maxtumquli ijodi

DOC 2,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662755737.doc αζαρ maxtumquli ijodi reja: 1. maxtumquli hayoti va ijodi. 2. shoir she`riyatining g`oyaviy-estetik xususiyatlari. 3. shoir she`rlarining o`rganilish tarixi. 4. maxtumquli merosi. maxtumquli hayoti va ijodi. ulug` turkman shoiri va mutafakkiri maxtumquli 1733 yili atrek daryosi bo`yidagi xojigovshan ovulida tug`ilgan. uning ilk ustozi ozodiy taxallusi bilan she`rlar yozgan otasi davlatmamad edi. oilada xat-savodini chiqargan bo`lajak shoir taxminan olti yoshidan ovul maktabida - niyozsolih mulla qo`lida o`qiy boshlaydi. o`tkir zehni va tirishqoqligi bilan o`quvchilar orasida alohida ajralib turgan maxtumquli keyin qiziloyoq (hozirgi chorjuy viloyati, xalach tumani) dagi idris bobo madrasasida tahsilini davom ettiradi. so`ng xivaning sherg`ozixon madrasasida ilmini kamolga yetkazadi. shuningdek bir muddat buxorodagi ko`kaldosh madrasasida ham o`qigani haqida rivoyatlar mavjud. maxtumquli badiiy so`zni yuksak qadrlagan va ijodiy qobiliyatga ega ma`rifatli oilaga mansub. atrek janubidagi viloyatda tug`ilgan bobosi (voqean, uning ismi ham maxtumquli bo`lgan - shoirga bobosining otini berishgan) tirikchilik vajidan turkmanlarning gurko`z qabilasiga ish izlab keladi va urug` boshliqlaridan …

axallusi bilan ko`plab qo`shiq va g`azallar yaratadi. uning qariyb 6 ming misradan iborat pand-nasihat mazmunidagi «vaz`i ozod» («ozod vaz`i») nomli dostoni saqlanib qolgan. bu asarlar ozodiynnng forsiy (vokean, u yaxshigina shohnomaxon bo`lgan) va turkiy adabiyotdan, xususan, alisher navoiy ijodidan yetarli darajada xabardorligini ko`rsatadi. davlatmamadniig oilasi katta bo`lib, maxtumquli uning uchinchi o`g`li hisoblanadi. bo`sh vaqtlarida poda boqib, otasiga kumaklashgan maxtumquli 9 yoshidan she`r mashq qila boshlaydi. turkman xalqi tarixining eng notinch va og`ir davrida yashab o`tgan maxtumquli oilaviy xayotda ham halovat topmadi. chovdurxon boshchiligida afg`onistonga vakil qilib junatilgan akalari abdulla va muhammadsafo dushmanlar tomonidan shafqatsiz o`ldiriladi. katta xonadonning butun og`irligi maxtumquli yelkasiga tushadi. u mudarrislik qilish, ota-bobosidan meros yonachilik kasbini davom ettirish bilan birga, temirchilik va zargarlik xunarlarini ham egallaydi. «go`zal sherg`ozi» she`ridan ma`lum bo`lishicha, u xivada taxsil olayotgan davrida birin-ketin otasi va onasidan judo bo`lgan: komil bo`lib, saranjomlik qilibman, mashakkat-la ul padardan qolibman, ka`bamdan ayrilib, judo bo`libman, ketar bo`ldim, xush …

keyin nuridiydalaridan judo bo`lgan, oilaviy xayotdan baxtini topolmagan shoir chuqur qayg`u-xasrat ichida qolib, butun umrini badiiy ijodga bagishlaydi. menglixonga atab ko`plab she`rlar yozish bilan o`nga o`ziga xos nazmiy xaykal kuyadi. ba`zi tadqikotchilarning ta`kidlashlaricha, shoirning o`ziga firog`iy taxallusini tanlashi ayni shu judoliklar bilan bog`lik. maxtumquli she`rlarida juda ko`plab joy nomlariga duch kelamiz. bu uning ko`p sayoxat qilganligidan dalolat beradi. safarga oq fotixa surab, otasi bilan savol-javob yusinida yozgan bir she`ri ham shoirning sayohatga, dunyoni ko`rishga xavasi kuchli bo`lganligini ko`rsatadi («ota-ug`il dardlashuvi»). she`rda «ko`nglim istar, safar qilsak…», «sayron etsak necha tengu tush bilan, magar shunda g`amgin ko`nglim xush bo`lar» kabi misralarni o`kiymiz. «ma`lum bo`lishicha, maxtumquli yoshligidai sayohatlarda yurib, kaspiy bo`yidan to amudaryogacha kelgan. buxoroda ta`lim olgan, so`ngra afg`onistonga o`tgan, hindistonda bir yilu uch oy turgan, qaytib farg`ona (andijon, marg`ilon)ni ko`rgan, qozog`istonning turkiston shaxriga borgan. xorazmga - xivadagi sherg`ozi madrasasiga kelib o`qigan, so`ng yana o`z eliga — atrek daryosi vodiysiga, dexistonga qaytgan. shundan …

