tirik organizmlarning jinsiy kо‘payishi

DOC 64.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1425981154_60237.doc tirik organizmlarning jinsiy kо‘payishi reja: 1. jinsiy ko’payish xillari. 2. hujayraning meyoz bо‘linish jinsiy kо‘payish natijasida genetik informatsiyaning almashinuvi, hosila individda yangi genetik tо‘plamning vujudga kelishi va shunga monand ravishda о‘zgacha biologik xususiyatga ega bо‘lgan ya’ni ota-ona organizmiga qaraganda chidamli, moslashuvchan yangi avlod yuzaga keladi. mana shunga kо‘ra ham jinsiy kо‘payish biologik jihatdan afzal va mukammallashgan organizmlarning kо‘payish xili hisoblanadi. jinsiy kо‘payish odatda ikki jinsiy hujayra-gametalarning qо‘shilishi bilan rо‘y beradi. jinsiy kо‘payishning bunday gametalarning kо‘shilishi bilan sodir bо‘lishi ham evolyusion tarzda, asta-sekin yuzaga kelgan. jinsiy kо‘payishninsh eng qadimiy-ibtidoiy kо‘rinishi plazmogamiya hodisasida namayon bо‘ladi. plazmogamiyada (ayrim amyobalarda) ikki hujayra qо‘shilib ikki yadroli tuzilma hosil bо‘ladi. qisqa muddatdan sо‘ng hujayra sitoplazmasi qayta ikkiga bо‘linadi har bir hosila hujayra avvalgi yadrolardan biriga ega bо‘ladi. har bir amyobaning sitoplazma tarkibi aralashgan, ya’ni ikkita qо‘shilgan amyoba sitoplazmasidan iborat bо‘ladi. mana shu sitoplazma mahsulotining aralashishi bilan hosil bо‘lgan individ-amyoba о‘zgacha xususiyatga ega bо‘ladi. jinsiy kо‘payishning …

jayralararo almashadi. turg‘un yadro bilan haraktchan yadro qо‘shiladi-sinkarion rо‘y beradi va boshqacha sifatga ega bо‘lgan yangilangan yadro hosil bо‘ladi. ushbu yadrodagi о‘zgarishlar nihoyasida har bir hujayrada yana makro va mikronukleus shakllanadi. infuzoriylar bir-biridan ajraladi. konyugatsiya jarayoni bakteriyalar uchun ham xosdir. jipslashgan ikki bakteriyaning sitoplazmatik tutashtiruvchi tortmasi orqali asosiy genetik materiali nukleotidga yopishib jdylashgan dnk bir hujayradan ikkinchisiga о‘tadi va uning xususiyatini shu dnkga xos ravishda о‘zgartiradi. jinsiy kо‘payishda erkak va urg‘ochi jinsiga mansub, gaploid xromasoma tо‘plamiga ega bо‘lgan hujayralar о‘zaro qо‘shiladi. bunday kо‘payish-gametogamiya evolyusiya taraqqiyoti davomida murakkablashib borgan. gametogamiyaning ikki shaklli tafovut etiladi: kopulyatsiyali va kopulyatsiyasiz gametogamiy. jinsiy kо‘payishning kopulyatsiya bilan kechadigan xili jinsiy hujayralarning hosil bо‘ling‘shi va ularning qо‘shilib, yangi sifatli hujayra-zigotaning hosil bо‘lishi bilan rо‘y beradi. evolyusiya taraqqiyoti jarayonija urg‘ochi va erkak jinsiga mansub hujayralararo farqlanish kuchayib boradi. о‘z navbatida kopulyatsiya bilan rо‘y beruvchi gametagamiyaning 3 xili: izogamiya, gererogamiya va oogamiya tafovut qilinadi. izogamiyada hosil bо‘lgan jinsiy hujayra …

hilishi ham mumkin. bu organizmda geterogamiya bilan bir qatorda izogamiya ham saqlanib qoladi. boshqa xivchinlilarda makro va mikrogametagina qо‘shiladi va geterogamiya rо‘y beradi. oogamiya kopulyatsiya bilan bо‘ladigan gametagamiyaning eng yuqori shakli. bir gameta yirik, harakat tuzilmasiga ega emas-bu urg‘ochi gameta, ya’ni tuxum hujayra. ikkinchi gameta esa mayda, haraktlantiruvchi xivchinga ega-bu erkak jinsiy hujayrasi-spermatozoiddir. oogamiyada jinsiy hujayralar maxsus a’zolarda hosil bо‘ladi. kо‘pgina о‘simlik va defrli barcha hayvonlar oogamiya yо‘li bilan kо‘payadi. kopulyatsiyasiz gametogamiya kam uchraydi. gametogamiyaning jinsiy hujayralar hosil qilib, ammo ularning butunlay qо‘shilib ketishi rо‘y bermasdan kо‘payishi rо‘y beradigan 3 xili tafovut qilinadi: partenogenez, ginogenez va androgenez. partenogenezda yangi avlod urug‘lanmagan tuxum hujayrasidan rivojlanadi. ma’lumki partenogenz tabiiy va sun’iy bо‘lishi mumkin. о‘z navbatida muqarrar, fakultativ va siklik xillari tafovut qilinadi. muqarrar patinogenezda hayvonlar (о‘simlik biti, sodda qisqichbaqasimonlar, ayrim baliq va sudralib yuruvchilar) qо‘ygan tuxumi urug‘lanmasdan turib yangi organizm hosil bо‘ladi. bu hosil bо‘lgan organizmlarning barchasi urg‘ochi bо‘ladi. bunday kо‘payish bir-biri …

