayonlar markaziy o`rin tutadi. cho`lponning romanchiligimiz taraqqiyotiga qo`shgan eng muhim yangiliklaridan biri ham shundadir. a.qodiriy adabiyotimizga g`arbona shaklni olib kirgani holda, tasviru talqinda klassik nasrimiz — xalq kitoblari, jangnomayu qissalarimizga xos an`analar yo`lidan bordi, ularni yangi, yuksak bir pog`onaga ko`tardi. romanning beqiyos shuhrat topishi, qo`lma-qo`l bo`lib, gap-gashtagu boshqa ma`rakalarda o`qilishining sababi ham shunda — milliy zamin bilan chambarchas bog`liqligida …

ashtirish va shu orqali milliy romanchiligimiz ravnaqiga xizmat qilishni niyat qilgan bo`lsa, ehtimol. ikkinchi tomondan, 30-yillar avvalidagi ijtimoiy-tarixiy sharoit va unga bog`liq yozuvchining ruhiy holati ham ayni shu usulni taqozo qilgan ko`rinadi. ya`ni, cho`lpon yaqin o`tmishni, turkistonning tarixiy taraqqiyot yo`lini o`zi yaqindan bilgan ijtimoiy tiplar ruhiyasi orqali anglamoqchi, o`zini qiynagan savollarga javob topmoqchi bo`ladi. «kecha va kunduz»da psixologik tahlil nuqtai nazaridan yuksak mahorat bilan yaratilgan xarakterlardan biri, shubhasiz, miryoqub obrazidir. o`z oldiga qo`ygan g`oyaviy-badiiy niyat talabi bilan cho`lpon miryoqub ruhiyati tahliliga, uning psixologik jihatdan ishonarli bo`lishiga jiddiy e`tibor beradi. professor o.sharafiddinov bu obraz haqida to`xtalib: «miryoqub obrazining ziddiyatli qirralarini belgilagan narsa shundaki, u, bir tomondan, yangicha burjua odamiga xos sifatlarga ega, ammo, ikkinchi jihatdan, o`z muhitidan butunlay uzilib ham ketgan emas1»,-deb yozadi. cho`lpon miryoqub ruhiyasidagi tadrijni tasvirlarkan, qahramonining o`z muhitidan uzilib» chiqishini, buning ijtimoiy-ruhiy ildizlarni ko`rsatishga intiladi. miryoqubning ichki olamini ochish, uning ma`naviy qiyofasini o`zgartirgan, ijtimoiy siyosiy qarashlarini shakllantirgan (garchi …

aning boshlanishidagi start holatini belgilab olishda muhim ahamiyat kasb etadi. gap shundaki, «kecha va kunduz» qahramon hayotini bosqichma-bosqich, xronologik tarzda ko`rsatuvchi asarlar sirasiga kirmaydi. cho`lponni ko`proq muayyan ijtimoiy-tarixiy sharoitning qahramon ruhiyatiga ta`siri qiziqtiradi, shu bois ham u miryoqub hayotining ma`lum bir etapinigina qalamga oladi. shunday ekan, qahramon psixikasining o`ziga xos xususiyatlarini, uning romanda tasvirlangan vaqtga qadar qanday shakllanganini tasavvur qilish yozuvchiga qahramon hatti-harakatlari, o`y-fikrlarining mantiqiy izchilligini ta`minlashga (o`quvchiga esa buni tushunishga) imkon beradi. psixologik zamin asosini yozuvchining miryoqubga bergan ta`rifiyu uning hayotidan olingan retrospektiv lavha tashkil qiladi. e`tibor berilsa, muallif ta`rifidan anglashiladigan miryoqubning romanda tasvirlangan vaqtga qadar bo`lgan hayoti ham tadrijiy berilganini sezish qiyin emas. shunday ekan, miryoqubdagi evolyutsiyani ancha ilgaridan, taxminan, 15 yillik o`tmishdan boshlab kuzatish lozim. cho`lpon miryoqubga ta`rif berarkan, birinchi galda uning ijtimoiy qiyofasiga, to`g`rirog`i, qiyofasizligiga e`tiborni qaratadi. gap shundaki, miryoqub «faqir odam panada» qabilida ish ko`radi: u amaldor emas, shu bilan birga o`zi ish yuritayotgan hududni …

