o’simlik hujayrasining osmotik xususiyatlari

DOC 38.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1425984168_60261.doc o’simlik hujayrasining osmotik xususiyatlari reja: 1. diffuziya va osmos. 2. osmotik bosim. 3. turgor va plazmoliz. 4. osmotik bosimni aniqlash usullari. tayanch so’zlar: diffuziya, osmos, endoosmos, ekzoosmos, osmotik bosim, turgor, plazmoliz, qavariq plazmoliz, botiq plazmoliz, deplazmoliz, so’rish kuchi va tenglamasi, protoplast, absolyut harorat, plazmalemma, tonoplast, elektrolit eritmalar. diffuziya va osmos. hujayraning hayotiyligi undagi doimiy modda almashinuv jarayonining mavjudligiga bog’liq. ya’ni, hujayralar tashqi sharoitdan yoki yonma-yon joylashgan hujayralardan moddalarni to’xtovsiz qabul qiladi, ayrim moddalarni esa aksincha o’zidan chiqaradi. ya’ni, o’simlikning hayoti uni tashkil qilgan hujayralarning tashqi va ichki muhit omillari bilan munosabati orqali amalga oshadi. bulardan eng muhimi hujayralarga tashqi muhitdan suv va unda erigan moddalarning kirishi va hujayralararo harakatidir. ana shu jarayonlarda o’simlik hujayralarida mavjud bo’lgan osmotik potensial katta rol oynaydi. bu esa diffuziya va osmos qonunlaridan kelib chiqadi. umumiy sistemada moddalarning bir joydan ikkinchi joyga siljishiga diffuziya deyiladi. diffuziyalanuvchi modda o’z yo’lida parda uchratsa, uning tarqalishi ancha qiyinlashadi. …

ta 1826 yilda fransuz botanigi dyutroshe isbotlab bergan. buni isbotlashda qo’llanilgan asbob esa dyutroshe osmometri deyiladi. bu osmometr bilan osmotik qonuniyatni ko’rib chiqish uchun hayvon qovug’idan yoki perg’ament qog’ozidan xaltacha tayyorlab, uni tez diffuziya qilmaydigan modda bilan (saharoza, glyukoza) to’lg’azib suvga solsak, xaltacha shisha boshlaydi, uning devorlari tarang bo’lib qoladi va ichkaridan hosil bo’lgan bosimga chidolmay yoriladi. agar xaltacha og’zini butunlay bog’lash o’rniga shisha nay o’rnatilsa, uning ichidagi suyuqlik balandligi ichki bosim ta’sirida ko’tarila boshlaydi. bu jarayon dastlab tezroq borib, keyinchalik sekinlashadi va to’xtab qoladi, keyin esa yana pasaya boshlaydi. chunki dyutroshe ishlatgan parda (plyonka) yarim o’tkazgich xususiyatiga ega emas edi. bu tajribani 1877 yilda v.pfeffer o’simlik hujayrasiga yaqinroq holda o’tkazgan. buning uchun u mayda teshikchali chinni silindr ichiga mis kuporosi eritmasini solgan va silindrni sariq qon tuzi k4[fe(sn)]6 eritmasi ichiga tushirgan. natijada o’simlik hujayrasiga yaqinroq yarim o’tkazgich membrana hosil bo’lgan. pfeffer osmotik bosimning qiymati turli sharoitga bog’liq bo’lganini shu …

bosim shuncha yuqori bo’ladi. hujayraning osmotik bosimini vant-goff formulasi boyicha aniqlasa bo’ladi: rqrtsi, bu yerda r – osmotik bosim, s- eritma konsentrasiyasi, r – gazlar qonstanti-0,08207 ga teng, t-absolyut harorat, i –izotonik koeffisiyent bo’lib, elektrolit eritmalar uchun 1,5 ga va elektrolitmas eritmalar uchun 1,0 ga teng. osmotik bosim o’simlik turlariga, ularning yashash sharoitlariga va hatto organlariga ham bog’liq, ya’ni ko’pchilik mezofitlarning ildizida 0,3-1,2 mpa teng bo’lsa, yer o’sti qismida 1,0 – 2,6 mpa ga teng. sho’r tuproqlarda yashovchi o’simliklarda (galofitlarda) eng yuqori – 15 mpa gacha bo’ladi. turgor va plazmoliz. tirik hujayraga moddalarning kirishida protoplazmaning plazmolemma qavati asosiy vazifani bajaradi. bu qavat yarim o’tkazuvchi bo’lib, suvni yaxshi o’tkazadi. suvda erigan moddalarning ba’zilarini oson yoki yomon o’tkazsa, ayrimlarini umuman o’tkazmaydi. agar o’simlik hujarasini toza suv ichiga tushirsak hujayra shirasining konsentrasiyasi eritma bo’lgan va protoplazma suvni osonlik bilan o’tkazganligi sababli, hujayra suvni tortib ola boshlaydi. hujayra shirasining osmotik bosimi qancha yuqori bo’lsa, …

