kurs ishi: zonali plastinkalarni o’rganish

DOCX 21 pages 411.5 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 411.5 KB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ zonali plastinkalarni o’rganish. reja: kirish………………………………………………………………. 1. yorug’lik difaksiyasi. gyugens-frenel prinsipi………………… 2. frenel difraksiyasi………………………………………………… 3. zonali plastinkalar………………………………………………… xulosa……………………………………………………………….. foydalanilgan adabiyiotlar…………………………….. kirish yorug‘lik to‘g‘ri chiziq bo‘ylab tarqalishida chetlanishlar bo‘lib turadi. yorug‘lik difraksiyasi yorug‘likni to‘siqdan o‘tishida og‘ishini tushuntiradi. frenel difraksiyasi va frenel zonalarini o’rganib, frenel zonalar metodiga asoslanib yuritgan mulohazalar to‘g‘ri ekanligini tasdiqlovchi misollardan biri - zonali plastinka deb ataluvchi plastinka bilan o’tkaziladigan tajribalar bilan tanishamiz. kurs ishi mavzusining dolzarbligi: gyuygens prinsipi, to‘lqinning oldingi momentdagi frontining har bir nuqtasi atrofida paydo bo‘lgan elementar to‘lqinlarga teguvchi o‘rama chiziq (urinma egri chiziq) o‘tkazish yo‘li bilan frontning keyingi—yangi vaziyatni belgilashga imkon beradi. bunday tasvir to‘lqinlarning to‘siq orqasiga burilib ketishidan darak beradi. kurs ishining maqsadi vazifalari: yorug’lik difraksiyasi hodisasini tushun-tirishda qo’laniladigan, frenel …

2 / 21

’ri chiziq bo’ylab tarqalish qonunidan chetlanishlar tufayli yuz beradigan hodisalarga aytiladi. ya’ni, to’lqinlarning to’siqlarni aylanib o’tishidir. difraksiya so’zi lotincha ”difraksio”, ”egilib o’tish” dan olingan. yorug’lik difraksiyasini kuzatish oson ish emas, chunki yorug’lik to’lqinlari o’lchamlari yorug’lik to’lqini-ning uzunligiga yaqin bo’lgan to’siqlarnigina sezilarli darajada aylanib o’tadi. yo-rug’lik to’lqining uzunligi esa juda kichikdir. tajribalarning ko’rsatishicha ma’lum sharoitlarda yorug’lik soya sohasiga o’tadi. bunga misol qilib, noshaffof ekran olib, ekranning markazida o’lchami kichik bo’lgan dumaloq tirqishga nuqtaviy yorug’lik manbaidan nur tushirsak orqadagi ekranda yorug’ va qorong’u konsentrik halqalardan iborat difraksion manzarani kuzatish mumkin. tirqishning diametri qancha kichik bo’lsa, difraksion manzara shuncha yaqqolroq kuzatiladi, ya’ni tirqish diametriga bog’liq bo’ladi. tirqishning shakli to’g’ri chiziqdan iborat bo’lsa, unda ekranda parallel difraksion chiziqlar sistemasi kuzatiladi. quyidagi rasmda yorug’lik difraksiya hodisalari tasvirlangan. nyuton davrida ham difraksiya hodisasi yaxshi ma’lum bo’lgan, lekin kor-puskulyar nazariya asosida tushuntirish imkoni bo’lmagan. birinchi marta difraksiya hodisasini to’lqin nuqtai nazaridan kelib chiqib tushuntirishga t. yung muvoffaq …

3 / 21

lqinlarining interferensiyasi natijasida ekranda navbatlashib keluvchi yorug’ va qora yo’llar hosil bo’lgan. yung teshiklardan birini berkitib, interferension yo’llarning g’oyib bo’lganligini ko’rdi. yung xuddi ana shu tajriba yordamida yorug’lik to’lqinlarining har xil rangli nurlarga tegishli uzunliklarini birinchi bo’lib juda aniq o’lchagan. yungga bog’liq bo’lmagan holda fransuz fizigi o. frenel 1818-yil difraksiya hodisasini nazariyasini miqdoriy rivojlantirdi. frenel nazariyasining asosida gyugens prinsipi yotar edi. gyugens prinsipiga ko’ra: to’lqin borib yetgan har bir nuqtani yangi to’lqin manbai deb hisoblash mumkin. bu prinsip asosida yorug’likning difraksiasini tushuntirish mumkin, lekin u turli yo’nalishlarda tarqaluvchi nurlar intensivligi taqsimotini tushuntira olmaydi. shu sababli, gyugens prinsipining bu kamchiligini frenel ikkilamchi kogerent to’lqinlar interferensiyasi tushunchasini kiritib to’ldirdi. bu prinsip gyugens-frenel prinsipi deyiladi. bu prinsipga ko’ra ikkilamchi to’lqin amplitudasi va fazalarini hisobga olib fazoning istalgan nuqtasida natijaviy to’lqin amplitudasini aniqlash mumkin. bu prinsip asosida ko’pgina amaliy muhim difraksion masalalar yaxshi natija berdi. quyidagi 2-rasmda gyugens-frenel prinsipi tasvirlangan. faraz qilaylik, biror vaqtda …

