falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: sharq va gʼarb falsafasi

DOCX 6 pages 159.4 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 159.4 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: sharq va gʼarb falsafasi 1.falsafiy tafakkur bosqichlari falsafiy tafakkur - insoniyat tomonidan ibtidoiy jamoa tuzumi va uning tanazzuli davrida toʼplangan maʼnaviy tajriba asosida paydo boʼldi. bu tajribaga inson oʼz atrofini oʼrab turgan dunyoni oʼzlashtirish jarayonida orttirgan diniy va tajribaviy bilimlarni taalluqli deb bilish mumkin. falsafiy tafakkur bosqichlarini – sharq yoki g’arb deb ajratmasdan. quyidagicha davrlashtirish mumkin. qadimgi davr falsafasi qadimgi misr, mesopotamiya, hindiston, xitoy, yunoniston va rim, fors va turon kabi falsafiy tafakkur maktablari shakllangan mill.avv. iv ming yildan – milodiy v asrlargacha bo’lgan davrni o’z ichiga oladi. o’rta asrlar falsafasi rim imperiyasi qulashidan – uyg’onish davricha bo’lgan, v-xiv asrlarni o’z ichiga oladi. bu davrga islom falsafasi va uning transformatsiya jarayonlarini ham kiritamiz. uyg’onish davri falsafasi xiii,xiv asrlardan – xvi asrgacha bo’gan davrni o’z ichiga oladi yangi davr falsafasi xvi asrdan – xix asr birinchi yarmigacha bo’gan davrni o’z ichiga oladi. eng yangi davr yoki hozirgi …

2 / 6

uyg’onish davri falsafasi – bu davrda asosan insonga munosabat o’zgarib, gumanizm g’oyalari keng yoyiladi. shu orqali g’arbda falsafiy bilimlarga e’tibor kuchaya boshlaydi. lekin xristian cherkovi bunga qarshi chiqadi. ibn al-xaysam,ibn bajja, ibn tufayl, ibn rushdlarning gʼoyalari gʼarbiy yevropada ilk gumanizm gʼoyalari tarqalishiga turtki berdi. yangi davr falsafasi – buyuk geografik kashfiyotlar va gumanizm g’oyalari bu davr falsafiy bilimlari rivojlanishiga turtki berdi, aynan shu davrdan boshlab, g’arbda ilm-fandagi yutuqlar qadrlana boshlagan bo’lsa, sharqda din ilm-fan yo’liga to’sqinlik qila boshlagan. keyinchalik bu sharqda falsafiy bilimlar tanazzulini keltirib chiqardi. eng yangi davr yoki hozirgi davr falsafasi – xix asr ikkinchi yarmida fan texnika inqilobining ro’y berishi, g’arb olamining fikrlash darajasining yuqoriga ko’tarilganini ko’rsatdi, sharq esa aynan shu davrlardan yana uyg’ona boshladi. endi insonlarda yangicha tafakkur tarzi shakllana boshladi. amaliy topshiriqlar. 1. quyida berilgan falsafiy maktablarni qaysi hududda faoliyat olib borganini aniqlang? jaynizm, moniylik, kiniklar, moistlar, ioniya naturafalsafasi, vedalar, zardushtiylik, konfutsiylik, buddizm, legizm, mazdakiylik, …

3 / 6

ravnaq topdi. xalifalar al-mansur (754-776), horun ar-rashid (786-809), maʼmun (813-833) hukmronligi davrida hind va yunon adabiyotlarining tarjimalariga qiziqish ayniqsa kuchaydi, аristotel, galen, gippokrat, аrximed, yevklid kabi yunon faylasuflarining ilmiy merosi oʼrganildi. ix asr boshida bagʼdodda «dor ul hikmat» - «bilim uyi» tashkil etildi. bu dargohda xalifalikning turli shaharlaridan taklif qilingan olimlar astronomiya, tibbiyot, tarix, geografiya, kimyo, falsafa va boshqa fanlarni sinchiklab oʼrgandilar. ix asrda boshlangan arab istilosiga qarshi kurash mustaqil davlat qurish va xalifalikka qaramlikdan xalos boʼlish uchun kurashga aylandi. natijada markaziy osiyo hududlarida tohiriylar, safforiylar, somoniylar, qoraxoniylar, gʼaznaviylar, saljuqiylar va xorazmshohlar (anushteginiylar sulolasi) davlatlari paydo boʼlib, markaziy osiyoda madaniyat, fan, sanʼat va adabiyot rivojlandi va bu davr tarixga “ilk uyg’onish davri” sifatida tarixda qoldi. sharq uygʼonish davri fani va madaniyatining oʼziga xos xususiyatlari quyidagilardan iborat: bu davrda al-xorazmiy, forobiy, аbu bakr roziy, beruniy, ibn sino, аl-kindiy, yusuf xos hojib, gʼazzoliy, umar xayyom, farididdin аttor, rumiy, аbdulqodir giloniy, а.yassaviy, nadmiddin …

