dushmanni tanitgan do`st (abdulla qodiriy)

DOC 2,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662756113.doc αζαρ dushmanni tanitgan do`st (abdulla qodiriy) “o`tgan kunlar” romaniga kiritilgan usta alim hikoyasi haqida juda ko`p fikr bildirilgan. umuman, syujet rivojida, undagi qismlarning o`zaro mantiqiy bog`lanishida, xalq og`zaki ijodi va mumtoz epik traditsiyaga xos “do`st” timsolining olib kirilishida usta alim obrazining o`rni katta ekanligi, shubhasiz. bizni boshqa masala, a qodiriydek mutafakkir inson ayricha ahamiyat bilan chizgan ushbu obrazning roman badiiy falsafasini, adibning davr konsepsiyasini ifodalashdagi roli ko`proq qiziqtiradi... a. qodiriy o`zining ijodiy sajiyasi, xarakter xususiyatlari bilan, masalan, cho`lpondan yoxud fitratdan jiddiy farq qiladi. agar cho`lpon bilan fitrat 20-yillarning o`rtalarigacha qaynoq ijtimoiy faoliyat bilan mashg`ul bo`lganlarini, a. qodiriy esa, avvalo, ular singari qaynoq faoliyatda bo`lmagani va tez orada undan tamom chetlanganini e`tiborga olsak, bu farq yaqqol ko`zga tashlanadi. aytmoqchimizki, cho`lpon bilan fitrat ijtimoiy jarayon ichida yashagan bo`lsalar, ijtimoiy jarayon a.qodiriyning ichida yashagan. a.qodiriy ijodiy evolyutsiyasida voizdan san`atkorga aylanish jarayoni nisbatan ertaroq boshlangani, 20-yillar avvalidayoq “o`tgan kunlar”dek san`at asarini dunyoga keltira …

ngi davr kishisi sifatida taqdim etilgan otabek bilan eskicha tipdagi odam — usta alim bir-biriga zid qo`yilgan. albatta, ichki ziddiyatning mavjudligi ular orasidagi tashqi mustahkam aloqani, ya`ni, ularning juda qadrdon ekanligini inkor qilmaydi. negaki, biz nazarda tutayotgan ziddiyat dialektik tushunchadagi, butunning ichidagi ziddiyatlar birligidir. jadidchilik, ma`lum ma`noda, moddiyunchilik ham edi. jillaqursa, inson jamiyatni o`zgartira oladi, insonni o`zgartirish orqali jamiyatni o`zgartirish mumkin, degan g`oya yoxud muhammadiyor(cho`lpon), olimjon(hamza) singari obrazlar talqinidan kelib chiquvchi inson o`z taqdirini o`zi yaratadi, tarzidagi qarashlar zimnida moddiyunchilik izlari seziladi. ha, o`tgan asr boshlarida yuzaga kelgan sharoit jamiyatdagi shaxs maqomini o`zgartirdi, shaxsni ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan faollashtirdi, yangicha, yuqorida aytganimizcha fikrlaydigan odamlarni maydonga chiqardi. bu odamlar o`zgargan ijtimoiy sharoitda shaxsning jamiyatdagi o`rni, maishiy ahvoli, kelajagi ko`p jihatdan uning o`ziga — aql-idroki, tadbirkorligiyu omilkorligiga bog`ilq bo`lib qolayotganini tobora teran his etdilarki, bu narsa tafakkur tarzining o`zgarishiga olib keldi. a.qodiriy talqinidagi otabek yangicha fikrlovchi kishilarning qaldirg`och vakillaridan, deyish mumkin. otabek yangiliklarni, o`zgarishlarni …

ytsa-da, amaldagisi tilidagidan boshqa bo`ldi — kumushning to`y oldidagi iztiroblari shundan. xo`p, buni hasanalining voqealar rivojini tezlatib yuborgani, bemaslahat sovchiligi-yu otabekning bexabar qolganiga yo`yaylik. biroq fikrimizni quvvatlovchi boshqa bir nuqta ham bor: hasanali sovchilikdan so`ng “qutlug` bo`lsin” qilganida uni tashvishga solgani “qaysi qiziga?” degan savol bo`ldi, xolos. to`g`ri, u bir muddat shoshib qoldi, lekin gap o`ziga munosib qiz haqida ekanligini bilgach, “tusida xursand va xafaligi majhul bir holat bor edi. unashish masalasiga qarshi tushmaganidek, so`yinchini ham oshkor qilmadi...” ko`ramizki, otabek buni normal hodisadek qabul qildi, bu esa uning o`ziga bahosi, e`timodi balandligidan nishonadir. qizig`i, shunga o`xshash vaziyatga usta alim hikoyasida ham duch kelamiz. faqat, usta alim uchun saodat — mo`jiza, xoliqning ajib mo`jizasi. shu bois uzoq vaqt saodatga og`iz solishga botinmaydi: “saodatdek qizga uylanish baxtiga erishmakni o`zimga tasavvur qilolmasdim” deydi. ustaning sovchisini kutib turganidagi holati ham buni quvvatlab tushadi: “tinchiy olmadim, ishka qo`lim bormas va bir joyda to`xtab turolmas, u …