`raning eski qo`lyozmalarga o`chligini bilib (albatta, u so`rab surishtirgan), shu orqali uning ko`nglini oladi, natijada esa «sovg`a-salom, tansiq qo`lyozma asarlar va ba`zan oz-ko`p pul xususida to`ra miryoqubga minnatdor bo`lib turadi, amaldorning qo`lidan keladigan ba`zi bir xil himoyat ishlari to`g`risida miryoqub to`raga minnatdor bo`lib turadi». noyib to`raning «himoyati» shunda ko`rinadiki, miryoqubning «biror joyga biror chaqa soliq to`laganini, biror bir kasbga biror marta qizil qog`oz (patent) olganini hech kim bilmaydi». anglashiladiki, miryoqub katta miqdordagi soliqni to`lagandan yoki patent sotib olgandan ko`ra ozroq miqdordagi naqdinani noyib to`raga berishni afzal biladi. bu kabi o`zaro manfaatdorlik asosiga qurilgan munosabatlar ularni mahkam bog`laganki, 10-15 yil mobaynida bunday ishlarning ko`p bo`lgani aqlga tayin. shunga o`xshash, akbaralining mingboshilikka tayin etilishi ham mutlaqo tasodif emas. miryoqub o`zi ish yuritayotgan hududda o`z odami mingboshi bo`lishidan manfaatdor. qovun saylidagi ilk uchrashuvdayoq u bo`lg`usi gumashtasining zaif jihatlarini nozik ilg`agan: keyincha buzoqday yetaklab, sigirday sog`sa bo`ladigan odamligini fahmlagan. yo`qsa, ellikboshilikni olish uchun burungi …

harakat imkoniyatini cheklay boshlaydi. ma`lumki, tashqi sabablar (bu yerda tadbirkorlik uchun sharoit) shaxsning ichki imkoniyatlari bian aloqadagina harakatga keladi va natija beradi. miryoqubda o`sha imkoniyatlar ortig`i bilan bor: u — uddaburo odam, zamona zaylini, mavjud sharoitda qanday harakat qilinsa yaxshi natija chiqishini tez ilg`ay biladi. yozuvchi bergan ta`rifda uning chinakam burjua ishbilarmoniga xos xususiyatlari bo`rtib ko`rinadi. miryoqubdagi «kerakli odam»lar bilan muomala qila bilish, oz sarf bilan ko`p foyda olishga intilish, boshlayotgan ishining oxir-oqbatini har jihatdan puxta o`ylash kabi sifatlar haqida yuqorida yuritgan mulohazalarimiz tasavvur bera oladi. bularga qo`shimcha o`laroq, miryoqub juda serg`ayrat, jonsarak odam: «miryoqub akaning yurishi ko`p! u, aksari, piyoda yuradi, yurganda ham negadir shoshilib yuradi. «assalomu alaykum» deb dona-dona qilib salom bersangiz, shoshilganidan bo`lsa kerak, «vass...» debgna qo`yadi». qahramonga xos harakat tarzini qayd qilish bilan adib uning ichki xususiyatlari haqida tasavvurimizni kengaytiradi. miryoqub yurgan yo`lida ish haqida o`ylab, hisob-kitob, xomcho`t qilib yuradi — qilayotgan ishi uning uchun hayoti …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "miryoqub obrazining ijtimoiy-ma`naviy tadriji cho`lponning kecha va kunduz romani "

1662755702.doc αζαρ miryoqub obrazining ijtimoiy-ma`naviy tadriji ( cho`lponning kecha va kunduz romani ) o`zbek adabiyotidagi ilk romanlar fonida "kecha" romani hayotni badiiy tadqiq etish yo`lining o`ziga xosligi bilan ajralib turadi. bu o`ziga xoslik cho`lponning inqilob arafasidagi turkiston voqeligini uning qahramonlar ruhiyatida qoldirgan izlari orqali ochishga intilishida ko`zga tashlanadi. ya`ni, yozuvchining ko`zlagan g`oyaviy-badiiy niyati ijtimoiy va psixologik tahlillarning uyg`unlashuvi hisobiga amalga oshishi lozim edi. boshqacha aytsak, "kecha" o`zbek nasridagi ilk ijtimoiy-psixologik roman sifatida dunyoga kelgan. romanchiligimizning ilk cho`qqisi — «o`tgan kunlar»dan farq qilaroq, «kecha»da voqealar silsilasi emas, inson xarakteri, uning ruhiyasida kechayotgan jarayonlar m...

Формат DOC, 2,1 МБ. Чтобы скачать "miryoqub obrazining ijtimoiy-ma`naviy tadriji cho`lponning kecha va kunduz romani ", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: miryoqub obrazining ijtimoiy-ma… DOC Бесплатная загрузка Telegram