o’simliklar introduktsiyasining nazariy va metodologik asoslari

DOC 57,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1708836913.doc o’simliklar introduktsiyasining nazariy va metodologik asoslari reja: 1. o’simliklar introduktsiyasining nazariy va metodologik asoslari yaratilishi 2. madaniy o’simliklar kelib chiqishi 3. n.f. vavilov ishlari hozir dunyo bo’yicha 500 mingga yaqin o’simlik turi ma’lum. ular turli-tumandir. suv o’tlardan tortib, yopiq urug’li yoki gulli yuksak o’simliklardan tashkil topgan. inson paydo bo’libdiki, uning hayoti. asosan yuksak o’simliklar bilan chambarchas bog’liqdir. chunki ular, insonni oziq-ovqat va boshqa zarur narsalar bilan ta’min etib keladi. hozir dalalarimizda keng ekilayotgan turli-tuman meva, sabzavot, em-xashak va boshqa texnika ekinlari avlod-ajdodlarimiz tomonidan bir necha ming yillar davomida turli-tuman yovvoyi o’simliklar orasidan tanlash, chatishtirish, payvandlash usullari bilan yaratilgan. demak, ko’pchilik madaniy o’simliklarning asosiy insonning aqli-zakovati va mehnati hisoblanadi. madaniy o’simliklarning ma’lum bir qismi, jumladan bodiring, baqlajon, shaftoli, makkajo’hori, kunjut, banan, kokos pal’masi juda qadim zamonlarda paydo bo’lgan. bu o’simliklarning yovvoyi turlari tabiatda topilgan emas. xullas madaniy o’simliklar qachon, qaerda va qanday usullar bilan bunyodga kelgan, degan masala qadimdan hammanmi …

onidan sun’iy tanlanib borishini, ularning paydo bo’lish jarayonini batafsil bayon etdi. madaniy o’simliklarning paydo bo’lishiga bag’ishlangan birinchi ilmiy asar 19 asrning ikkinchi yarmida shveytsariya olimi alfons dekondol tomonidan yaratildi.u jami 247 ta madaniy o’simlikning kelib chiqishi va tarqalishini o’rgandi, shularning deyarli uchdan bir qismining yovvoyi turlari tabiatda uchramasligini qayd etdi. keyinroq, bu sohada frantsuz olimi a.shevele, nemis olimlari m.reynxart va e shiman, amerikalik e.merilla, italiyalik l. parodi va boshqalar ish olib bordilar. bu muhim masalani yoritishda rossiya olimlaridan v.l.komarov, n.i.vavilov va ularning shogirdlari p.m.jukovskiy, m.g.popov, e.n.sinskaya, s.m.bukasov, f.n.baxteev, a.i.kuptsov, e.v.vilf; o’zbek olimlaridan t.n.qori-niyoziy, k.z.zakirov va boshqalar o’zlarining solmoqli xissalarini qo’shdilar. er yuzida mavjud bo’lgan barcha o’simliklar orasida eng ko’p va keng tarqalgan o’simliklar evolyutsiyasining kenja guruhi yopiq urug’li yoki yuksak o’simliklardir. bundan 1500 million yillar ilgari arxey erasida virusga o’xshash organizmlaranorganik moddalardan foydalanuvchi bakteriyalar va bir hujayrali suv o’tlar paydo bo’lgan. proterozoy erasiga kelib ko’p xujayrali organizmlar, jumladan ko’k-yashil, qizil …

loba turining qadimiy qoldiqlari respublikamizning ba’zi bir tumanlaridan paleobotanik olimlarimiz tomonidan topilgan. keyingi 115 million yillar davomida, ya’nimezazoy erasining yura davrida urug’li qirqquloqlar rivojlangan. o’simlik olamining so’ngi taraqqiyotidan yopiq yoki gulli o’simliklar paydo bo’lgan. yopiq urug’li o’simliklarning paydo bo’lishini olimlar odatda mezazoy erasining bo’r davridan, ba’zi bir olimlaresa yura davrining o’rtalaridan boshlangan bo’lsa kera, deb hisoblaydilar. shuni aytish kerakki evolyutsiya jarayonida paydo bo’lgan yuksak o’simliklarning birlamchi namoyondalari quruqlikka qisqa muddat orasida tez taraqqiy etib, er yuzida keng tarqalgan. buning sababi chindan yuksak o’simliklarning ildizlari, ya’ni vegetativ tanalari tashqi muhitning turli sharoitlariga tez moslashuvchanligida bo’lsa 2 –chidan bu o’simliklarning urug’meva beruvchi poya tanalarining ko’payish organlarining ochiq urug’lilar va qirqquloqsimonlarga nisbatan mukammal muhofaza qilishganligidadir. shunday qilib, turli muhitga tushib qolgan gulli o’simliklar bir-biriga o’xshagan fiziologik va biologik jarayonlar natijasida har tomonlama taraqqiy etgan. natijada er yuzida inson ehtiyoji uchun kerak bo’lgan turli-tuman gulli o’simliklar paydo bo’lgan. bu o’simliklarning shakllanish jarayoni ko’pchilik olimlarning …

