badiiy asar tili

DOC 2,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662756310.doc αζαρ reja: 1. badiiy til tushunchasi. 2. badiiy til badiiy informatsiya yetkazish vositasi. 3. badiiy tilning spetsifik xususiyatlari. 4. badiiy nutq shakllari. 5. badiiy tilning adabiy til hamda milliy til tushunchalari bilan munosabati. yirik rus filolog olimi g.vinokur badiiy asar tili nima degan savolga jo`ngina qilib: "badiiy til deganda badiiy asarlar yozishda ishlatiladigan til tushuniladi deb yozgan edi". tabiiy bir savol tug`iladi: badiiy asarlar yozishda ishlatiladigan til "umumxalq tili", "milliy til", "adabiy til" atamalari bilan yuritiluvchi, biz kundalik aloqa-aralashuvda foydalanadigan tildan boshqami, boshqa bo`lsa nimasi bilan farqlanadi? bu savolga javob berish uchun har ikki til bajarayotgan funksiyalardagi farq va mushtaraklikka diqqat qilish zarur. kundalik muloqotda ishlatiluvchi til ham, badiiy til ham informatsiya yetkazish va informatsiya olishga xizmat qiladi. biroq bu o`rinda o`sha yetkazilayotgan informatsiyaning tabiatiga diqqat qilish zarur. muloqot tili yetkazgan informatsiya oddiy informatsiya bo`lsa, badiiy til badiiy informatsiyani yetkazadi, shunga ko`ra, muloqot tili aloqa-aralashuv vositasi bo`lsa, badiiy til …

u yanglish tasavvurdir. zero, ayrim asarlar borki, ularda bu xil vositalar ishlatilmasligi yoxud juda kam bo`lishi mumkin, biroq bu bilan shu asar tili badiiylikdan mahrum bo`lib qolmaydi. masalan, a.oripovning "xotirot" she`ridan olingan bir parchaga e`tibor qilaylik: uydan ketganimga o`n yil bo`libdi, o`n yil qishlog`imdan yuribman uzoq. men yurgan yo`llarda o`tlar unibdi, ko`milib bo`libdi men kezgan so`qmoq. mazkur parchaning badiiy asardan olingani, uning badiiy tilda insho etilgani shubhasiz. biroq, e`tibor berilsa, unda ishlatilgan til unsurlari ham biz kundalik muloqotda ishlatadigan unsurlardan farqli emasligi, unda badiiy vositalar ishlatilmagani ko`riladi. tajriba uchun shu parchada berilgan informatsiyani kundalik muloqotda ishlatiluvchi tilga o`girib ko`raylik va tasavvur qilingki, bu gaplarni kundalik muloqot paytida sizga kimdir gapirmoqda: "- uydan ketganimga o`n yil bo`libdi. o`n yil qishlog`imdan uzoq yuribman. men yurgan yo`llarda o`tlar unib, men kezgan so`qmoq ko`milib bo`libdi" ko`rib turganingizdek, biz bu yerda she`rdagi so`zlarni aynan keltirdik, bu yerda bironta so`z o`zgartirilgani yo`q. shartga ko`ra, agar o`zgartirilgan …

on gavdalanadi. o`quvchi o`sha o`t bosgan yo`llarni, ko`milib bo`lgan so`qmoqni ko`radi, lirik qahramon bilan birga yoki o`zini uning o`rniga qo`ygan holda o`sha so`qmoqda kezinadi, uning kechinmalarini qalbdan o`tkazadi. ya`ni, u yangi bir olamda — til unsurlari vositasida yaratilgan badiiy reallikda yashaydi. badiiy reallik esa voqelikning oddiygina aksi emas, balki uning ijodkor qalbiyu ongida qayta yaratilgan aksi — badiiy obrazdir. bu obrazda esa ijod onlarida shoir qalbida kechgan his-tuyg`ularu o`y-fikrlar badiiy til vositasida muhrlandi, o`quvchini o`sha holatga olib kiruvchi tashqi bir manzara tasvirlandi. boshqacha aytsak, ijodkor tasavvurida yaralgan obraz badiiy so`z vositasida moddiylashadi, shu bois ham badiiy til obraz yaratish vositasi sanaladi. agar ilmiy, rasmiy va h.k. uslublarda yetkazilgan informatsiya tushunchalar orqali berilsa, badiiy asarda yetkazilayotgan informatsiya obrazli, hissiyotga yo`g`rilgan informatsiyadir. demak, badiiy tilning belgilovchi xos(spetsifik) xususiyatlari obrazlilik (tasviriylik) va emotsionallik ekan. yuqorida ko`rganimizdek, badiiy til umumxalq tiliga asoslanadi, uni butkul yangi hodisa deb qaramaslik kerak. biz kundalik muloqotda ishlatib yurganimiz …

