ilk mustamlakachilik davri adabiyoti

DOC 2,1 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662755947.doc αζαρ ilk mustamlakachilik davri adabiyoti reja: 1. davrning ijtimoiy qiyofasi. 2. mustamlakachilik va adabiy-madaniy hayot. 3. yangi davr adabiyoti, uning manbalari va yuzaga kelishi haqida. buyuk sohibqiron amir temur saltanat va davlatni boshqarish qonun-qoidalari bayon etilgan tuzuklarida o`z vorislariga “millatning dardiga darmon bo`lish”, “zaiflarni qo`rish va yo`qsillarni boylar zulmiga tashlamaslik”ni uqtirganlar hamda “adolat va yaxshilik qilmoq dasturingiz, rahbaringiz bo`lsin”, deya vasiyat qilganlar. ammo uning o`gitlariga amal qilinmadi. taxt, hokimiyat ilinjida avj olgan o`zaro ixtilof va ichki kurashlar, jangu jadallar oqtbatida davlat zaiflashib, mamlakat inqiroz va parokandalikka yuz tutdi. bu xviii-xix asr o`rtalaridagi markaziy osiyoning ijtimoiy-siyosiy qiyofasi edi. u davrlarda o`rta osiyo xalqlari ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy jihatdan og`ir tanazzul damlarni boshdan kechirayotgan, millat va davlat qaramlik ahvolida edi. birin -ketin millat va jamiyat boshqaruviga da`vogar hokimiyat uch yerda - buxoro, xiva, qo`qonda yakka-yakka holda o`z hokimiyatini o`rnatdi. davlatchilikdagi bunday bo`linish oxir-oqibatda davlatning kuchsizlanishi va yemirilishiga, iqtisodiy-siyosiy hayot turg`unligiga, chor rossiyasi …

rossiyasi tomonidan bosib olinishi xalqqa qimmatga tushdi – og`ir va ayanchli mustamlakachilik siyosati hukm surdi. istilochilar yurt boyliklarini taladilar va bu boyliklar rusiyaga tashib ketildi. mustamlakachilik o`lkada yerli xalqlarning ma`naviy qadriyatlariga - tili, dini, milliy urf-odatlariga tajovuz qildi. voqelikning dahshatlarga voqealarga to`la manzarasi o`sha davr tarixiy-badiiy asarlarida, xususan, xiva bosqinini o`z ko`zi bilan ko`rgan muhammad yusuf bayoniyning “shajarai xorazmshohiy” kitobida ham aniq, ravshan tasvirlanadi. darhaqiqat, rossiya imperiyasi turon elining erki, insoniy huquqlarini poymol qilib moddiy boyliklarini tortib olish bilan ham chekinmay, o`lkamizning ma`naviy mulkini ham talon-taroj etib, ularni parokanda holiga keltirdi. xivaning asoratga tushishi 1873 yilga to`g`ri keladi. u paytlarda xiva xoni muhammad rahimxon soniy feruz arkda kitoblar saqlaydigan maxsus xonalar ajratgan edi. “shajarai xorazmshohiy”da keltirilishicha, “kaufmon kelib, arkka kirib, taxti xorazmshohiyda o`lturgandan” keyin xorazm xazinasidan juda katta boylik peterburgga jo`natiladi, qimmatbaho narsalar bilan birgalikda, xon alohida saqlaydigan 300 jilddan ortiq nodir qo`lyozma kitob ham peterburgga yuborganlik voqeasidan bayoniy juda …

asidan muhimi - “ruslarni ko`chirib keltirib o`rnashtirish” yozuvi turibdi”. maqsad amalga deyarli oshdi. turkiston paxta bazasiga aylantirildi, yetishtirilgan paxtalar rus, arman, yahudiy zavodchi boylarining qo`liga o`tdi, paxtachilik rivoji chor hokimiyati xazinasini boyitdi. ruslashtirish masalasi ham “oliy maqomda” hal bo`ldi. rusiyadan yuz minglab mujiklar keltirilib, hududlarga o`rnashtirdilar va bir zumda rus shahar va qishloqlari paydo bo`ldi. jumladan, petro-aleksandrovsk (to`rtko`l), skobelev (farg`ona), chernyayevka (avliyoota) kabi shaharlar shu tariqa vujudga keldi. bunday mahalliy aholini ruslashtirish islomni izdan chiqishi uchun yaxshi vosita bo`la olar edi. chor ma`murlarining pinhona maqsadi ham shu edi. buyuk millatparvar shoir abdulhamid cho`lpon shunday yozgan edi: kulgan boshqalardir, yig`lagan menman, o`ynagan boshqalar, ingragan menman erk ertaklarini eshitgan boshqa, qullik qo`shig`ini tinglagan menman. . . erkin boshqalardir, qamalgan menman, hayvon qatorida sanalgan menman. bu satrlar milliy, mahalliy va ma`naviy zulmlarning og`rig`idan chiqqan ingroq sado edi. turkiston milliy-ozodlik harakatlari. chor rossiyasi hukumatining o`tkazgan siyosati turkistonliklarning o`z milliy mustaqilliklari, ozodlik va erklari uchun …