bo’lgan eritmaga (osh tuzi yoki shakar eritmasi) solinsa, turgorning aksini kuzatish mumkin. tashqi eritmaning konsentrasiyasi yuqori bo’lganligi sababli, hujayra shirasidan suv tashqi eritmaga chiqa boshlaydi. buning natijasida vakuolaning hajmi kichrayib, hujayra shirasining konsentrasiyasi ortib boradi. vakuola qisqargan sari uni o’rab turgan sitoplazma ham qisqarib, oxiri u hujayra po’stidan ajrala boshlaydi. tashqi eritma esa po’st bilan protoplazma o’rtasida hosil bo’lgan bo’shliqni egallay boshlaydi. protoplazma qisqarib, hujayra po’stidan ajralishiga plazmoliz deyiladi. plazmolizlangan hujayra yana toza suvga solinsa, u yana suvni shimib olib turgor holatiga qaytishi mumkin. bu jarayonga deplazmoliz deyiladi. hujayralarda sodir bo’ladigan plazmoliz ikki xil shaklda uchrashi mumkin. dastlab protoplazma hujayra burchaklaridan ajrala boshlaydi. so’ngra hamma devorlaridan ajraladi. lekin ancha vaqtgacha hujayraning ayrim joylarida protoplast po’st bilan birikkan holda qoladi va botiq chegarali shaklga kiradi. bunga botiq formali plazmoliz deyiladi. agar protoplast hujayra po’stidan to’la ajralib, to’planib qolsa, dumaloq shaklga kiradi, plazmolizning bunday formasiga qavariq plazmoliz deyiladi. umuman o’simliklar hujayra shirasining …

a boradi. urug’larning bu qobiliyati ularning unib chiqishini ta’minlashda katta ahamiyatga ega. yosh nihollarning va o’simliklarning suv bilan ta’minlanishida hujayraning suvni so’rish kuchi uning osmotik bosimiga to’g’ri proporsionaldir. ya’ni hujayraga suvni kirish kuchiga hujayraning so’rish kuchi deyiladi. ya’ni bu kuch hujayra shirasining osmotik va turgor bosimlari munosabati bilan belgilanadi: sqp - t, bu yerda s– hujayraning so’rish kuchi (atm), r–osmotik bosim (atm), t-turgor bosim (atm). formuladan ko’ringanidek osmotik bosim qancha yuqori bo’lsa, so’rish kuchi ham ortib boradi. turgor bosim kamaygan sari so’rish kuchi ortib boradi va tq0 bo’lgan vaqtda hujayraning so’rish kuchi yuqori ko’rsatkichga ega bo’ladi. foydalanilgan asosiy adabiyotlar: 1. pleshkov b.p. bioximiya selskoxozyaystvennx rasteniy. m. “kolos” 1969 g. 2. lebedov s.i. fiziologiya rasteniy. m. 1988 g. 3. yakushkina n.i. fiziologiya rasteniy. m. 1980 g. 4.mustaqimov g.d. o’simliklar fiziologiyasi va mikrobiologiya asoslari. t. 1995 y. 4. xo’jaev j. x o’simliklar fiziologiyasi toshkent “mexnat” 2004 5. rubin b.a. kurs fiziologii rasteniy. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o’simlik hujayrasining osmotik xususiyatlari"

1425984168_60261.doc o’simlik hujayrasining osmotik xususiyatlari reja: 1. diffuziya va osmos. 2. osmotik bosim. 3. turgor va plazmoliz. 4. osmotik bosimni aniqlash usullari. tayanch so’zlar: diffuziya, osmos, endoosmos, ekzoosmos, osmotik bosim, turgor, plazmoliz, qavariq plazmoliz, botiq plazmoliz, deplazmoliz, so’rish kuchi va tenglamasi, protoplast, absolyut harorat, plazmalemma, tonoplast, elektrolit eritmalar. diffuziya va osmos. hujayraning hayotiyligi undagi doimiy modda almashinuv jarayonining mavjudligiga bog’liq. ya’ni, hujayralar tashqi sharoitdan yoki yonma-yon joylashgan hujayralardan moddalarni to’xtovsiz qabul qiladi, ayrim moddalarni esa aksincha o’zidan chiqaradi. ya’ni, o’simlikning hayoti uni tashkil qilgan hujayralarning tashqi va ichki muhit omillari bilan munosabati ...

DOC format, 38.5 KB. To download "o’simlik hujayrasining osmotik xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o’simlik hujayrasining osmotik … DOC Free download Telegram