o‘zbek xalqining shakllanishi jarayoni

PPTX 11 pages 1.2 MB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPTX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

презентация powerpoint mavzu: oʻzbek xalqining shakllanishi jarayoni hozirgi paytda etnogenetik va etnik tarixni tahlil etishda ajdodlarimiz to’g’risida mavjud bo’lgan va bizgacha yetib kelgan muhim madaniy meros-qimmatli, juda noyob tarixiy manbalar ilmiy izlanishlar, tadqiqotlar tufayli yuzaga chiqdi. ayni davrda ana shu ajdodlarimizning o’tmish merosi asosda etnogenetik va etnik tariximizni yoritishda s.p.tolstov, a.yu.yakubovskiy, m.ye.masson, i.m. dyakonov, v.a.shishkin, a.n.bernshtam, n.a. bichurin, g.a. pugachenkova, v.a.livishis, b.a.litvinskiy, l.n. gumilev, s.ye.malov, a.k.kononov, q.g.klyashtorniy, ayniqsa, respublikamizda a.asqarov, b.ahmedov, q.shoniyozov, a.ziyo, i.jabborov, h.ziyoyev, o’.i.islomov,m.m.isoqov,g’.abdurahmonov, n.rahmonov, q.sodiqov, a.sagdullayev, x.doniyorov, i.karimov, sh.karimov, r.shamsutdinov, f.boynazarov kabi zamonamizning o’nlab taniqli olimlari tomonidan tarixshunoslik, tarixiy tilshunoslik arxeologiya, etnografiya, jamiyatshunoslik kabi qator sohalarda tadqiqotlar yaratildi. lekin hali ham bu sohalar asosida o’zbek xalqi etnogenezi va etnik tarixini nazariy-ilmiy jihatdan talqin etishda turlicha qarashlar, yakunlanmay qolgan xulosalar bor, umuman, yakunlangan bir umumiy xulosa mavjud emas. bu holat ba’zi bir tarixnavis olimlarning ishlarida to’g’ri ta’kidlangan1. taniqli tarixshunos a.asqarov aytganidek, biror xalqning kelib chiqishi, uning etnik qatlamlari …

2 / 11

va omillar sanalib, ularning barchasi etnogenez yakunida to’liq sodir bo’ladi, mujassamlanadi va etnos(xalq)ning shakllanishi o’z nihoyasiga yetadi. shakllangan etnosning bundan keyingi tarixi fanda etnik(xalq) tarix nomi bilan yuritiladi2. demak, aytilganlardan ma’lum bo’ladiki, har bir etnosning yoki xalqning shakllanish jarayonini o’rganishga kirishar ekanmiz, avval o’sha etnos-xalqning etnogenezining qachondan boshlanganini aniqlash lozim bo’ladi. shuning uchun ham akademik a.asqarov biror bir xalqning tarixini o’rganishda uning etnogenetik va etnik taraqqiyoti davrlarini ilmiy asosda tadqiq etish lozim deb biladi. chunonchi, bu o’rinda u etnogenetik jarayonni o’rganish masalasiga kompleks yondashish, ya’ni etnogenezga aloqador fan yutuqlaridan foydalanish muammo yechimiga obyektiv ilmiylik bag’ishlaydi, degan mulohazalari bilan m.v.kryukov, m.v. safronov, n.n.cheboksarovlarning fikrlariga qo’shiladi3 va birinchi galda etnogenez muammolarini hal etish uchun foydali hisoblanadigan, ya’ni bir-biriga bog’liq sohalardagi manbalarni tavsiya qiladi. bular antropologiya, arxeologiya, etnografiya, yozma manbalar, tilshunoslik, epigrafika, paleoantropologiya kabi qator sohalarga oid manbalardir. bu boradagi fikrlar muhim xarakterga ega. zero, haqiqatdan ham qayd etilgan sohalardagi ma’lumotlar o’zaro bog’liq …

3 / 11

gan emas. vaholanki, etnogenez va etnik tarixni yoritishda etnografiya ma’lumotlari alohida o’rin egallaydi. tarixning nisbatan so’nggi davrlarida, asosan i ming yillikning o’rtalarida o’rta osiyoga ketma-ket ko’chib kelgan xun, xionit, eftalit kabi ko’plab turkiy elatlarning tub (mahalliy) qabilalari va turkiy sak-massagetlar(turkiy tilli qatlami nazarda tutiladi-u.s.) zaminida o’ziga xos jimjimador madaniy belgilarni yuzaga keltirdi. ta’kidlash joizki, yuqorida nomlari keltirilgan miloddan avvalgi markaziy osiyolik qadimiy tub aholi, jumladan, turkiy tilli elatlarni yunonlar skif-saklar, eronliklar saklar-massagetlar, deb ataganlar. ularning g’arbiy yevropa bilan bog’liq tomonlari ham bo’lganligi, ayrim madaniy belgilari bolgariya, ruminiya mamlakatlarida yashovchi qadimiy ketlarga o’xshashligi haqida ham fikrlar bor. k.shoniyozovning yozishicha, o’zbek halqining shakllanishida ikki tomir asos bo’lgan. birinchisi tub aholi (azaldan bir yerda-movarounnahrda turg’un yashagan turkiy urug’lar-u.s.), ikkinchisi yarim ko’chmanchi qadimiy turkiy ildizlardir. bizningcha, yuqorida ta’kidlangan metizasiya va gibridizasiya holatiga chuqurroq yondashsak, o’zbek xalqining shakllanishida uch tomir asos bo’lgan, deyish mumkin. birinchi tomir qadimdan turg’un holda yashagan-tubjoy (qorluq-chigil-uyg’ur guruhiga xos) turkiylar, ikkinchi …