4 / 6

ichiga oladi. oʼrta asrlar yevropasi feodalizmning qaror topishi bilan belgilanadiki, u xristian dunyoqarashidan foydalandi. majusiylik dini va falsafasi, hamda bidatchilarning adashishlariga qarshi kurashiga apologetlar (yunoncha apologiya-himoya) deb atalgan qadimgi antik davrning keyingi xristian yozuvchilari bel bogʼladilar. kvint tertullian, аvreliy аvgustinlar «cherkov otalari»ning eng yiriklari edi. uygʼonish davri ilk burjuaziya inqiloblarining gʼoyaviy va madaniy taraqqiyotining tarixiy jarayoni sifatida ifodalanadi. oʼrta asrlarning ilohiyotchiligi bilan kurashda birinchi oʼringa insonparvarlik va inson maqomini ulugʼlash (antropotsentrizm) qoʼyildi. аqlni sxolastikadan qutiltirish boshlandi. shunday olimar sirasiga nikolay kuzanskiy, piko della mirandola, nikolay kopernik, mishel monten, jordano bruno, g.galileylar kirgan. amaliy mashg’ulotlar 1.kimlar g’arb xristian falsafasida “cherkov otalari” deya ulug’langan? a) n.kuzanskiy, g.galileylar b) k.tertullian, а.аvgustin c) averroes, a.avgustin d) m.monten, j.bruno 2. oʼrta asrlarda sharq falsafasi mifologiya va din qoʼynidagina emas, balki nimaning ta’sirida ko’proq rivojlangan? a) fan ta’sirida b) arab xalifasining qat’iy buyruqlari asosida c) tasavvuf ta’sirida d) qadimgi misr bilimlari ta’sirida 3. nomlari ko’rsatilgan mutafakkirlarni …

5 / 6

gobbs, j.lokk, devid yum (аngliya), r.dekart, p.gassendi, jorj berkli, fransua mari (аrue) volter, jan jak russo, sharl lui monteske (1689-1755), jyulen ofre de lametri, pol genrix ditrix golbax, deni didro, eten bonno de kondilyak, (fransiya), b.spinoza (gollandiya), g.leybnis, immanuil kant, i.fixte, f.shelling, georg gegel va lyudvig feyerbax (germaniya) kiradi. xvii asr falsafasida ontologik kotegoriyalar borliq va substantsiya haqidagi taʼlimotga katta eʼtibor beriladi va bu deyarli barcha faylasuflarni qiziqtirgan. xvii asr g’arb falsafasining asosiy belgilari xviii asr falsafasi oʼziga xos xususiyatlarga ega: unda materialistik dunyoqarash moʼljallari ham, idealistik dunyoqarash moʼljallari ham, ateistik va deistik qarashlar ham mavjud. аksariyat hollarda idealizm va materializm, din va fan yonma-yon turadi. shuni qayd etish lozimki, xviii asr falsafasi avvalo maʼrifat falsafasi sifatida rivojlangan xviii asr g’arb falsafasining asosiy xususiyatlari nemis klassik falsafasining yirik vakillari – i.kant, i.fixte, f.shelling, g.gegel va l.feerbax kabilardir. falsafiy tafakkur rivojlanishining bu bosqichi davrning muayyan tarixiy shart-sharoitlari bilan belgilanadi. nemis falsafasi …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: sharq va gʼarb falsafasi"

falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: sharq va gʼarb falsafasi 1.falsafiy tafakkur bosqichlari falsafiy tafakkur - insoniyat tomonidan ibtidoiy jamoa tuzumi va uning tanazzuli davrida toʼplangan maʼnaviy tajriba asosida paydo boʼldi. bu tajribaga inson oʼz atrofini oʼrab turgan dunyoni oʼzlashtirish jarayonida orttirgan diniy va tajribaviy bilimlarni taalluqli deb bilish mumkin. falsafiy tafakkur bosqichlarini – sharq yoki g’arb deb ajratmasdan. quyidagicha davrlashtirish mumkin. qadimgi davr falsafasi qadimgi misr, mesopotamiya, hindiston, xitoy, yunoniston va rim, fors va turon kabi falsafiy tafakkur maktablari shakllangan mill.avv. iv ming yildan – milodiy v asrlargacha bo’lgan davrni o’z ichiga oladi. o’rta asrlar falsafasi rim imperiyasi qulashidan – uyg’onish davricha bo’lgan, v...

This file contains 6 pages in DOCX format (159.4 KB). To download "falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: sharq va gʼarb falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafiy tafakkur taraqqiyoti b… DOCX 6 pages Free download Telegram