karaxaniylar davrida ta'lim-tarbiya va pedagogika bilan bog'liq ilmiy taqdimot

DOCX 9 pages 27.8 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 27.8 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

2 tema. shig’is oyaniw da’wirinde ta’lim-tarbiya joba 1. qaraqaniyler ma’mleketshiliginin’ payda bolıwı. 2. maxmud qashg’ariydin’ ha’m axmed yassawiy pedagogikalıq оy- pikirleri. 3. sulayman baqırg’aniydin’, yusup has ha’jibtin’ pedagogikalıq ko’z-qarasları. 4. axmed yugnakiy pedagogikalıq oy-pikirleri. 1. buxara ha’m xorezmde 999-jılı samaniyler hu’kimetin qulatıp, hu’kimet biyligin qolg’a kirgizgen karaxaniyler ma’mleketi 1212-jıllarg’a shekem xu’kimshilik etti. usı karaxaniyler ma’mleketinin’ belgili xalıqları bolg’an v111-x11 a’sirlerde aral a’tirapında jasag’an qa’wimler og’uz, pecheneg ha’m qıpshaqlardı alımlar qaraqalpaq xalqının’ xalıq bolıp qa’liplesiwine baslama salg’an dep esaplaydı. karahaniyler ma’mleketinin’ tiykarın uysin, og’uz,pecheng, kıpshak, karlug, chigil, yagma ha’m t.b. xalıqlar payda etti. ma’mlekettin’ ma’deniy oraylarının’ biri esaplang’an qashqar ha’m balasagun x1 a’sirde musılman danıshpanlıg’ının’ en’ ullı orayına aylang’an. a’sirese qashqar bul u’lkenin’ ma’deniy turmısında ayrıqsha rol oynap, x1 a’sirdin’ ekinshi yarımında qaraxaniyler ma’mleketi ogada bekkemlenedi, ha’kimshilik shegarası ja’ne de ken’eydi ha’m kashqardan baslap ka’spiyge shekemgi aymaqtı o’z ishine aldı. bul u’lkede ta’biyg’ıy bilimlerdi u’yretiwge qızıqsınıw ku’shli edi. tu’slik aral a’tirapı …

2 / 9

zirgi wakıtta texnika ha’m meditsinada ken’ kollanılatug’ın talk (aq yaki ko’k ren’degi mineral tas)o’ndiriw ka’nleri ja’ne onı qayta islew ustaxanaları bolg’anlıg’ı ma’lim. bul jag’daylar ma’mlekette tabiyat sırların biliwge umtılıw, olardın na’tiyjelerin jaslarg’a u’yretiw islerinin’ ken’ orın alganlıgın korsetedi. karaxaniyler ma’mleketi tusında ilim ha’m ma’deniyatqa dıqqat bo’lindi. a’sirese ilimnin’ bayanlanıwı ha’m jaslardın’ bilim alıp, sawat ashıwı, arab parsı tilinde emes, al tu’rkiy tilde ju’rgiziliwine ayrıksha itibar berildi. mektep, medreselerde ilim iran ha’m arab ma’deniyatı ta’sirine berilse de, jaslardı o’z tilin, da’stu’rin saqlap kalıwg’a ta’rbiyalaw baslı ma’sele boldı.karaxaniyler ma’mleketinde tu’rk tilinde soylewshi xalıklardın’ sanının’ artıwı na’tiyjesinde ana tilin turmıslık za’rurligi ku’sheydi. na’tiyjede karaxaniyler elinde arab-parsı tilinde ha’m tu’rkiy tilde ilimiy kitaplar do’retiwi ten’ barabar alıp barıldı. karakaniyler ma’mleketinde jaslar ta’rbiyası, adamlardın’ a’dep- ikramlı bolıw da’stu’rlerin rawajlandırıw, olardı bilimli oqımıslılıqqa ta’rbiyalaw ma’seleleri kem-kem rawajlandırıp otırdı. o’zlerinen burıng’ı tu’rkiy xalıklardın’ aldın’g’ı ma’deniy turmısın dawam ettiriw olardı elede jetilistiriwdin’ za’ru’rligi ku’sheydi. usı za’ru’rlikler yusup xas …

