qadimgi sivilizatsiyalarning vujudga kelishi

DOCX 24 pages 58.6 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 58.6 KB

File type DOCX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

mavzu: qadimgi sivilizatsiyalarning vujudga kelishi 1. xviii – xix asrda yevropa fan olamida sivilizatsiya tushunchasining yuzaga kelishi. 2. qadimgi sivilizatsiyalarning shakllanish tarixi. 3. .kichik osiyoda qadimgi dehqonchilik 1 xviii – xix asrda yevropa fan olamida sivilizatsiya tushunchasining yuzaga kelishi sivilizatsiya so‘zi insoniyat tarixidagi sifat chegarasini belgilash bilan bog‘liq. ushbu tushunchaning yuzaga kelishi ma’rifatparvarlik davridagi yevropa fani va adabiyotining yutug‘idir. ammo sivilizatsiya haqidagi ilk tushunchalar ancha ilgari yuzaga kelgan. qadimgi davrlardayoq insonlar o‘zlarining dunyolarini o‘zgalar dunyosi bilan solishtira boshlashgan. antik davrda sivilizatsiya so‘zi bilan belgilanmasa-da, o‘z taraqqiyot darajalariga varvarlikni qarama-qarshi qo‘yganlar. sivilizatsiya so‘zi lotincha sivilis - fuqarolikka, davlatga, shaharga taalluqli ma’nolarini anglatuvchi o‘zakdan kelib chiqqan. u "silvaticus", ya’ni lotinchadan tarjima qilganda qo‘pol, yovvoyi so‘ziga qarshi ma’noda qo‘llanilgan. sivilizatsiya tushunchasi “madaniyat” tushunchasi bilan uzviy bog‘liq ravishda paydo bo‘lgan. dastlab madaniyat va sivilizatsiya tushunchalari sinonim sifatida qo‘llanilgan, ammo bora-bora bu ikki atama o‘rtasida farq paydo bo‘ldi. masalan, nemis faylasufi i.kant bu tushunchalar o‘rtasidagi …

2 / 24

avri bilan bog‘liq bo‘lsa, sivilizatsiya - tarixiy jarayon, ijtimoiy hodisadir. sivilizatsiyaning rivojlanishi jamiyatni yuksaltirishga olib keladi, natijada bu jamiyat fuqarolar erkinligini ta’minlash imkoniyatini yaratadi. sivilizatsiyali hayot insonni madaniyatli qiladi va uning har tomonlama kamol topishi uchun shart-sharoit yaratadi. sivilizatsiya kategoriyasining serqirraligi va ko‘p serma’noligi tufayli unga aniq ta’rif berish mushkul. “sivilizatsiya” ning yuzdan ortiq ta’riflari mavjud bo‘lib, har bir o‘ziga xos ta’rifida ijtimoiy hayotning ma’lum tomonlari, jihatlariga alohida urg‘u beriladiki, bu umuman sivilizatsiyaning ijtimoiy hodisa sifatidagi mohiyatini to‘laroq anglab etishga xizmat qiladi. sivilizatsiya tushunchasining tarixiy-falsafiy mohiyati – tarixiy jarayonning birligi va ushbu jarayon davomida insoniyatning moddiy- texnik hamda ma’naviy yutuqlarning majmui. sivilizatsiya umumjahon tarixiy jarayonining ijtimoiylikning ma’lum darajasiga erishish bilan bog‘liq bosqichini ham anglatadi. sivilizatsiyaning yana bir ma’nosi - madaniyatning zamon va makonda chegaralangan tarixiy tipi (misr sivilizatsiyasi, mesopotamiya sivilizatsiyasi va b.). sivilizatsiya madaniyat so‘zining sinonimi sifatida, ko‘pincha moddiy madaniyat ma’nosida ham qo‘llaniladi. shveytsariyalik tarixchi j.starobinskiyning fikricha, sivilizatsiya tushunchasini ilk …

3 / 24

voyilik, nomadizm (yunon. nomados – ko‘chib yuruvchi, ko‘chmanchilik), dehqonchilik va sivilizatsiya. ma’rifatparvarlik davridagi ensiklopediyalarda sivilizatsiya tushunchasi taraqqiyot konsepsiyasi bilan uyg‘unlashib ketdi. fransuz faylasuf ma’rifatparvarlari aql va adolatga asoslangan jamiyatni sivilizatsiyalashgan jamiyat deb bilganlar. sivilizatsiya tushunchasiga turlicha mazmun berish davom etdi va xviii asrdan “sivilizatsiya” tushunchasi tarixchilar lug‘atidan mustahkam o‘rin oldi. shu davrdan sivilizatsiyaning turli nazariyalari shakllana boshladi. xix asr boshlaridayoq sivilizatsiyalar to‘g‘risida ko‘plikda fikr yuritila boshlandi, bu esa xalqlar sivilizatsion taraqqiyotining rang-barangligini tan olishni anglatardi. o‘z asarlarida tarixning yo‘nalishi, shuningdek tarixiy jarayonda yagonalik va rang-baranglikning o‘zaro nisbati muammolarini ayniqsa to‘la qamrab olgan dastlabki tadqiqotchilardan biri italyan faylasufi jambatissta viko (1668-1744) o‘zining “millatlar umumiy tabiati haqidagi yangi fan asoslari” deb nomlangan risolasida jahon tarixining barcha xalqlar uchun yagona bo‘lgan tarixiy aylanma harakat sifatidagi dunyoviy konsepsiyasini ilgari surgan. viko fikriga ko‘ra, barcha xalqlar o‘z rivojlanishida bir xil bosqichlardan o‘tadi: ibtidoiy varvarlik (“xudolar asri”)dan feodalizm (“qahramonlar asri”) orqali demokratik respublika yoki konstitutsiyaviy monarxiya …