turli ta’sirlar bilan qitiqlash natijasida shu gametadan yetuk organizm hosil qilishga erishiladi. ushbu usul bilan ninaterililarda, chuvalchang, shiliqqurt, hasharot va xatto sut emizuvchilarda sun’iy partenogenezga erishilgan. sun’iy partenogenz dastavval a.a.tixomirov 1885 yili ipak qurtining kapalaklarini yetishtirishda qо‘llagan. ginogenez partenogenzga yaqin bо‘lgan kо‘payish usulidir. bu jinsiy kо‘payishda spermatozoid tuxum hujayrasiga kiradi, ammo spermatozoid va tuxum hujayra yadrolari о‘zaro qо‘shilmaydi. spermatozoid tuxum hujayrasiga kirib, unga ta’sir qiladi, о‘zi keyingi jarayonlarga ishtirok etmaydi-yо‘q bо‘lib ketadi. tuxum hujayralardan yangi organizm hosil bо‘ladi. ginogenez ayrim baliqlarda uchraydi. spermatazoidga tuxum yadrosi bilan qо‘shila olmaydigan darajada birorta ta’sir о‘tkazib, sо‘ng tuxum hujayrasini urug‘lantirish bilan, sun’iy usulda ginogenez paydo qilish ham mumkin. androgenez usulida kо‘payish ginogenezga о‘xshasa-da, ammo tuxum hujayrasiga kirgan spermatozoid yadrosi tuxum hujayrasi yadrosi bilan qо‘shilmaydi, tuxum hujayraning yadrosi yо‘qolib, spermatozoidning yadrosi saqlanib qoladi. kо‘payishning androgenez usulini a.astaurov 1937 yili kashf etgan. u ipak kurti tuxum hujayrasining yadrosini harorat ta’sirida nobud qilib, uni sun’iy urug‘lantirgan. natijada …

ham spermatozoid yetishtirib beruvchi a’zolar majassamlangan bо‘ladi. bunday organizmga germofradit organizm deyiladi. parazit yassi chuvalchanglar shunday toifadagi organizmlardir. jinsiy hujayralar-gametalar jinsiy a’zolarda birlamchi jinsiy hujayralardan hosil bо‘ladi. birlamchi jinsiy hujayra о‘ta erta-individ embrion taraqqiyotining dastlabki pallasida (qisqichbaqasimonlar, baqalarda-maydalanish davrida, sut emizuvchilarda-organogenez boshlangan bosqichdayoq) hosil bо‘ladi. organizmda jinsiy hujayralar-gametalar birlamchi jinsiy hujayralarning taraqqiyoti va yetilishi-gametogenez nihoyasida yuzaga keladi. gametogenezda hosil bо‘layotgan har bir jinsiy hujayra murakkab meyotik bо‘linish jarayonining mahsuli hisoblanadi. meyoz bо‘linish ma’lum differensirlangan birlamchi jinsiy hujayra meyoz bо‘linishga kirishadi. meyozda ketma-ket 2 marta bо‘linish sodir bо‘ladi. birinchi bо‘linish reduksion bо‘linish bо‘lib, xromasoma soni ikki karra kamaygan 2 qiz hujayra hosil bо‘ladi. ikkinchi ekvatsion bо‘linish bо‘lib, reduksion yо‘l bilan bо‘lingan, xromasomasi gaploid tо‘plamga ega bо‘lgan har bir hujayradan ikkitadan hujayra hosil bо‘ladi. ekvatsion bо‘linish jarayoni xuddi hujayraning mitoz bо‘linishi kabi rо‘y beradi. meyoz jarayoni mitoz bо‘linishdan keskin farq qiladi. meyoz bо‘linish ketma-ket rо‘y beradigan, murakkab bosqichlardan iborat jarayondir. bunda hujayra …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "tirik organizmlarning jinsiy kо‘payishi"

1425981154_60237.doc tirik organizmlarning jinsiy kо‘payishi reja: 1. jinsiy ko’payish xillari. 2. hujayraning meyoz bо‘linish jinsiy kо‘payish natijasida genetik informatsiyaning almashinuvi, hosila individda yangi genetik tо‘plamning vujudga kelishi va shunga monand ravishda о‘zgacha biologik xususiyatga ega bо‘lgan ya’ni ota-ona organizmiga qaraganda chidamli, moslashuvchan yangi avlod yuzaga keladi. mana shunga kо‘ra ham jinsiy kо‘payish biologik jihatdan afzal va mukammallashgan organizmlarning kо‘payish xili hisoblanadi. jinsiy kо‘payish odatda ikki jinsiy hujayra-gametalarning qо‘shilishi bilan rо‘y beradi. jinsiy kо‘payishning bunday gametalarning kо‘shilishi bilan sodir bо‘lishi ham evolyusion tarzda, asta-sekin yuzaga kelgan. jinsiy kо‘payishninsh eng qadimiy-ibtidoiy kо‘rinishi ...

DOC format, 64.0 KB. To download "tirik organizmlarning jinsiy kо‘payishi", click the Telegram button on the left.

Tags: tirik organizmlarning jinsiy kо… DOC Free download Telegram