3 / 9

tillerin u’yreniwdegi xızmeti sheksiz. ol o’zinin’ ataqlı shıg’armasın jazbastan burın sol dawirde ju’da’ u’lken aymaqta jasag’an tu’rkiy xalıqlardın’ tili, u’rip-a’detleri, turmıs ta’rizi, ka’sip-o’neri, awızeki do’retiwshiligi haqqında bir neshshe jıllar dawamında talabanlılıq penen material topladı, pu’tkil mavrennaxrdı, xorezm, buxaranı, shıg’ıs qıtaydı gezip shıktı. maxmud kashg’ariy devoni lug’at at tu’rk kitabın 1276-77 jıllarda jazg’an. maxmud kashg’ariydın’ bul kitabında sol wakıtlardag’ı tu’rkiy xalıqlardın’ so’zlik kuramı ha’m onın’ tu’sindirmelerinen tısqarı xalıqtın’ bala ta’rbiyalaw da’stu’rine tiyisli folklorlıq-etnografiyalıq mag’lıwmatlar, ta’lim-ta’rbiyalıq da’stu’rlerde bayan etip o’tilgen. kitapg’a tu’rkiy so’zlerdin’ leksikalıq ma’nisin tu’sindiriwde xalıq awızeki a’debiyatının’ u’lgilerinen ken’ tu’rde paydalang’an. bul u’lgiler, a’sirese, naqıl-maqallar tiykarınan alganda ta’rbiyalıq xarakterge iye bolıp keledi. kitapg’a adamlardın’ anadan birdey bolıp tuwılatugının’ tastıyıklay otırıp, olardın’ son’ınan jaksı yamasa jaman bolıwı ta’rbiyadan g’a’rezli bolatugının’ uqtıradı. u’ydegi ta’rbiya, ko’pshiliktin’ arasındag’ı ta’rbiya yag’nıy «qus uyada ne ko’rse, ushqanda sonı isleydi», «xalık ta’rezi», «xalık aytsa qalıp aytpaydı». maxmud kashg’ariydin’ usı mazmundag’ı «atasının’ balası atasına uqsaydı» degen naqıldı keltiredi. …

4 / 9

printsiplerin ha’m usıl-ların beredi. kitaptag’ı maxmud qashg’ariy ta’riplegen xalıqqa jaksılıq et onı suwdın’ astına taslasan’ da suwdın’ u’stinde ko’resen’g’ degen xalıq naqılı tu’rkiy xalıq pedagogikasının’ mag’ızı desek de boladı. diywan da shan’araq ta’rbiyası jo’ninde derekler berilip, balanın’ keleshegi ushın ta’rbiyanın’ ta’siri u’lken ekenligi ta’n alınadı. bala perde menen tuwılsa baxıtlı boladı dep esaplawshılıq, jası u’lkenlerden o’rnek alıw da’stu’ri, ilim-bilim ushın insan mal-du’nyanı ayamawı lazımlıg’ı, adamnın’ du’nya mal tapqanına emes, al o’zine o’ner artırg’anına su’ysiniwi kerekligi, balalardın’ etken ka’te gu’nası belgili da’rejede keshiriw kerekligi, olarda durıs jolg’a salıw sıyaqlılıg’ı mashkalalar usınıladı. a’sirese kitapg’a so’zdin’ estetikalıq ta’sirine ayrıksha dıqqat bo’lingenligi, kızlarg’a qobız shertiwdi u’yretiw ha’m estetikalıq ta’rbiya beriw, balalar oyınlarının’ ta’rbiyalıq a’xmiyeti x.t.b. xalıq pedagogikasının’ ko’pg’ana ta’replerinin’ orın alganlıg’ı ayrıqsha dıqqatqa ılayıq. maxmud kashg’ariydin’ diywaniy lug’at at tu’rk miyneti arkalı maverennaxr xalıqlarının’ x1 acirdegi tariyxıy etnopedagogikasın jıynawdag’ı xızmet og’ada ullı boldı. xoja axmed yassawiy - islam dunyasının’ ullı danıshpanı ( x1 a’sirde …

