berdaq – qoraqalpoq adabiyotining asoschisi

DOC 2.0 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662756209.doc αζαρ berdaq – qoraqalpoq adabiyotining asoschisi reja: 1. berdaq hayoti va ijodi. 2. berdaq - dostonnavis. 3. berdaq va o`zbek adabiyoti. jahon adabiyoti taraqqiyotidan ma`lumki, har bir xalq tarixida, ijtimoiy va madaniy hayotida o`zining sezilarli «muhri», tabarruk «iz»larini qoldirgan ulkan san`atkorlar bor. ular o`zlarining hayotiy faoliyatlari va ijodlarini hamisha oddiy mehnatkash xalq taqdiri bilan birga his qilganliklari, har qanday sharoitda ham xalq dardi, orzu-umidlariga hamdard va hamnafas bo`la olganliklari uchun ham umri boqiy va buyukdirlar. bunday san`atkorlar haqida tarihdan juda ko`p siymolarning nomlarini misol tariqasida keltirib o`tish mumkin: firdavsiy, nizomiy, navoiy, jomiy, sa`diy, fuzuliy, pushkin, maxtumquli, lermontov, nekrasov, abay, tolstoy ... qardosh qoraqalpoq xalqining farzandi, bu xalq adabiyotining faxri va asoschisi, demokrat shoir berdaq ham yuqorida qayd qilingan mashhur san`atkorlar sirasiga mansubdir. berdaq xix asrda, turkiston o`lkasidagi feodal xonliklarda,ijtimoiy-siyosiy va madaniy hayot nihoyatda og`ir, murakkab sharoitlarga tushib qolgan va o`rta osiyoni rossiya bosib olingan davrda yashadi va ijod etdi. …

lib qoldi. biroq feodal zulmat hukmron bo`lgan o`lkada bu jabrdiyda, tarixning beomon fojialariga ko`p marta duchor etilgan xalqning mehnatkash farzandlari o`z erklari, haq-huquqlariga ega emas edilar. bunday ayanchli hol, jiyan jirov aytganidek, qoraqalpoqlarning «posqan yel», ya`ni darbadar xalq bo`lib, berdaq ta`kidlaganidek «yuz yil qo`nim bilmay» ko`chib yurgan. bir tomondan, xiva xonlarining «marhamati» sifatida «in`om» etilgan orol dengizining sho`rxok va qumloq dasht-biyobonlari, amuning quyi qismlari bu mehnatkash xalq iqtisodiy taraqqiyotini cheklar, doimiy suvsizlik, manzil yerlarning og`ir tabiati ularning hamrohi edi. ikkinchi tomondan, ancha mikdordagi bo`liq, suvga serob, serhosil yerlarni egallab olgan bir guruh mahalliy boylar va biylar zo`ravonligi, otaliq va xon tomonidan tayinlangan noiblarning shafqatsiz ekspluatatsiyasi, xiva xonlari belgilagan son-sanoqsiz soliqlar xalqning tinka-madorini quritar edi. hayotning mazkur achchiq haqiqati qoraqalpoq folklorida, xix asr boshlariga kelib qoraqalpoq xalqi orasidan yetishib chiqqan yozma edabiyot vakillari jiyan jirov, kunxo`ja, ajiniyoz va nihoyat berdaq ijodida o`chmas iz qoldirdi. jumladan, jiyan jirovning - mashhur «posqan yel» …

an ular bilan yonma-yon ijod qilib, qoraqalpoq mumtoz adabiyoti an`analarini o`ziga xos yo`sinda davom ettirdi. berdaqning tarjimai holidan ma`lumki, u kambag`al baliqchi oilasida tug`ilib o`sgan. taxminan 10 yoshlarida ham ota, ham onadan yetim qolgan bo`lg`usi shoir talay yillar boylar eshigida kun kechiradi. berdaq dastlab eski maktabda, keyinroq esa madrasada tahsil ko`radi. o`n yoshlarida o`zicha she`rlar to`qiy boshlagan shoir talay muddat ijodiy izlanishlardan keyin zamonasining mashhur shoiri kunxo`ja huzuriga borib, shoirning o`zi e`tirof etganidek: «bir yarim oy birga bo`lib, yozganlarini tinglatib, nuqsonlarini o`nglatib, o`lan zavqin totib» qaytadi. berdaq yashab ijod ettan sharoitda o`zbek, qoraqalpoq, turkman va boshqa qardosh xalqlar orasida xalq kitoblari keng tarqalgan edi. qoraqalpoq xalqi orasidan chiqqan ayrim savodli kishilar, ya`ni «qissaxon»lar har xil to`y va ma`rakalarda «tohir - zuhra», «bahrom - gulandom», «qissasul anbiyo» kabi dunyoviy, ishqiy-romantik yoki mifologik, mifologik-afsonaviy mavzulardagi asarlarni o`qib berar edilar. berdaq davrining savodli, ilg`or kishisi bo`lganligi sababli uning bu xildagi asarlardan ham xabardor …