sig`imi, o`quvchi xayolida qo`zg`ayotgan assotsiativ ma`nolar jihatidan benihoya keng. chunki bu satr badiiy matn ichida keladi, baski, u butunning qismiga aylangan, demak, ma`no ottenkalari va hissiy bo`yog`i ham butun bilan bog`liq holda namoyon bo`ladi. shu bois ham "ko`milib bo`lgan so`qmoq" lirik qahramon uchun(she`r ruhiga kirgan, o`zini lirik qahramon o`rniga qo`ya olgan she`rxon uchun ham) oddiygina so`qmoq emas. she`rdagi "ko`milib bo`libdi men kezgan so`qmoq" satri lirik qahramon xayolida o`sha so`qmoq bilan bog`liq xotiralarni jonlantiradi, beg`ubor va betashvish bolalik yoxud yoshlik sog`inchini, umrning o`tkinchiligini o`ylashdan kelgan mahzunlikni ifodalaydi. badiiy tilning tasviriyligi nasriy(epik) asarlarda yanada yorqinroq namoyon bo`ladi. lirik asarlarda tasvirlangan tashqi manzara lirik qahramon ichki olamiga olib kiruvchi vositagina (ya`ni, unda voqelikning shu maqsadga yetish uchun zarur fragmentlarigina qalamga olinadi) bo`lsa, epik asarlarda tasvirlangan badiiy voqelik o`zicha mustaqil, obyektivlashgan manzaradir. shu bois ham epik asarlarda tasvirlangan ijodkor ko`zi bilan ko`rilgan voqelik o`quvchi xayolida ham jonlanadi. o`quvchi asar voqealari yuz berayotgan joy, qahramonlarning …

git..." (otabek) "... uzun bo`ylik, qora cho`tir yuzlik, chag`ir ko`zlik, chuvoq soqol, o`ttiz besh yoshlarda bo`lg`on ko`rimsiz bir kishi..." (homid) "... qora zulfi par yostiqning turlik tomonig`a tartibsiz suratda to`zg`ib, quyuq jinggila kiprik ostidagi timqora ko`zlari bir nuqtag`a tikilgan-da, nimadir bir narsani ko`rgan kabi... qop-qora kamon, o`tib ketgan nafis, qiyig` qoshlari chimirilgan-da, nimadir bir narsadan cho`chigan kabi... to`lg`an oydek g`uborsiz oq yuzi bir oz qizilliqg`a aylangan-da, kimdandir uyalg`an kabi..." (kumush) "o`n yetti yashar chamaliq, kulchalik yuzlik, oppoqqina, o`rtacha husnlik zaynab qayin onasining tilak va sha`niga loyiq tavozi`-odoblar bilan bitta-bitta bosib dasturxon yoniga keldi..." (zaynab) roman voqeligiga ilk bor kirib kelgan qahramonlarini a.qodiriy o`quvchisiga ayni shu yo`sin taqdim qiladi. tabiiyki, ularning har biriga nisbatan yozuvchining o`z hissiy munosabati bor va tasvirda bo`rtib turgan bu munosabat o`quvchi shuuriga singadi, uning qahramonlarga munosabatini belgilaydi. otabek haqida gapirganda sezilib turuvchi ichki bir hurmat, kumush tasviridagi shaydolik, homid tasviridagi jirkanishga yaqin bir his, zaynab tasviridagi …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "badiiy asar tili"

1662756310.doc αζαρ reja: 1. badiiy til tushunchasi. 2. badiiy til badiiy informatsiya yetkazish vositasi. 3. badiiy tilning spetsifik xususiyatlari. 4. badiiy nutq shakllari. 5. badiiy tilning adabiy til hamda milliy til tushunchalari bilan munosabati. yirik rus filolog olimi g.vinokur badiiy asar tili nima degan savolga jo`ngina qilib: "badiiy til deganda badiiy asarlar yozishda ishlatiladigan til tushuniladi deb yozgan edi". tabiiy bir savol tug`iladi: badiiy asarlar yozishda ishlatiladigan til "umumxalq tili", "milliy til", "adabiy til" atamalari bilan yuritiluvchi, biz kundalik aloqa-aralashuvda foydalanadigan tildan boshqami, boshqa bo`lsa nimasi bilan farqlanadi? bu savolga javob berish uchun har ikki til bajarayotgan funksiyalardagi farq va mushtaraklikka diqqat qilish zarur. kunda...

Формат DOC, 2,0 МБ. Чтобы скачать "badiiy asar tili", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: badiiy asar tili DOC Бесплатная загрузка Telegram