atoqli maqom ijrochilari va ularning merosi

DOCX 9 sahifa 30,3 KB Bepul yuklash

9 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 30,3 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 9

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 9

1 atoqli maqom ijrochilari buxoro shashmaqomining taniqli va mashhur ijrochilari qatorida ota jalol nosir, otag‘iyos abdug‘ani, domla halim ibodov, hoji abdulaziz rasulov, levi boboxonov va boshqalarning nomlarini alohida aytib o‘tish kerak. ota jalol nosirov (1845–1928) buxoro olti maqomini juda yoshligidan o‘rgana boshlaydi. dastlab uni bu san’at bilan onasi tanishtiradi, keyinchalik esa, mashhur hofiz va cholg‘uchi tillaboy ustozligida puxta o‘zlashtiradi. xix asrning 60-yillaridan to xx asrning dastlabki o‘n yilliklariga qadar buxoro amirligi saroyida hofiz sifatida xizmat qiladi. sho‘ro davriga kelib, buxoroda ochilgan «sharq musiqa maktabi» da ustozlik qiladi va ko‘plab shogirdlar yetishtiradi. ota jalol nosir xalqimizning ulkan ma’naviy xazinasi bo‘lgan shashmaqomni mukammal bilishi barobarida yana uni saqlab qolishda ham katta xizmat ko‘rsatgan. ma’lumki v.a. uspenskiy 20-yillarning boshlarida salobatli olti maqom turkumini ota jalol nosir va tanburchi ota g‘iyos abdug‘anilar ijrosida ilk bor nota yozuvlariga tushirgan edi. shu tariqa maqomning umuman yo‘q bo‘lib ketishi xavfi bartaraf etiladi. chunki, bu san’atning bilimdoni va …

2 / 9

ashhur hofiz va bastakor, o‘zbekiston xalq artisti hoji abdulaziz rasulov (1852–1936) tanbur va dutor chertish hamda ashula aytish yo‘llarini mukammal egallagan san’atkor edi. binobarin ustoz san’atkordan bizga meros qolgan nodir ma’naviy boylik uch jabhada – sozandalik (dutor va tanbur ijrochiligi), ashulachi-hofizlik va bastakorlik sohalarida zohirdir, zeroki, ularning har birida ustaning iste’dodi ila yo‘g‘rilgan betakror ziynatlar, o‘zgacha jilolar kashf etilgan. maqom hofizi eng avvalo shashmaqomning ham cholg‘u («mushkilot»), ham aytim-sho‘ba («nasr») yo‘llarini ijro etishda an’anaviy yetakchi o‘rin tutgan tanbur cholg‘usini egallashi, unda o‘ziga jo‘rnavozlik qila olishi mumtoz talablardan bo‘lgani bois hoji abdulaziz rasulov, birinchi galda, bu cholg‘uni amaliy o‘zlashtirishga g‘ayrat qiladi va sozanda hoji rahimberdi ustozligida shashmaqom «mushkilot» bo‘limini (cholg‘u kuy yo‘llarini) ijro etishga erishadi. ayni paytda shashmaqom «savt»larini shoxobchalari bilan «o‘qishni» (aytishni) dastlab boruh ismli hofizdan o‘rganib, keyinchalik (1880-yillari) esa atoqli hofiz ota jalol nosir rahbarligida shashmaqomning «saraxbor», «talqin» va «nasr» sho‘balarini aytish mahoratini hosil qilgan edi. shu asnoda hoji …

3 / 9

a ijro etishlari bilan bog‘liq baholanadi. bu borada h.a.rasulov ijrochiligida muayyan maqom yo‘liga yangi avjlar bog‘lashga yoki bir ashulani har xil avjlar bilan aytishga moyillik kuchli bo‘lganligini ta’kidlash kerak. ustozsan’atkorning «bozurgoniy», «abdurahmonbegi» va «ushshoq» yo‘llariga bog‘lagan yangi avjlari aslida ijod zavqlarining cho‘qqisi yanglig‘ yuzaga kelgan edi. shuningdek, «gullar bog‘i», «bebokcha», «qurbon o‘lan», «gulyor», «nasrulloyi», «rosti panjgoh», «ushshoqi hoji», «navo», «iroq» kabi ashula va maqom yo‘llari ham turli holatlarning badiiy in’ikosi o‘laroq bir necha ko‘rinish (variant)da zohir bo‘lgan. binobarin, atoqli san’atkor ijrosidagi har bir maqom yoki ashula namunasi, eng avvalo, jonli ijodiy jarayon sifatida angalshiladi va idrok etiladi. hoji abdulaziz rasulovning bastakorlik qobiliyati ham aynan shu jarayonda yorqin namoyon bo‘lgan. bunda ikki jihatni qayd etish mumkinki, ulardan biri – maqom va ashula yo‘llariga yangi va yangi avjlar kiritib, ularning murakkab va mukammal zuhurini kashf etishda ko‘rinsa, yana biri ma’lum kuy yoki ashulaga tubdan qayta ishlov berish natijasida erishilgan yangi sifat namunalarida …