4 / 11

y turkiylar hisoblanadi. ana shu qadimiylikka qarab, akademik a.asqarovning ushbu komponent (ikki tillilik tomir) haqida quyidagicha xulosaga keladi: “movarounnahr va qadimgi xorazm hududlari azaliy vatani bo’lgan o’zbek xalqining ilk ajdodlari ikki til-turkiy va (o’q tomir sug’diy)eroniy tillar turkumidagi qabila va elatlar bo’lgan. ular uzoq asrlar davomida bir hududda aralashib, qo’ni-qo’shni va quda-anda bo’lib yashaganlar, ularning qorishuvi jarayonida o’zbek xalqi shakllangan. o’zbek xalqi ikki xil tilda so’zlashuvchi ajdodlardan, ya’ni ikki til sohiblari bo’lgan etnik birliklardan tarkib topgan1. 1 markaziy osiyo xalqlarining qadimgi tarixini o’rganishda esa “behistun” (“bhyeston”) qoyatoshi, “naqshi rustam”, “suza” bitiklari va“persepol devoridagi rasmlar”, ayniqsa, “avesto” asari kabi yozma manbalar muhim o’rin egallaydi. bular orasida “avesto”asarining o’rni alohida ahamyat kasb etadi. ayrim manbalarda “avesto” miloddan avvalgi 589-512 yillarda yaratilgan3 shaklida ma’lumot berilgan. a.asqarov esa zardusht miloddan avvalgi ii yillikning ikkinchi yarmida (1500-1200 yy.) yashagan, xorazm yoki sug’diyona kohini oilasida tug’ilgan, spitam urug’idan, otasining ismi paurushasp, onasiniki esa-dug’dova” tarzidagi meri boys …

5 / 11

g o’rtalaridan to makedoniyalik iskandarning o’rta osiyo hududiga kirib kelishiga qadar bo’lgan davrni o’z ichiga oladi”. ikkinchi bosqichi, da-yuyechji qabilalari va xunnlarning bu zaminda (movarounnahrda-u.s.) paydo bo’lishi bilan bog’lanadi.bu davrda turkiy etnos foydasiga tub o’zgarishlar qayd etilib, qang davlati va qang’ar elatining tashkil topgan davrlar(mil.avv. iii-ii asrlar) alohida ta’kidlanadi. o’rta osiyoda mil.av.iii-ii asrlarda ijtimoiy-siyosiy o’zgarishlar asosida, etnogenetik jarayonlarning tahliliga ko’ra, qang’ davlatida qang’ar elatiga xos 5 ta etnik omil shakllanganini quyidagicha qayd etgan: “birinchidan sirdaryoning o’rta havzasida, 99 qang davlatining markaziy hududlarida etnohududiy birlik yuzaga keladi; ikkinchidan, ana shu etnohududiy birlik doirasida bir xil rivojlanish darajasidagi iqtisodiy birligi shakllanadi; uchinchidan, tarkib topgan hududiy birlik doirasida deyarli bir xil rivojlanishdagi etnomadaniy birlik maydoni qaror topadi; to’rtinchidan, o’zbek xalqiga xos antropologik tip-o’rta osiyo ikki daryo oralig’i tipi shakllanadi va nihoyat beshinchidan, yangi etnos-qang’ar elati atrofida jipslashgan qang’ davlat konfederasiyasi, ya’ni siyosiy davlat uyushmasi tarkib topadi. aytish joizki, o’zbek ajdodlarining movarounnahrda qang’ siyosiy …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek xalqining shakllanishi jarayoni"

презентация powerpoint mavzu: oʻzbek xalqining shakllanishi jarayoni hozirgi paytda etnogenetik va etnik tarixni tahlil etishda ajdodlarimiz to’g’risida mavjud bo’lgan va bizgacha yetib kelgan muhim madaniy meros-qimmatli, juda noyob tarixiy manbalar ilmiy izlanishlar, tadqiqotlar tufayli yuzaga chiqdi. ayni davrda ana shu ajdodlarimizning o’tmish merosi asosda etnogenetik va etnik tariximizni yoritishda s.p.tolstov, a.yu.yakubovskiy, m.ye.masson, i.m. dyakonov, v.a.shishkin, a.n.bernshtam, n.a. bichurin, g.a. pugachenkova, v.a.livishis, b.a.litvinskiy, l.n. gumilev, s.ye.malov, a.k.kononov, q.g.klyashtorniy, ayniqsa, respublikamizda a.asqarov, b.ahmedov, q.shoniyozov, a.ziyo, i.jabborov, h.ziyoyev, o’.i.islomov,m.m.isoqov,g’.abdurahmonov, n.rahmonov, q.sodiqov, a.sagdullayev, x.doniyorov,...

This file contains 11 pages in PPTX format (1.2 MB). To download "o‘zbek xalqining shakllanishi jarayoni", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek xalqining shakllanishi j… PPTX 11 pages Free download Telegram