mahmudxo`ja behbudiy 3

DOC 2,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662755789.doc αζαρ mahmudxo`ja behbudiy (1874-1919) turkistonda jadidlar harakati asoschilaridan biri, jahonga mashhur bo`lgan o`zbekning yagona jo`g`rofiyashunosi, atoqli jamoat arbobi, buyuk islomshunos, ulug` pedagog va axloqshunos, yuksak didli jurnalist, mahmudxo`ja behbudiy 1874 yil 10 martda samarqandning baxshitepa qishlog`ida ruhoniy oilasida tavallud topdi. mahmudxo`ja 6-7 yoshlarida o`qib xat-savod chiqargach, otasi uni qori qilish maqsadida qur`onni yodlata boshladi. mahmudxo`ja qur`onni yod olgach, qorilik bilan qanoatlanmay 15 yoshlaridan tog`asi mufti mulla odil huzurida dars olishga kirishdi. bu yerda u «qofiya», «shahri mullo», mantiqdan «shamsiya», «muxtasar al vakoya», «hoshiya» va hisob ilmini ham o`rganadi. mahmudxo`ja o`quvchilar orasida ibratlisi hisoblangan, o`tkir zehnli va o`qishga havasi balandlardan edi. mahmudxo`ja behbudiy otasi vafot etganidan so`ng o`qishni tark etib, kasbkorlik qilishga majbur bo`ladi. samarqand muzofati «chashmi ob»da endigina qozi bo`lgan tog`asi muhammad siddiq huzurida mirzolik xizmatida ishladi. bu yerda ikki yil xizmat chog`ida, qozixona ishlari keng tanishdi. ish yuritish, huquqqa xos hamda muftilikka tegishli barcha yumushlardan xabardor bo`ldi. u …

otchilaridan hisoblanadi. bu sohada behbudiy ismoilbek g`apiralidan ko`p yangi tomonlarni o`rgandi. «tarjimon» gazetasi behbudiy uchun vaziyatni anglashda zaruriy vosita bo`ldi. gazetaning dastlabki sonlarida: «bir bechora faqirni ko`rsak, achinamiz. o`layotgan bechorani ko`rsak, yuragimiz iztirobdan orinadi. hatto biror hayvonning qiynalishi rahmimizni keltiradi. lekin bir emas, minglab kishilarning, butun bir xalqning jaholatdan mislsiz qiynalayotganini ko`rmaymiz . . . », deb yozilgan satrlar bor. keyin «tarjimon» sahifalarida yangi maktablar tashkil etish, ilg`or va yangi fikrlarni berish keng o`rin egalladi. bu esa ismoilbek g`aspiralining birinchi tomonidan millatlar qarindoshligini himoya etsa, ikkinchi tomondan umumdemokratik xarakterga ega ekanligini ko`rsatadi. shuning uchun ham behbudiy o`ziga g`aspiralining tutgan yo`lini tanlaydi va undan maslahatlar oladi hamda maslakdosh bo`ldilar. behbudiy «usuli jadid» maktabining zarurligi, uning qonun-qoidalari, maktabda o`tiladigan darslar, qanday imtihonlar olinishi, maktabning qay tarzda tuzilish, unga qanday asbob-uskunalar kerakligi, muallimlarning vazifalari, ularning ta`minot masalalari va boshqa ko`p jihatlarini g`aspiralidan va uning asarlari hamda maqolalaridan o`rgandi. shular asosida turkistonda «usuli jadid» …

darsliklar yozadi. «muxtarasi tarixi islom» («islomning qisqacha tarixi»), «madxali jo`g`rofiya umroniy» («aholi jo`g`rofiyasiga kirish»), «muxtarasi jo`g`rofi rusiy» («rossiyaning qisqacha jo`g`rofiyasi»), «amaliyotchi islom» va hokazo kitoblari darslik sifatida o`qitilgandi. «usuli jadid» maktablarida hamma o`kish huquqiga ega bo`lgan. chor amaldorlari bu paytda turkistondagi yangi usuldagi maktablarni biron ayb topib darhol bekittirib quyar edi. chunki, podsho hukumati «begona xalq»ning qisman bo`lsa ham ilm-ma`rifatli bo`lishini, dunyoviy bilimlarni o`rganishini istamasdi. yangi usul maktablarini faqat podsho hukumati emas, balki mahalliy ruhoniylar, eski maktabning domlalari ham yoqtirmas edilar. ular yangi usul maktablari «islom diniga rahna soladi», «bu maktablarning muallimlari «kofir», deb tashviqot yuritar edilar. bunday qarash va to`siqlarga qaramasdan behbudiy va uning maslakdoshlari «usuli jadid» maktablarida turkiston farzandlarini o`qitish ishlarini jadal suratda olib borardilar. maxmudxo`ja behbudiyning «usuli jadid» maktabidagi o`qitish ishlari quyidagi tartibda olib borilar edi: «maktab ikki bosqichdan iborat bo`lib, birinchi bosqich – ibtidoiy qism, deb nomlangan. buning tahsil muddati to`rt yil. birinchi yilida: forscha va …