4 / 9

ayon, tabiiyki, hoji abdulaziz rasulov singari iste’dodlarning bastakorlik faoliyati ila amalga oshgan. hoji abdulaziz rasulov ijrochilik bisoti (repertuari)da 200dan ziyod ashula va cholg‘u kuylari bo‘lib, bunda hofiz ashula yo‘llarini buxoro samarqand an’anasiga oid o‘zbek va tojik tillarida kuylagan. shu bilan birga, hoji abdulaziz rasulov birinchilardan bo‘lib shashmaqomni dutorda ijro etish an’anasini amaliyotda qo‘llagan san’atkordir. bu hol, o‘z navbatida, shashmaqomni dutor ijrochiligi keng tarqalgan farg‘ona – toshkent va xorazm vohalarida ham yoyilishiga sabablardan biri bo‘ldi. xorazm maqomlarining bizga ma’lum bo‘lgan mahoratli ijrochilari bir necha avloddan iboratdir. xususan, xix asrda komil xorazmiy, xix asr ikkinchi yarmi – xx asr boshlarida esa, komil xorazmiyning shogirdlari xudoybergan muhrkan, matyoqub pozachi, abdullo gulobiy, bobojon bulomonchi, muhammad rasul mirzo, matyoqub xarratov kabi maqomchi san’atkorlar faoliyat ko‘rsatganlar. shuningdek, xx asr davomida matpano ota xudoyberganov, matyusuf xarratov, madrahim yoqubov (sheroziy), hojixon boltayev, komiljon otaniyozov, matniyoz yusupov, ro‘zimat jumaniyozov va boshqa ustoz san’atkorlarning nomlari xorazm maqomlarining yetuk ijrochilari qatorida …

5 / 9

oyida maqomchi-sozanda bo‘lib ishlaydi. xx asr boshlarida ro‘y bergan ma’lum ijtimoiy-siyosiy o‘zgarishlardan so‘ng u xiva musiqa maktablarida yoshlarga ustozlik qildi (1923–1928). shundan so‘ng, 1932-yilgacha sozchilar ansamblida ishladi va 1932-yildan to umrining so‘nggi kunlarigacha urganch teatrida sozandalik faoliyatini olib bordi. m.xarratov xorazm maqomlarining yirik mutaxassisi bo‘lgan. u xudoybergan muhrkan, niyozjon xo‘ja va komil xorazmiy kabi zabardast ustozlarning mazkur turdagi maqomlarni tizimlashtirish, ularni yozuvlar vositasida hujjatlashtirish va shu tarzda ham keyingi avlodga yetkazib berish sa’y-harakatlariga faol ergashdi. jumladan, u «xorazm tanbur chizig‘i»ni takomillashtirish va uning vositasida maqomlarni yozib olish jarayonida ham amaliy ijrochi, ham xattot sifatida ishtirok etgan. o‘z navbatida, ustozlardan bekamu-ko‘st o‘zlashtirib olgan xorazm maqomlarini yangi zamon ahliga yetkazib berishda o‘z xizmatini ayamagan. inchunin, 1934-yili folklorshunos olimlar – yelena romanovskaya va ilyos akbarovlar tomonidan matyoqub xarratov ijrosida xorazm maqomlarining chertim (cholg‘u) yo‘llari («rost», «buzruk», «navo», «dugoh», «segoh», «iroq», «panjgoh») fonograf vositasida yozib olindi hamda 1939-yili «xorazm klassik musiqasi» nomli kitobda chop …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 9 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"atoqli maqom ijrochilari va ularning merosi" haqida

1 atoqli maqom ijrochilari buxoro shashmaqomining taniqli va mashhur ijrochilari qatorida ota jalol nosir, otag‘iyos abdug‘ani, domla halim ibodov, hoji abdulaziz rasulov, levi boboxonov va boshqalarning nomlarini alohida aytib o‘tish kerak. ota jalol nosirov (1845–1928) buxoro olti maqomini juda yoshligidan o‘rgana boshlaydi. dastlab uni bu san’at bilan onasi tanishtiradi, keyinchalik esa, mashhur hofiz va cholg‘uchi tillaboy ustozligida puxta o‘zlashtiradi. xix asrning 60-yillaridan to xx asrning dastlabki o‘n yilliklariga qadar buxoro amirligi saroyida hofiz sifatida xizmat qiladi. sho‘ro davriga kelib, buxoroda ochilgan «sharq musiqa maktabi» da ustozlik qiladi va ko‘plab shogirdlar yetishtiradi. ota jalol nosir xalqimizning ulkan ma’naviy xazinasi bo‘lgan shashmaqomni mukammal bilishi...

Bu fayl DOCX formatida 9 sahifadan iborat (30,3 KB). "atoqli maqom ijrochilari va ularning merosi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: atoqli maqom ijrochilari va ula… DOCX 9 sahifa Bepul yuklash Telegram