4 / 24

organ sistemasida ham ibtidoiy jamiyat taraqqiyoti yovvoyilik, varvarlik va sivilizatsiya bosqichlaridan iborat, ammo u yovvoyilik va varvarlik davrlarining har birini, xo‘jalik va moddiy madaniyat taraqqiyotining belgilariga ko‘ra quyi, o‘rta va yuqori bosqichlarga bo‘ladi. ushbu davrlashtirishda ishlab chiqarish kuchlari rivojining darajasi mezon bo‘lib xizmat qiladi. tarixni o‘rganishga sivilizatsion yondashuv asoschilaridan biri rus tabiatshunos olimi n.ya.danilyevskiy (1822-1885) bo‘lgan. u har biri alohida-alohida mavjud bo‘lgan, faoliyatning to‘rt muhim shakli yoki sivilizatsiyalar “asosi” - diniy, madaniy, siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy asoslar orqali namoyon bo‘luvchi madaniy-tarixiy tiplar (sivilizatsiyalar) haqidagi konsepsiyani ilgari surgan. madaniy-tarixiy tiplar, biologik organizmlar kabi, tashqi muhit va bir-biri bilan uzluksiz kurash jarayonida bo‘ladi va vujudga kelish, voyaga etish, qarish va halok bo‘lish bosqichlaridan o‘tadi. nemis faylasufi va tarixchisi osvald shpengler (1880-1936 y) ning fikricha, “sivilizatsiya” har qanday madaniyat taraqqiyotining muayan tugal bosqichini bildiradi. sivilizatsiyani bunday davr tanazzuli sifatida tushunish madaniyatning bir butunligi va tabiiyligiga ziddir. o.shpengler “yyevropa quyoshning so‘nishi” asarida g‘arbiy yevropa tarixiga xos …

5 / 24

bir madaniyat o‘z teran mazmuniga ega bo‘ladi va tarixiy jarayonda bir xil ahamiyat kasb etadi. ingliz tarixchisi va sotsiologi arnold toynbi (1889-1975) sivilizatsiyani yaxlit ijtimoiy tizim sifatida ifodalagan. u o‘zining o‘n ikki tomlik “tarixni anglash” asarida keltirgan o‘zaro o‘rin almashuvchi lokal sivilizatsiyalar konsepsiyasida sivilizatsion taraqqiyotning asosiy harakatlantiruvchi kuchi sifatida chaqiriq va javob nazariyasini ilgari surdi. toynbining fikricha din har qanday sivilizatsiyaning o‘zagi va tayanchidir. sivilizatsiyalarni bir – biridan farqlash va tasnif qilishda u yoki bu jahon dinlarini asos qilib olinishi bejiz emasdir: musulmon sivilizatsiyasi, xristian sivilizatsiyasi va hokazo. u dastlab 21, keyinchalik 37 ta sivilizatsini sanab o‘tib, tarixiy jarayonning to‘g‘ri chiziq bo‘ylab rivojlanishi haqidagi qarashlarga qarshi chiqdi va sivilizatsiyaning bosqichli-siklik rivojlanishini ta’kidladi. toynbi arab, xitoy, shumer, maya, hind, ellin, g‘arb, xristian (rossiya), uzoq sharq (koreya va yaponiya), eron, misr, arab, meksika, vavilon va boshqa sivilizatsiyalarni tadqiq etish natijasida “...tabiiy muhitdagi va odamlar tegrasidagi yashash sharoitlarining og‘irligi sivilizatsiyaning vujudga kelishiga sabab …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi sivilizatsiyalarning vujudga kelishi"

mavzu: qadimgi sivilizatsiyalarning vujudga kelishi 1. xviii – xix asrda yevropa fan olamida sivilizatsiya tushunchasining yuzaga kelishi. 2. qadimgi sivilizatsiyalarning shakllanish tarixi. 3. .kichik osiyoda qadimgi dehqonchilik 1 xviii – xix asrda yevropa fan olamida sivilizatsiya tushunchasining yuzaga kelishi sivilizatsiya so‘zi insoniyat tarixidagi sifat chegarasini belgilash bilan bog‘liq. ushbu tushunchaning yuzaga kelishi ma’rifatparvarlik davridagi yevropa fani va adabiyotining yutug‘idir. ammo sivilizatsiya haqidagi ilk tushunchalar ancha ilgari yuzaga kelgan. qadimgi davrlardayoq insonlar o‘zlarining dunyolarini o‘zgalar dunyosi bilan solishtira boshlashgan. antik davrda sivilizatsiya so‘zi bilan belgilanmasa-da, o‘z taraqqiyot darajalariga varvarlikni qarama-qarshi qo‘yganlar....

This file contains 24 pages in DOCX format (58.6 KB). To download "qadimgi sivilizatsiyalarning vujudga kelishi", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi sivilizatsiyalarning vu… DOCX 24 pages Free download Telegram