dirar, ularning o`zlashtirishlariga qarab madrasaga yuborar, bolaning o`zi xohlasa yevropa maktablariga yuborar yoki tirikchilik uchun ishlashga yo`llanma berardi. maktabning ikkinchi bosqichi – rushadiya bo`lib, bunga to`rt sinf – ibtidoiy qismni tamomlaganlar o`tkazilar edi. bu bosqichda o`qitiladigan dars va ilmlarning mundarijasi quyidagicha: birinchi yili arab tili, jo`g`rofiya, shafaqiya, fors tili, tarjima jumla muxtasar, tarixi anbiyo va islom tarixi, sa`diyning «guliston», turkiy tili o`qitilgan; ikkinchi yil – arab tili, shifoxiya, tarix, islom axloq, turk tili, hisob, fors yozuvi va hokazolar; uchinchi yil – arab tili, hisob, xat yozuvi, tarix turkiy til, rus tili ham o`qitilgan; to`rtinchi yil – arab tili, rus qozixona xatlari, bo`listnoyxona xatlari, turk tili va adabiyoti, salomatlik, maktab va hayot, ishq va muhabbatsiz axloq va boshqa ko`pgina hayotiy darslar o`qitilgan. behbudiy maktabida har yilning oxirida tantnali imtixonlar o`tkazilib turilardi. imtihonlarga, albatta, ota-onalar va boshqa mehmonlar ham taklif qilinardi. bu birinchidan: «usuli jadid» maktablarini ko`proq targ`ib qilish va uning o`qish …

shakuriy buning uchun barcha musulmon taraqqiy etgan shaharlaridagi maktablarini o`rgandi. bunday mustamlakachilik davrida turkistonning istiqboli uchun o`z hovlisida ilm-ma`rifat o`chog`ini ochgani uchun behbudiyning boshida necha-necha tayoqlar sindi. shunga qaramasdan jafokash muallim «usuli jadid» maktabini qattiq turib himoya qildi. uning maktabiga chor rus inspektorlari kelib taftish o`tkazishganida jo`g`rofiya, tarix va hisob kitoblarini otxonaning oxuri tagiga yashirib qo`ygan. behbudiy butun vujudi bilan muallim edi. uning o`zi ham yuqori sinf talabalariga jo`g`rofiya va tarixdan saboq berar. misr, turkiya, qozon va boshqa joylardan olib kelgan turli yangi-yangi kitoblarini yuqori sinf o`quvchilariga hamda eng yaxshi o`qiganlarga hamda muallimlarga tortiq qilardi. u ne qilsa ulug` turkiston uchun va uning kelajagi bo`lgan yoshlar uchun qilardi. behbudiy axloq va tarbiyaning asosi – maktab, barcha ilmning boshi va ibtidosi maktab. saodatning, fozil insonning ma`naviy chashmasi – maktab degan aqidaga amal qilardi. bu borada «turkiston viloyatining gazetasi», «taraqqiy», «xurshid», «shuhrat», «osiyo», «turon», «xurriyat», «oina», «samarqand», «mehnatkashlar tovushi», «ulug` turkiston», «najot», …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "mahmudxo`ja behbudiy 3"

1662755789.doc αζαρ mahmudxo`ja behbudiy (1874-1919) turkistonda jadidlar harakati asoschilaridan biri, jahonga mashhur bo`lgan o`zbekning yagona jo`g`rofiyashunosi, atoqli jamoat arbobi, buyuk islomshunos, ulug` pedagog va axloqshunos, yuksak didli jurnalist, mahmudxo`ja behbudiy 1874 yil 10 martda samarqandning baxshitepa qishlog`ida ruhoniy oilasida tavallud topdi. mahmudxo`ja 6-7 yoshlarida o`qib xat-savod chiqargach, otasi uni qori qilish maqsadida qur`onni yodlata boshladi. mahmudxo`ja qur`onni yod olgach, qorilik bilan qanoatlanmay 15 yoshlaridan tog`asi mufti mulla odil huzurida dars olishga kirishdi. bu yerda u «qofiya», «shahri mullo», mantiqdan «shamsiya», «muxtasar al vakoya», «hoshiya» va hisob ilmini ham o`rganadi. mahmudxo`ja o`quvchilar orasida ibratlisi hisoblangan, o`tkir...

Формат DOC, 2,0 МБ. Чтобы скачать "mahmudxo`ja behbudiy 3", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: mahmudxo`ja behbudiy 3 DOC Бесплатная загрузка Telegram