termodinamikaning birinchi va ikkinchi qonuni

DOC 12 pages 166.0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 166.0 KB

File type DOC

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

termodinamikaning birinchi va ikkinchi qonuni termodinamikaning birinchi va ikkinchi qonuni reja: 1. energiyaning saqlanish va aylanish qonuni. 2. gazning kengayishida bajarilgan ish 3. termodinamika birinchi qonunining tenglamasi 4. entalpiya 5. qaytar va qaytmas jarayonlar 6. muvozanatli va muvozanatsiz jarayonlar. 1. energiyaning saqlanish va aylanish qonuni. energiyaning saqlanish va aylanish qonuni tabiatning umumiy tavsifga ega bo‘lgan fundamental qonunidir. bu qonun quyidagicha ta’riflanadi: energiya yo‘q bo‘lmaydi va qaytadan paydo bo‘lmaydi, u faqat turli fizikaviy hamda kimyoviy jarayonlarda bir turdan boshqa turga o‘tadi. boshqacha qilib aytganda, izolyatsiyalangan har qanday tizimda shu tizim ichida energiya o‘zgarmasdan saqlanib turadi. energiyaning saqlanish qonuni mexanikada ko‘pdan beri mexanikaviy (kinetik va potentsial) energiyaga tatbiqan ma’lum bo‘lgan. m.v. lomonosov (1745-1748, rossiya), d. joul (1842-1850, angliya), r mayer (1842-1845, germaniya), g. gess (1840, rossiya), e. lents (1844, rossiya), g. gelmgolts (1847, germaniya) va boshqa olimlarning ishlari bilan issiqlik va ishning ekvivalentlik printsipi aniqlangandan keyin saqlanish qonuni energiyaning boshqa turlariga ham …

2 / 12

in – molekulalarning ichki kinetik energiyasi; upot – molekulalarning ichki potentsial energiyasi; uo – nolp energiya yoki absolyut nolp temperaturadagi ichki energiya. ma’lumki t=0 da atom va molekulalarning issiqlik harakati to‘xtaydi, lekin atomlar ichidagi zarralarning harakati davom etadi. ichki energiyaning absolyut qiymati kimyoviy termodinamikada, kimyoviy reaktsiyalarni hisoblashda muhim rolp o‘ynaydi. termodinamikaning ko‘pchilik texnikaviy tadbiqlarida ichki energiya u ning absolyut qiymati emas, balki bu kattalikning turli termodinamikaviy jarayonlarda o‘zgarishi muhimdir. bundan shu narsa kelib chiqadiki, ichki energiya hisobini yuritishni ixtiyoriy tanlash mumkin. masalan, ideal gazlar uchun t0=0(s temperaturada ichki energiya nolga teng deb qabul qilingan. aytib o‘tilganlardan shu narsa kelib chiqadiki, jism ichki energiyasining biror jarayonda o‘zgarishi jarayonning tavsifiga bog‘liq emas va oxirgi holati bilan bir qiymatda aniqlanadi. (u1-2 = u2 –u1 (2) (3) ichki energiya ekstensiv xossa, yani u kattalik tizimdagi massa miqdori m ga proportsionaldir. solishtirma ichki energiya deb aytiladigan (4) kattalik modda massasi birligining ichki energiyasidan iborat. qisqa …

3 / 12

nergiyasi ideal gaz hajmiga va bosimiga bog‘liq bo‘lmaydi, ya’ni va (8) demak, ideal gazning ichki energiyasi faqat absolyut temperaturaga bog‘liq bo‘lar ekan. u holda, ideal gazning ichki energiyasi temperatura bo‘yicha olingan to‘la hosilaga teng bo‘ladi. (9) joul qonuni deb ataluvchi bu xulosa juda muhim. u ideal gazning yangi, uning oldin aniqlangan xossalaridan kelib chiqmaydigan xossasini ochib beradi. ideal gaz uchun (8) ni hisobga olib (7) tenglamadan quyidagini hosil qilamiz. d =cvdt (10) ya’ni ideal gazning ichki energiyasi faqat temperaturagagina bog‘liq. agar real gazga kelsak, uning ichki energiyasi ham temperaturaga hamda hajmga bog‘liq bo‘ladi, binobarin, real gaz uchun (11) 3. gazning kengayishida bajarilgan ish issiqlik –termodinamikaning eng muhim tushunchalaridan biridir. issiqlik tushunchasi mohiyatan ish tushunchasiga yaqin. issiqlik ham, ish ham energiya uzatish formalaridandir. shuning uchun ham jismning biror issiqlik yoki ish zahirasi bor deb atashning hech qanday ma’nosi yo‘q. faqat jismga ma’lum miqdorda issiqlik yoki ish berilgan (yoxud jismdan olingan) deb …