5 / 9

xoja axmed ustazı yusup hamadaniy o’lgennen keyin biraz waqıt onın’ isin dawam ettirip, tasauuıf iliminen talabalarg’a sabaq beredi, o’zine mu’na’sip shakirtler tayarlaydı. keyin ala xoja axmed suwpılık bilimlerin teren’lestirip, suwpı bolıp yassı (ha’zirgi tu’rkistan) qalasına keledi. buljerde xoja axmed o’zinin’ g’yassawiyshilikg’ tasauwıf diniy ag’ımının’ tiykarın salg’an. xoja axmed o’zinin’ is-ha’reketine da’slepki jıllarında-aq o’zinin’ du’nyag’a ko’z karasın xalıktın’ arasında ken’nen jayıw maksetinde tu’rkiy tilde qosıqlar jaza baslaydı. bizge kelip jetken xoja axmed yassawiydin’ «diywaniy hikmet» (danalıq kitabı) atlı kosıqlar kitabı bolıp en’ tolıq nusqası a’hwh jılı basılg’an qazan baspası bolıp tabıladı. en’ eski nusqası xv a’sirdin’ ortalarında arab alfavitinde ko’shirilgen. bul kitap og’uz-kıpshaq tilinde sol da’wirdegi puxara xalıqqa tu’sinikli tilde jazılg’an shıg’arma bolıp, o’z waqtında orta aziyadan baslap edil (volga ) jag’alarına deyingi ko’shpeli tu’rkiy ka’wimlerdin’ arasında ken’ tarqalg’an.onın’ qosıq qatarlarına o’zinin’ tuwg’an ku’ninen baslap alpıs ush jasqa deyingi o’mir jolı bayan etildi. ayırım rawiyatlarg’a qarag’anda axmed yassawiy u’q ke yag’nıy …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "karaxaniylar davrida ta'lim-tarbiya va pedagogika bilan bog'liq ilmiy taqdimot"

2 tema. shig’is oyaniw da’wirinde ta’lim-tarbiya joba 1. qaraqaniyler ma’mleketshiliginin’ payda bolıwı. 2. maxmud qashg’ariydin’ ha’m axmed yassawiy pedagogikalıq оy- pikirleri. 3. sulayman baqırg’aniydin’, yusup has ha’jibtin’ pedagogikalıq ko’z-qarasları. 4. axmed yugnakiy pedagogikalıq oy-pikirleri. 1. buxara ha’m xorezmde 999-jılı samaniyler hu’kimetin qulatıp, hu’kimet biyligin qolg’a kirgizgen karaxaniyler ma’mleketi 1212-jıllarg’a shekem xu’kimshilik etti. usı karaxaniyler ma’mleketinin’ belgili xalıqları bolg’an v111-x11 a’sirlerde aral a’tirapında jasag’an qa’wimler og’uz, pecheneg ha’m qıpshaqlardı alımlar qaraqalpaq xalqının’ xalıq bolıp qa’liplesiwine baslama salg’an dep esaplaydı. karahaniyler ma’mleketinin’ tiykarın uysin, og’uz,pecheng, kıpshak, karlug, chigil, yagma ha’m t...

This file contains 9 pages in DOCX format (27.8 KB). To download "karaxaniylar davrida ta'lim-tarbiya va pedagogika bilan bog'liq ilmiy taqdimot", click the Telegram button on the left.

Tags: karaxaniylar davrida ta'lim-tar… DOCX 9 pages Free download Telegram