badiiylik obrazlilik obraz umumlashmalik individuallik badiiy to`qima ta`sirdorlik mubolag`adorlik xarakter psixologizm

DOC 110,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662756301.doc badiiylik obrazlilik obraz umumlashmalik individuallik badiiy to’qima ta’sirdorlik mubolag’adorlik xarakter psixologizm badiiylik obrazlilik obraz umumlashmalik individuallik badiiy to`qima ta`sirdorlik mubolag`adorlik xarakter psixologizm reja: 1. badiiylik obrazlilik 2. obraz umumlashmalik individuallik 3. badiiy to`qima 4. ta`sirdorlik 5. mubolag`adorlik 6. xarakter 7. psixologizm nazariyotchi olim abdurauf fitrat yozganidek, “adabiyot-fikr, tuyg`ularimizdagi to`lqunlarni so`zlar, gaplar yordami bilan tasvir qilib, boshqalarda ham xuddi shu to`qinlarni yaratmoqdir”.1 ha, “asli, yozuvchilik aytmoqchi bo`lgan fikrni hammaga barobar anglata bilishda, oraga anglashilmovchilik solmaslikdir”.2 bu aytilganlarning yana biri (“insonshunoslik” haqida gapirdik)-badiiylikdir. (v.belinskiy badiiylikni adabiyotning muhim va asosiy xususiyatlaridan biri sifatida talqin qilgani bejiz emas). “ko`pincha adabiyotshunoslar adabiyotning o`ziga xosligi-obrazlilik, deb hisoblaydilar. bu-tor talqindir, chunki obrazlilik, umuman inson tafakkurining xususiyatidir (falsafada “obraz” terminidan foydalanish tasodifiy emas.) badiiylik-obrazlilikdan kengroq tushunchadir. badiiylik-san`atning hamma turlarining, shu jumladan, adabiyotning eng muhim o`ziga xos xususiyatidir. badiiylik tushunchasiga obrazlilik kiradi, ammo badiiylik-faqat obrazlilikdan iborat emas. adabiyotni badiiy qilgan narsa faqat obrazlilik bo`lmay, balki uning vazifalari, mazmuni …

ning har biriga va ayni paytda, turli-tuman tarzda birlashib, yaxlitlashganlarida jon ato etadi. demak, badiiylik deganda hayotni jonli va ta`sirli qilib qaytadan yaratish san`ati, hayot hodisalari ustidan chiqargan “hukmi”, shu “hukm” ruhida tarbiyalash tushuniladi. shu mulohazaga suyansak, badiiylikning o`zagi-obrazlilik ekani aniqlashadi u san`atning “tili”-dir. san`atning san`at bo`lishini ta`minlovchi ruh (jon)dir. obrazlilik badiiylik ichida yashaganidek, obraz obrazlilikning mohiyatini o`zida tashiydi. shu sabab obraz tushunchasi (demakki, keng ma`noda badiiylik) adabiyot ilmining bosh masalalaridan sanaladi, chunki unda obrazlilikning mohiyati borlig`icha namoyon bo`ladi. demak, yozuvchi-san`atkorning butun salohiyati (mahorati, ruhshunosligi, kashfiyoti, donishmadligi...) u yaratgan obrazlarda muhrlanadi. “obraz” atamasi “raz” (“chiziq”) so`zidan olingan bo`lib, “raz” so`zidan “razit” (“chizmoq”, yo`nmoq, o`ymoq) va undan “obrazit” (“chizib, yo`nib, o`yib shakl yasamoq”) so`zi yasalgan. “obrazit”dan “obraz” (“umuman olingan tasvir”) vujudga kelgan. obraz nazariyasi, dastavval, aristotel (“poetika”) estetik qarashlarida uchrasa-da, unga birinchi bor nemis faylasufi gegel ilmiy ta`rif bergan (“san`at obrazlar orqali fikrlashdir”), “tinib-tinchimaydigan” rus tanqidchisi v.belinskiy tomonidan mukammallashtirilgan. i.sultonning “adabiyot …

ikr mulohazalarini va qarashlarini izchil mantiq, asos va isbot asosida aniq bayon qilish yo`li bilan ommaga yetakazadi, asosiy maqsad qilib kitobxon aqliga ta`sir qilishni nazarda tutadi. yozuvchi oskar uayld fikricha, munaqqid – go`zallikdan (badiiy asardan) olgan taassurotini yangi shaklga yoki yangi vositalar bilan ifodalab berishga qodir odamdir. to`g`ri, tanqidchi ham badiiy vositalarsiz, his-hayajon va “dard”siz ish ko`rmasligi kerak. chunki falsafada isbotlanganidek, “kishi emosiyasisiz insonning haqiqatni qidirishi bo`lmagan, bo`lgan emas va bo`lishi ham mumkin emas!” demak, tanqidchi badiiy asarni baholash jarayonida shu asar tufayli qalbida tug`ilgan hislarni, hayajonni ifodalashi lozim, ya`ni tanqidchi o`z ilmiy tafakkuriga, uning mantiqiga o`z badiiy tafakkurini bo`ysundirgandagina, shu yo`l bilan ularning o`zaro dialektik birligini ta`minlagandagina o`z vazifasini bajarishga qodir bo`ladi. chunki, his-hayajon va obrazlilik bilan charxlangan fikr sovuqqon, hissiz fikrga nisbatan o`quvchida kuchli ishonch hosil qiladi. lekin, tanqidning bu xususiyatini ba`zi yozuvchi va tanqidchilar adabiyotdagi obrazlilik tushunchasiga tenglashtiradilar yoki tanqidga xos bo`lgan badiiy tafakkurni ilmiy tafakkurdan ustun …