4 / 12

hi musbat yoki manfiy ishorali bo‘lishi mumkin. masalan, gaz tashqi kuchlar ta’siridan siqilsa, ya’ni porshen chap tomonga qarab harakatlansa, unda bajarilgan ish manfiy (d 0) ishorali bo‘ladi. tashqi bosim kuchlariga qarshi bajariladigan, tizim hajmining o‘zgarishiga bog‘liq bo‘lgan ish 1 kengayish ishi deb yuritiladi. kengayish ishini tizim atrofdagi muhit ustida bajaradi. shuni qayd qilib o‘tish lozimki, tashqi bosim kuchlariga qarshi kengayish ishi jism hajmi o‘zgargandagina (va tashqi bosim nolga teng bo‘lmaganida) bajariladi. 2-rasm. 3-rasm bundan keyin biz asosan muvozanatdagi jarayonlarni ko‘rib chiqamiz, ular uchun p=pm tenglik to‘g‘ridir. tizim kengayish ishining (13) tenglama bilan aniqlanadigan kattaligini p –diagramma yordamida hisoblash qulay. tizim hajmi o‘zgarish jarayonining shu diagrammada tasvirlanishini ko‘rib chiqamiz (3-rasm). tizim hajmi 1 dan v2 gacha o‘zgaradi. hajm o‘zgaradigan jarayonda tizim o‘tadigan holatlar nuqta a va b lar orasidagi jarayon egri chizig‘ida joylashadi. tizimning kengayish ishi p – diagrammada jarayon egri chizig‘i ostidagi yuza bilan tasvirlanishi (13) tenglamadan ko‘rinib turibdi. 4-rasm. …

5 / 12

issiqlik miqdori kiritilganda (yoki chiqarilganda) o‘zgaradi. tizim muvozanat holatidan chiqadi yoki muvozanat holatiga qaytadi. demak, energiyaning saqlanish qonuni asosida termodinamikaning 1-qonunini quyidagicha ta’riflash mumkin: tizimga uzatilgan issiqlik miqdori shu tizim ichki energiyasining o‘zgarishiga va tashqi kuchlarga qarshi bajarilgan foydali ishga sarflanadi. aytib o‘tilganlarni quyidagi tenglama yordamida ifodalash mumkin: (14) differentsial formada yozilgan shu munosabatning o‘zi quyidagi ko‘rinishda bo‘ladi: (15) yoki . (16) bundan keyin tizimga beriladigan issiqlikni musbat (+), tizimdan olib ketiladigan issiqlikni (-) manfiy deb hisoblashni shartlashib olamiz. tegishlicha tizim bajaradigan ishni musbat, tizim ustida bajariladigan ishni manfiy deb shartlashib olamiz. belgilar tizimini tanlash mutloq ixtiyoriydir: albatta, xuddi shu yo‘sinda belgilarning teskari tizimini tanlash ham mumkin. bunda faqat keyingi barcha termodinamikaviy hisoblashlarda bir xillikka rioya qilishgina muhimdir. (10), (12) termodinamika birinchi qonunining tenglamalarini va (15), (16) tenglamalarni e’tiborga olib quyidagi ko‘rinishda yozish mumkin: (17) (18) 5. entalpiya entalpiya (yunoncha – enthalria – isitaman) tizimning holat funktsiyasi bo‘lib, u h …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "termodinamikaning birinchi va ikkinchi qonuni"

termodinamikaning birinchi va ikkinchi qonuni termodinamikaning birinchi va ikkinchi qonuni reja: 1. energiyaning saqlanish va aylanish qonuni. 2. gazning kengayishida bajarilgan ish 3. termodinamika birinchi qonunining tenglamasi 4. entalpiya 5. qaytar va qaytmas jarayonlar 6. muvozanatli va muvozanatsiz jarayonlar. 1. energiyaning saqlanish va aylanish qonuni. energiyaning saqlanish va aylanish qonuni tabiatning umumiy tavsifga ega bo‘lgan fundamental qonunidir. bu qonun quyidagicha ta’riflanadi: energiya yo‘q bo‘lmaydi va qaytadan paydo bo‘lmaydi, u faqat turli fizikaviy hamda kimyoviy jarayonlarda bir turdan boshqa turga o‘tadi. boshqacha qilib aytganda, izolyatsiyalangan har qanday tizimda shu tizim ichida energiya o‘zgarmasdan saqlanib turadi. energiyaning saqlanish qonuni mexanikada...

This file contains 12 pages in DOC format (166.0 KB). To download "termodinamikaning birinchi va ikkinchi qonuni", click the Telegram button on the left.

Tags: termodinamikaning birinchi va i… DOC 12 pages Free download Telegram