bo’lgan oziq bir yillik (bug’doy, arpa, sholi, javdar, makkajo’xori va boshqalar) o’simliklardan olinadi. n.i.vavilov ishlari. o’simliklar olami xilma-xil bo’lib, ular ozmi-ko’pmi er yuzining barcha qismida uchraydi. 18 asr o’rtalarida gulli o’simliklarni birinchimarta sistemaga solgan va umumlashtirgan kishi buyuk shved tabiatshunosi karl linney bo’ldi. uning ma’lumoti bo’yicha, er yuzida 7 mingga yaqin gulli o’simlik turi tarqalgan... oradan bir yarim asr o’tgach, mashhur rus botanigi n.i.kuznetsov 150 mingga yaqin yopiq urug’li o’simlik aniqlandi. 20 asrning qirqinchi yillarida dunyoning to’rt qit’asini aylanib chiqqan mashhur (sobiq ) sovet olimi, akademik n.i.vavilov va akademik a.a.grosgeym dunyoda 200 mingdan ziyodroq gulli o’simliklar turi borligini ta’kidladilar. lekin ingliz botaniklari j. baton (1962), j. xatchison (1964), sovet olimlari a.voronov (1964), i. gurbanov (1978) va boshqalar jahonda jami bo’lib yopiq urug’li o’simliklar soni 250-500 ming atrofida bo’lsa kerak deydilar ammo so’ngi vaqtda, shu sohaning zo’r bilimdoni, dunyoga tanilgan sovet olimi a.l.taxtadjyanning ko’p yillik izlanishlari natijasida er yuzida tarqalgan gulli …

gulli o’simliklar turi hisobga olingan. shuning 40 mingdan ko’prog’i braziliyaning amozonka suv havzasidagi tropik o’rmonlarda uchraydi. shimoliy amerikada esa, jami bo’lib 20 mingga yaqin o’simlik turi bor. osiyo qi’asida gulli o’simliklarga boy mamlakatlardan xitoy (25 ming) va xindistonni (26 ming) ko’rsatib o’tish kifoyadir. afrikaning tropiko’rmonlarida 40 mingdan ziyodroq gulli o’simliklar tarqalgan bo’lsa avstraliya qit’asida jami 12 mingdan oshiqroq o’simlik turi uchraydi. jahonda o’simlik turlariga boy mamlakatlardan biri filppin orollari hisoblanadi. bu joyda o’suvchi jami 7620 o’simlikdan 5532 turi shu erning o’zigagina xosdir. sobiq mxdda 21 ming atrofida gulli o’simliklar turi uchraydi. shu jumladan kavkazda 5800, hrta osiyo va qozog’istonda 7 mingga yaqin, respublikamizda esa 4250 turi tarqalgan. tabiatda o’simlik turlari shunchalik ko’pligiga qaramay, ularning faqatgina 30 mingdan ziyodrog’i inson tomonidan turli maqsadlarda foydalaniladi. jumladan dehqonchilikda foydalanilayotgan o’simlik turlari atiga 2,5-2,6 mngga yaqindir. bu gulli o’simliklarning faqat 1,0-1,1% i ni tashkil qiladi xolos. akademik p.m.jukovskiyning fikricha, hozir ekilayotgan deyarli barcha madaniy …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o’simliklar introduktsiyasining nazariy va metodologik asoslari"

1708836913.doc o’simliklar introduktsiyasining nazariy va metodologik asoslari reja: 1. o’simliklar introduktsiyasining nazariy va metodologik asoslari yaratilishi 2. madaniy o’simliklar kelib chiqishi 3. n.f. vavilov ishlari hozir dunyo bo’yicha 500 mingga yaqin o’simlik turi ma’lum. ular turli-tumandir. suv o’tlardan tortib, yopiq urug’li yoki gulli yuksak o’simliklardan tashkil topgan. inson paydo bo’libdiki, uning hayoti. asosan yuksak o’simliklar bilan chambarchas bog’liqdir. chunki ular, insonni oziq-ovqat va boshqa zarur narsalar bilan ta’min etib keladi. hozir dalalarimizda keng ekilayotgan turli-tuman meva, sabzavot, em-xashak va boshqa texnika ekinlari avlod-ajdodlarimiz tomonidan bir necha ming yillar davomida turli-tuman yovvoyi o’simliklar orasidan tanlash, chatishtirish, payv...

Формат DOC, 57,5 КБ. Чтобы скачать "o’simliklar introduktsiyasining nazariy va metodologik asoslari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o’simliklar introduktsiyasining… DOC Бесплатная загрузка Telegram