4 / 21

$tgan yorug’lik to'lqinining sferadan iborat bo'lgan va kuzatish nuqtasi chekli masofada joylashgan holdagi difraksiyani frenel o'rgangan. shuning uchun bu sinfga oid hodisalar frenel difraksiyasi deyiladi. \ frenel difraksiyasi. bizga ma’lumki gyuygens prinsipi quyidagicha ta’riflanadi. to‘lqin borib yetgan har bir nuqtani yangi to‘lqin manbai deb hisoblash mumkin. bu printsip asosida yorug‘likning difraksiyasini tushuntirish mumkin, lyokin u turli yo‘nalishda tarqaluvchi nurlar intensivligi taqsimotini tushuntira olmaydi. shu sababli gyuygens printsipining bu kamchiligini frenel (1918) ikkilamchi kogerent to‘lqinlar interferensiyasi tushunchasini kiritib to‘ldirdi va bu printsip gyuygens-frenel printsipi deyiladi. bu printsipga ko‘ra ikkilamchi to‘lqin amplitudasi va fazalarini hisobga olib fazaning istalgan nuqtada natijaviy to‘lqin amplitudasini aniqlash mumkin. frenel sferik to‘lqin frontiga ega bo‘lgan nurlar difraksiyasini kuzatib, ularni tushuntirishda to‘lqin frontini maxsus zonalarga bo‘ldi. bu zonalar bir manbadan chiqayotgan yorug‘lik bo‘lganligi uchun kogerent va bir-biridan ga farq qiladi: nuqtaviy manbadan chiqayotgan yorug‘lik nuri diametri d ga teng bo‘lgan dumaloq tirqishdan o‘tishda difraksiyalanib, e ekranga tushayotgan bo‘lsin. …$

5 / 21

lar a nuqtada yorug‘likni hosil qiladi. shunday qilib a nuqtada difraksion maksimum yoki minimum kuzatilishi zonalar sonining juft yoki toqligiga bog‘liq. natijaviy amplitudani hisoblash [5]. 3.rasm. frenel zonasi tomonidan a nuqtaga ta’sir etayotgan g‘alayonlanish frenel yorug‘lik manbaini σ -sirt bilan almashtirdi. mm nuqta yaqinidagi m -frenel zonasi tomonidan a nuqtaga ta’sir etayotgan g‘alayonlanish quyidagi tebranish formulasi orqali aniqlanadi : (2) bu yerda e -∆σm manbadan uzunlik birligi masofadagi amplituda, α0 - boshlangich faza, φm - difraksiya burchagi f(φm) - og‘ish koeffitsienti deyiladi. (φm=0 bo‘lganida f (φm)=max, agar φm≥ bo‘lsa f(φm)=0 gacha monoton kamayadi.)bundan ko’rinadiki, a nuqtada m-zona vujudga keltirgan аmplituda g‘alayonlashishi eom shu zona yuzasiga (∆σm); φm va rm ga bog‘liq. 3-rasmdan, ko‘rinadiki: m-frenel zonasining radiusi quyidagiga teng: pm2=r2-(r-hm)2=rm2-(r0+hm)2=(r0+m)2-(r0+hm)2 (3) r va r0 ga nisbatan λ ning juda kichik ekanligini hisobga olsak, ya’ni ()2 ni tashlab yuborsak, sferik segment kengligi hm uchun hosil qilamiz: (4) radiusi pm ga teng bo‘lgan …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kurs ishi: zonali plastinkalarni o’rganish"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ zonali plastinkalarni o’rganish. reja: kirish………………………………………………………………. 1. yorug’lik difaksiyasi. gyugens-frenel prinsipi………………… 2. frenel difraksiyasi………………………………………………… 3. zonali plastinkalar………………………………………………… xulosa……………………………………………………………….. foydalanilgan adabiyiotlar…………………………….. kirish yorug‘lik to‘g‘ri chiziq bo‘ylab tarqalishida chetlanishlar bo‘lib turadi. yorug‘lik difrak...

This file contains 21 pages in DOCX format (411.5 KB). To download "kurs ishi: zonali plastinkalarni o’rganish", click the Telegram button on the left.

Tags: kurs ishi: zonali plastinkalarn… DOCX 21 pages Free download Telegram