qo`zg`olon mustamlakachi chorizm ma`murlarini dahshat va vahimaga soldi. mazkur qo`zg`olon tafsiloti barcha tarixiy kitoblarda keng berilgan. biz qo`zg`olonning maqsad va mohiyati haqida qisqa to`xtalamiz. muhammad ali xalfa sobir o`g`li (1853-1898) rahbarlik qilgan bu qo`zg`olonning ko`tarilishiga bosh sabab chor rossiyasining xalqqa nisbatan olib borgan zo`rlik va adolatsiz siyosati, milliy va diniy huquqlarining kamsitilishi va tahqirlashi bo`ldi. dukchi eshon boshliq qo`zg`olon qatnashchilari xalqning milliy huquqlarini kasitmaslikni va tinch turmush kechirish uchun sharoit yaratishni oq podshodan talab qilib chiqadilar. ammo puxta tayyorlanmagan, jiddiy himoyalanmagan va to`satdan boshlangan bu qo`zg`olon juda tez va shafqatsiz bostirildi. eng yomoni va achinarlisi, xalq uchun o`zini fido etgan dukchi eshon nomining badnom qilinishi bo`ldi. dukchi eshon nomi voqea va vaziyatning mohiyatini to`liq anglab yetmagan turli saviyadagi “omi” kishilar onggiga “fitnachi” bo`lib kirganligini qaysidir ma`noda tushunish mumkindir, ammo davrning ilg`or kishilari bo`lgan, raiyat tomonida turib ijod qilgan muqimiy va zavqiydek shoirlarning ijodida bu siymoning salbiy qahramonga aylanganligini tushunish qiyin. …

ot. zabt etilgan o`lka moddiygina emas, madaniy jihatdan ham talon-taroj qilindi, muqaddas tariximizdan abadiy xotira va esdalik bo`lib qoluvchi amir temur bobomizning taxtlariyu, anjom-aslohalarigacha tashib ketildi, ulug` obidalar yo`q qilindi. bular hali hammasi emas. shu davrning yirik tadqiqotchisi va bilimdoni professor begali qosimov “millatning eng qimmatli boyligi - nodir qo`lyozmalar, kitoblar”ga ham changal solinganini aniq faktlar asosida shunday keltiradilar: “1868 yili samarqand zabt etilganida general abramov dunyoga mashhur usmon qur`onini sankt-peterburgga jo`natdi. general kaufman topshirig`iga ko`ra sharqshunos a.l. kun xiva saroyidan 300 nodir qo`lyozmani olib ketdi. n. xanikov buxorodan 166 sara asarni, v.l vyatkin samarqaddan 190 kitobni shu maqsadlarda yiqqan edi” . shunga qaramay, bu davrda o`lkaning madaniy-adabiy va ijtimoiy hayotida ma`lum o`zgarishlar bo`ldi. bu o`zgarishlar, ayniqsa, toshkentda ko`zga tashlandi. 1870-yilda toshkentda kutubxona tashkil qilindi. turli madaniy-ilmiy muassasalar vujudga keldi, fan maorif va madaniyat taraqqiyotida ham ilgari siljishlar bo`ldi, masjid va madrasalar faoliyati ilgarilandi. bu haqida ustoz b.qosimov quyidagi ma`lumotlarni …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ilk mustamlakachilik davri adabiyoti"

1662755947.doc αζαρ ilk mustamlakachilik davri adabiyoti reja: 1. davrning ijtimoiy qiyofasi. 2. mustamlakachilik va adabiy-madaniy hayot. 3. yangi davr adabiyoti, uning manbalari va yuzaga kelishi haqida. buyuk sohibqiron amir temur saltanat va davlatni boshqarish qonun-qoidalari bayon etilgan tuzuklarida o`z vorislariga “millatning dardiga darmon bo`lish”, “zaiflarni qo`rish va yo`qsillarni boylar zulmiga tashlamaslik”ni uqtirganlar hamda “adolat va yaxshilik qilmoq dasturingiz, rahbaringiz bo`lsin”, deya vasiyat qilganlar. ammo uning o`gitlariga amal qilinmadi. taxt, hokimiyat ilinjida avj olgan o`zaro ixtilof va ichki kurashlar, jangu jadallar oqtbatida davlat zaiflashib, mamlakat inqiroz va parokandalikka yuz tutdi. bu xviii-xix asr o`rtalaridagi markaziy osiyoning ijtimoiy-siyosiy qi...

Формат DOC, 2,1 МБ. Чтобы скачать "ilk mustamlakachilik davri adabiyoti", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ilk mustamlakachilik davri adab… DOC Бесплатная загрузка Telegram