murojaat etamiz. berdaq adabiy merosida «oltiqiz» sarlavhali hazil she`r bor. uning qisqacha mazmuni shunday: bibioyim, guloyim, mohida, oruxon, gulimxonva ravshan ismli qizlar qo`simbet kal degan kishining aravasiga minib, hayit-ma`raka sayliga yo`l olishadi. qo`simbet kal qizlar sho`xligi, quvonchli kayfiyati va go`zalligiga mahliyo bo`lib ot jilovini qo`ldan qo`iib yuborganligini, arava esa yo`ldan chiqib tamoman boshqa tomonga ketib qolganligini sezmay qoladi. oqibat shu bo`ladiki, arava eski bir quduqqa agdarilib ketadi... o`zbek xalq qo`shiqlari orasida ham «olti» raqami bilan boshlanuvchi, qiz-juvonlar ta`rifiga bagishlangan hazil termalar talaygina. masalan, xorazm xalq termalaridan «olti xalfa»ning ayrim bandlarini berdaq she`riga qiyoslaylik: «olti xalfa» olti xalfa biri oysha, uzuklari qo`sha-qo`sha, bordim tomlar osha-osha elga balli olti xalfa. «olti qiz» ikkinchi qizi mohida, oq yuzi oydan ziyoda, yo`l yurmaymiz deb piyoda ot aravaga mingan ekan. har ikkala parchada ham tasvir obyekti qilib olingan shaxslar portreti, ularning xarakteriga xos xislatlar gavdalantirilgan. farqi shundaki, o`zbek xalq qo`shig`ida band oxirida doimo bir xil …

h avlodlar haqida, xalq tarixiy taqdiridagi eng muhim davrlar, voqea-hodisalar to`g`risidatarixiy-adabiy yoki memuar xarakterdagi «solnoma» lar yaratilganligi ma`lum emas. shu sababli, berdaq o`z «shajara» dostonini yaratar ekan, ko`hna sharq adabiyotidagi mavjud an`analardan, xususan xorazmning abulg`ozi, munis kabi mashhur «shajara»chilari va san`atkorlaridan o`rgangan, ular ijodidan bahra olgan deb o`ylashga asos bor, deb o`ylaymiz. buning boisi shundaki, xorazmlik mualliflar yarattan «shajara» lar bilan berdaq «shajara»si orasida faqat asar nomidagina emas, shakl va mazmun jihatdan ham hamohanglik, o`xshashlik bor: ularning barchasida xorazm vohasi xalqlarining kelib chiqishi va mamlakatni idora ettan hukmdorlar tarjimai holiga tegishli hodisalar, xonlik hayotidagi muhim voqealar tasvir etiladi. farqi shundaki, xorazmlik mualliflar yaratgan aksariyat «shajara»lar nasrda bitilgan bo`lsa, berdaq «shajara»si nazmda ifoda etilgan. shunisi xarakterliki, berdaq «shajara»sida faqat qoraqalpoq xalqining ko`p asrlik tarixidagi muhim voqealar ta`rif etilibgina qolmasdan, o`zbek xalqi bilan kechgan mushtarak hayot, shuningdek o`zbek xalqi tarixi ham babbaravar tilga olinadi. berdaq «shajara» dostonining bu xususiyati asarning ham o`zbek, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "berdaq – qoraqalpoq adabiyotining asoschisi"

1662756209.doc αζαρ berdaq – qoraqalpoq adabiyotining asoschisi reja: 1. berdaq hayoti va ijodi. 2. berdaq - dostonnavis. 3. berdaq va o`zbek adabiyoti. jahon adabiyoti taraqqiyotidan ma`lumki, har bir xalq tarixida, ijtimoiy va madaniy hayotida o`zining sezilarli «muhri», tabarruk «iz»larini qoldirgan ulkan san`atkorlar bor. ular o`zlarining hayotiy faoliyatlari va ijodlarini hamisha oddiy mehnatkash xalq taqdiri bilan birga his qilganliklari, har qanday sharoitda ham xalq dardi, orzu-umidlariga hamdard va hamnafas bo`la olganliklari uchun ham umri boqiy va buyukdirlar. bunday san`atkorlar haqida tarihdan juda ko`p siymolarning nomlarini misol tariqasida keltirib o`tish mumkin: firdavsiy, nizomiy, navoiy, jomiy, sa`diy, fuzuliy, pushkin, maxtumquli, lermontov, nekrasov, abay, tolstoy ... ...

DOC format, 2.0 MB. To download "berdaq – qoraqalpoq adabiyotining asoschisi", click the Telegram button on the left.

Tags: berdaq – qoraqalpoq adabiyotini… DOC Free download Telegram