necha she`rlarida izhor qilgan. maxtumquli kubraviya tarikati shayxlari bilan ham, xojagon-naqshbandiya silsilasi pirlari bilan ham yaqin aloqada edi. otasi davlatmamad ham tasavvuf aqlini do`st tutgan. «she`rlaridan maxtumqulining piri otasi ekanligi anglashiladi. ammo u boshqa ko`plab murshidi komillarni ham zikr etgan». chunonchi, saraxsda naqshbandiya namoyandasi niyozqo`li xalifaga murid tushishni orzu qilgan bo`lsa, otaniyoz oxo`nga ham shogirdlik talabida bo`lgan. sho`ro davridayoq ba`zi tadqiqotchilar maxtumqulining tasavvufga munosabati yuzasidan ayrim muloxazalarni bildirgan edilar. jumladan, g.karpov xayotining muayyan davrlarida maxtumqulining tasavvuf tariqatlari bilan aloqasi bo`lgani, binobarin, ijodida sufiyona oxanglar mavjudligiga e`tiborni qaratgan. p.skosirev maxtumqulining falsafiy she`rlarida shoir yaqin aloqada bo`lgan tasavvuf ilmining ta`siri shundoqqina sezilib turishini ta`kidlagan. a.mulkamanov esa maxtumqulining tasavvufdan nihoyatda ta`sirlangani, she`rlarida «fano tuprog`i», «ahli hol», «fakr mulki». «yor», «soxibjamol», «do`st», «zulf» kabi sufiyona istiloh-tushunchalar ko`p uchrashi, «satashdim», «ko`rdingmi?», «yor sendan», «namasan?», «ey do`st», «oshiq bo`lmisham» she`rlarida sufiyona rux kuchliligini qayd etgan. albatta, diniy-tasavvufiy mavzudagi she`rlar maxtumquli ijodida yetakchi o`rin tutadi. afsuski, sho`ro …

ab turadi», — degan fikrni bildiradi. maxtumquli «ahli hol, ahli sir, ahli hikmat bo`lgan orif zotdir. ma`no olamida uning bir qancha aziz siymolar bilan irtiboti borligi anglashiladi. bir qancha she`rlarida u haq payg`ambarlar, mashhur avliyolar bilan bog`liq tushlarini farax va shukrona bilan bayon etadi». m.kenjabek xatto u ilmi laduniy soxibi bo`lgan deb yozadi. taniqli sharqshunos olim ye.bertelsning yozishicha, maxtumquli adabiy merosiniig umumiy miqdori taxminan 16—18 ming misraga yetadi. a.boboyev shoirning 700 ga yaqin lirik asarlari bizgacha yetib kelganligi haqida ma`lumot beradi. o`zbek olimasi s.shukrullayeva esa sobiq qo`lyozmalar instituti (xozirgi uzbekiston respublikasi fanlar akademiyasi abu rayxon beruniy nomidagi sharqshunoslik instituti xamid sulaymon fondi)dagi 1997-raqamli qo`lyozmada shoirning 900 dan ortiq she`ru g`azallari mavjudligi to`g`risida xabar bergan edi. maxtumquli ijodi ko`plab chashmalardan suv ichgan: ular - qur`oni karim va o`nga yozilgan tafsirlar. xadisi sharif va diniy adabiyotlar, tasavvuf falsafasi va adabiyoti, sharq mumtoz so`z san`ati va xalq ogzaki ijodi. shuning uchun shoir ijodida …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "maxtumquli ijodi"

1662755737.doc αζαρ maxtumquli ijodi reja: 1. maxtumquli hayoti va ijodi. 2. shoir she`riyatining g`oyaviy-estetik xususiyatlari. 3. shoir she`rlarining o`rganilish tarixi. 4. maxtumquli merosi. maxtumquli hayoti va ijodi. ulug` turkman shoiri va mutafakkiri maxtumquli 1733 yili atrek daryosi bo`yidagi xojigovshan ovulida tug`ilgan. uning ilk ustozi ozodiy taxallusi bilan she`rlar yozgan otasi davlatmamad edi. oilada xat-savodini chiqargan bo`lajak shoir taxminan olti yoshidan ovul maktabida - niyozsolih mulla qo`lida o`qiy boshlaydi. o`tkir zehni va tirishqoqligi bilan o`quvchilar orasida alohida ajralib turgan maxtumquli keyin qiziloyoq (hozirgi chorjuy viloyati, xalach tumani) dagi idris bobo madrasasida tahsilini davom ettiradi. so`ng xivaning sherg`ozixon madrasasida ilmini kamolga ye...

Формат DOC, 2,0 МБ. Чтобы скачать "maxtumquli ijodi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: maxtumquli ijodi DOC Бесплатная загрузка Telegram