otqan mujassam ishqdan ko`z uzolmay boshladi. ustaning moziysida emas, holida ulug` bir ma`no ko`rar edi. ammo uning istiqbolida bir bo`shliqdan o`zga hech gap uchrata olmasa-da, yana ulug` bir ma`no ko`rgandek bo`lar edi”. xo`sh, ustaning “holida ulug` bir ma`no” ko`rgan otabekka “bir bo`shliq” bo`lib ko`ringan va, shunga qaramay, “yana ulug` bir ma`no” kasb etayotgan istiqboli qanday? usta alimning so`ng so`zlarini eslasak, bunga javob topamiz: “endigi o`ylaganim faqat qaynimni uylantirish, so`ngra... so`ngra yuzni yoruq qilib saodat quchog`iga kirish...” bizningcha, mazkur jumlaga ikki turli ma`no yuklangan. sirtdagisi, usta alim yorug` dunyodagi vazifalarini to`kis ado etib, mahshar kuni yorug` yuz-la saodat diydoriga yetishmoq orzusida. tubdagisi, ehtimol, adib uchun muhimrog`i ham shudir, — foniy dunyo saodati uning o`zi kabi o`tkinchi, inson faqat o`ziga taqdir qilingan vazifalarni sidqidildan ado etgachgina boqiy saodatga erisha oladi, tarzidagi sharqona falsafa. e`tibor bering: usta alim “o`lmoq” demaydi, “omonatni topshirmoq” demaydi — “saodat quchog`iga kirmoq” deb aytadi. foniy dunyoda nasib bo`lmish …

n va tashlang`an edi. holbuki, saodat so`kmagan va tashlamagan usta alim qayin otasi tomonidan shayvoncha quvlanmagan... va qayin ota tomonidan kuyav yo`liga tuzoq qo`yilib, saodatni chiqarib olish fikriga tushilmagan, ya`ni orag`a shaytanat oralamag`an...” oraga shaytanat oralagani bor gap. biroq shunisi e`tiborliki, bu o`rinda “shaytanat” so`ziga otabek bir turli, o`quvchi boshqa bir turli, muallif tag`in bir turli mazmun beradi. tabiiyki, syujet voqealarini kuzatib kelayotgan o`quvchi uchun “shaytanat” — homid va uning hamtovoqlari. homid nayranglaridan bexabar otabek nazdida esa “shaytanat” qaynotasining diliga oralagan: ikkinchi uylanishiga rozi bo`lgani, to`yni o`z qo`li bilan o`tkazib kelishi ham shundan. xo`sh, muallif-chi, u qanday mazmun yuklaydi bu so`zga? adib qahramoni chiqargan xulosa haqida “so`nggi fikrni ul o`ylamag`an joydan ilhom qabilidan to`qib olg`on edi” deb yozadi. ya`ni, otabekning miyasiga o`rinlashib olib to sir ochilgunga qadar tark etmagan fikrni adib “to`qib oling`on” deb aytadi. boshqacha aytsak, “shaytanat”, avvalo, otabekning xayolini zabt etgan edi. xo`sh, nima uchun otabekdek yigit “shaytanat”ga …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "dushmanni tanitgan do`st (abdulla qodiriy)"

1662756113.doc αζαρ dushmanni tanitgan do`st (abdulla qodiriy) “o`tgan kunlar” romaniga kiritilgan usta alim hikoyasi haqida juda ko`p fikr bildirilgan. umuman, syujet rivojida, undagi qismlarning o`zaro mantiqiy bog`lanishida, xalq og`zaki ijodi va mumtoz epik traditsiyaga xos “do`st” timsolining olib kirilishida usta alim obrazining o`rni katta ekanligi, shubhasiz. bizni boshqa masala, a qodiriydek mutafakkir inson ayricha ahamiyat bilan chizgan ushbu obrazning roman badiiy falsafasini, adibning davr konsepsiyasini ifodalashdagi roli ko`proq qiziqtiradi... a. qodiriy o`zining ijodiy sajiyasi, xarakter xususiyatlari bilan, masalan, cho`lpondan yoxud fitratdan jiddiy farq qiladi. agar cho`lpon bilan fitrat 20-yillarning o`rtalarigacha qaynoq ijtimoiy faoliyat bilan mashg`ul bo`lganlarini, ...

Формат DOC, 2,0 МБ. Чтобы скачать "dushmanni tanitgan do`st (abdulla qodiriy)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: dushmanni tanitgan do`st (abdul… DOC Бесплатная загрузка Telegram