dorligi va yorqinligi bilan o`zida hodisaning qonuniyatini asosli va chuqur mujassam qilgani va hakozo xususiyatlari bilan farq qiladi. demak, adabiyotga hayotning hamma (inson, narsa-buyum, hayvon, hodisa, predmet, o`simlik; ko`chma ma`no beruvchi so`zlar, iboralar, leksik resurslar, ifoda vositalari kabi) unsurlari kirar ekan, kirganda ham san`atkor ongi va qalbida jilolanib, boyib, kattalashib, eng muhimi insonlashib muhrlanarkan – ularning barchasini obraz deb yuritish qonuniyatdir. biroq, v.belinskiy ta`kid etganidek, san`atdagi eng oliy predmet-inson hisoblanarkan, demak, “obraz” atamasi-insonga (badiiy asardagi insonga) nisbatan qo`llanishi ma`quldir. obraz “badiiy to`qima yordamida yaratilgan, estetik qiymat kasb etgan inson hayotining umumlashma va ayni chog`da, aniq manzarasidir”2 degan asosli ta`rifga suyansak, uning to`rtta asosiy, har birini alohida tahlil qilish lozim bo`lgan xususiyati borligi va ayni paytda, “obraz fikrni umumlashtirishning tejamli” (m.gorkiy), qabariqli, mubolag`ali usuli ekanligi ayon bo`ladi. 1. badiiy obrazning umumlashmaligi. asalari minglab gullarga qo`nib, uning eng asl sharbatlarini emib, bir yerga yig`ib bol to`plaganidek, yozuvchi ham muayyan obraz (do`kondor)ni yaratish …

m. gorkiy haq: “badiiy adabiyot ayrim faktlarga bo`ysinmaydi, chunki undan yuqoridir. uning faktlari haqiqatdan ajralmagandir... adabiy fakt-bir xildagi qator faktlardan sug`irib olingan va tipiklashtirilgandir. hayot haqiqatida takrorlanuvchi qator voqyealarni bir voqyeada haqqoniy aks ettirilsa, shu vaqtdagina haqiqiy badiiy asar bo`ladi”.1 2. badiiy obrazning aniqligi (individualligi). hayotda bir-biriga aynan o`xshaydigan odam, barg, qor uchquni bo`lmaganidek, hislatlar ham, fazilatlar ham betakror ekan, badiiy obrazlar olami ham xuddi hayot kabi turfa xildir. shunga binoan obrazlar rang-barang, boy, ko`p qirralidirki, bu o`z navbatida, har bir obrazning xarakterli aniq qiyofasi, o`ziga xos original qilig`i, odati, o`yi, orzusi, tili, muhokamasi, mushohadasi, ma`naviyati, madaniyati... salohiyati bo`lishligini taqozo qiladi; individualashtirish qonuniyatini ishga tushiradi: o`ziga xoslik kashf etiladi, ta`kidlab ko`rsatiladi, esda qoladigan qilib tasvirlanadi. ana shundagina-individual obraz jonliligi va tabiiyligi, hayotiyligi va betakrorligi bilan kitobxon qalbidan joy oladi. chunonchi, “o`tkan kunlar”dagi otabek, kumush, zaynab, o`zbekoyim, mirzakarim qutidor, yusufbek hoji, oftoboyim, jannat kampir kabi bir-biriga o`xshamaydigan, rang-barang xislatlarni o`zida jamlagan …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "badiiylik obrazlilik obraz umumlashmalik individuallik badiiy to`qima ta`sirdorlik mubolag`adorlik xarakter psixologizm"

1662756301.doc badiiylik obrazlilik obraz umumlashmalik individuallik badiiy to’qima ta’sirdorlik mubolag’adorlik xarakter psixologizm badiiylik obrazlilik obraz umumlashmalik individuallik badiiy to`qima ta`sirdorlik mubolag`adorlik xarakter psixologizm reja: 1. badiiylik obrazlilik 2. obraz umumlashmalik individuallik 3. badiiy to`qima 4. ta`sirdorlik 5. mubolag`adorlik 6. xarakter 7. psixologizm nazariyotchi olim abdurauf fitrat yozganidek, “adabiyot-fikr, tuyg`ularimizdagi to`lqunlarni so`zlar, gaplar yordami bilan tasvir qilib, boshqalarda ham xuddi shu to`qinlarni yaratmoqdir”.1 ha, “asli, yozuvchilik aytmoqchi bo`lgan fikrni hammaga barobar anglata bilishda, oraga anglashilmovchilik solmaslikdir”.2 bu aytilganlarning yana biri (“insonshunoslik” haqida gapirdik)-badiiylikdir. (v.beli...

Формат DOC, 110,0 КБ. Чтобы скачать "badiiylik obrazlilik obraz umumlashmalik individuallik badiiy to`qima ta`sirdorlik mubolag`adorlik xarakter psixologizm", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: badiiylik obrazlilik obraz umum… DOC Бесплатная загрузка Telegram

badiiylik obrazlilik obraz umumlashmalik individuallik badiiy to`qima ta`sirdorlik mubolag`adorlik xarakter psixologizm

Предварительный просмотр (5 стр.)

Хотите читать дальше?

О "badiiylik obrazlilik obraz umumlashmalik individuallik badiiy to`qima ta`sirdorlik mubolag`adorlik xarakter psixologizm"

Похожие файлы