nyuton halqalari va yorug'lik interferensiyasi

DOCX 20 pages 1.5 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ nyuton halqalarining radiusini о‘lchashni о‘rganish reja: kirish………………………………………………………….. 3 1.interferensiya hodisasi 2. nyuton xalqalari. yung tajribasi 3. nyuton xalqalarini ba’zi tajribalarda qo’llanilishi xulosa............................................................................................ foydalanilgan adabiyotlar………………………………….. kirish sovun pufaklari yoki suv sirtiga to`qilgan moy yupka pardasining kamalak rangli toblanishidan iborat bo`lgan yoruglikning rangli toblanishidan iborat bo`lgan yoruglikning rangli interferensiyasi manzarasini har birimiz ko`ndalak hayotda qo`rganmiz. ingliz olimi tomas yung (1773–1829) yupqa pardalarning har hil rangli toblanish sababini biri pardaning tashqi sirtidan, ikkinchisi esa ichki sirtidan qaytgan 1 va 2 yoruglik to`lqinlarining qo`shilishidir, degan genial fikrni maydonga tashladi. bitta tushuvchi nurlan hosil bo`lgan 1 va 2 nurlarga o`zaro kogerent nurlar deyiladi. kogerent nurlar deb, bir hil yoki o`zgarmas fazalar farqi bilan tarqalayotgan yoruglik to`lqinlaridan tashkil topgan nurlarga aytiladi. …

2 / 20

i bo’ldi. nyutonning yorug’lik tabiati haqidagi korpuskulyar qarashlariga ingliz olimi r.guk qarshi chiqdi. u vaqtda nyuton yorug’lik haqidagi korpuskulyar va to’lqin tasavvurlarni o’z ichiga oluvchi gipotezani olg’a surdi. 1704-yilda nyuton o’zining ko’plab mehnati natijasida yozgan “optika” deb nomlangan kitobini chiqardi. unda yorug’likning xususiyatlari, uning tarkibi, umuman olganda bu kitob optikaga bag’ishlangan edi. nyutonning optika sohasidagi tajribalaridan biri, u quyosh nurini shisha prizma orqali qorong’i xonaga o’tkazib spektrdagi 7 xil rangni hosil qildi. u shuni isbotladiki: oq yorug’lik tarkibida 7 xil rang mavjud ekan. nyuton barcha sayyoralar quyosh atrofida aylanishini ilmiy ravishda isbotlab, keplerning sayyoralar harakati haqidagi qonunlarini tasdiqladi. nyuton halqasi - shisha plastinkaning yassi sirtiga tegib turgan yassiqavarik, linzadan oʻtayotgan yorugʻlikning qaytishi (sinishi) dan hosil boʻlgan interferension halqasimon yoʻllar. birinchi marta 1675 yilda i. nyuton kashf qilgan. halqalar diametri kattalashgan sari ularning zichligi ortadi va halqalar polosasi kengligi, yaʼni ikki qoʻshni halqa orasidagi masofa kichiklashadi.nyuton halqasi maxsus mikroskopda kuzatilgan. mikroskop …

3 / 20

sohasiga burilish hodisasi yorug'lik difraksiyasi deb, yorugmik nurlarining qo’shilib, yorug’ va qorong’u yo’llar hosil qilishi esa yorug'lik interferensiyasi deb ataladi. interferensiya hodisasida ikki yoki undan ortiq yorug’lik oqimi ustma - ust tushganda bu oqimlar bir - birini kuchaytirishi yoki susaytirishi mumkin. lekin har qanday yorug’lik oqimlari interferensiyalanavermaydi.yorug’lik interferensiyasi yuz berishi uchun qo‘shiluvchi to’lqinlarning коgerent bo’lishi, ya’ni: 1) tebranishlar chastotasi va 2) fazalar farqi vaqt o ‘tishi bilan o ‘zgarmas qolishi talab qilinadi. interferensiya - yorug‘likni to‘lqin tabiatini namoyon bo‘lishining bir isbotidir. interferensiya so‘zi lotin tilida interfere – “xalaqit bermoq” degan ma’noni anglatadi. bu juda qiziq va chiroyli manzara ma’lum shartlar bajarilganda, ikkita yoki bir nechta to‘lqinlarning qo‘shilishi natijasida kuzatiladi. ikki yorug‘lik to‘lqini qo‘shilib, bir-birini kuchaytiradi yoki susaytiradi. natijada ekranda markazi bir nuqtada yotuvchi yorug‘ va qorong‘i halqalar navbat bilan joylashadi. bular interferension maksimum va minimum deb yuritiladi. interferensiya hodisasini biz kundalik hayotimizda juda ko‘p kuzatganmiz. masalan, suv betiga to‘kilgan neft …

4 / 20

y (yig‘indi) yorug‘lik tebranishlari fazoning turli nuqtalarida kuchayadigan yoki zaiflashadigan vaqt o‘tishi bilan o‘zgarmaydigan manzara ko‘zatiladi. interferensiya (yig‘indi tebranishlarining vaqt o‘tishi bilan o‘zgarmaydigan manzara ko‘zatiladi. kuchayishi yoki zaiflashuvi) natijasi yorug‘likning pardaga tushish burchagi, pardaning qalinligi va to‘lqin uzunligiga bog‘liq. agar singan ikkinchi to‘lqin qaytgan birinchi to‘lqindan to‘lqinlar uzunligining butun soni qadar kechiksa, yorug‘lik kuchayadi (2.2a-rasm). agar ikkinchi to‘lqin birinchi to‘lqindan to‘lqin uzunligining yarim to‘lqinlarining toq soni qadar kechiksa, yorug‘lik zaiflashadi (2.2b-rasm). to‘lqinlarning qo‘shilishida turg‘un interferension manzara hosil bo‘lishi tuchun to‘lqinlar kogerent bo‘lishi, ya’ni ularning to‘lqin uzunliklari bir xil va fazalari farqi o‘zgarmas bo‘lishi kerak. pardaning tashqi va ichki yuzalaridan qaytgan to‘lqinlarning kogerent bo‘lishiga sabab shuki, bu to‘lqinlarning ikkalasi ham bitta yorug‘lik dastasining qismlaridir. ikkita odatdagi mustaqil manbadan chiqadigan to‘lqinlarga kelsak ular interferension manzara hosil qilmaydi, chunki bunday manbalardan chiqadigan ikki to‘lqinning fazalari farqi doimiy emas. yung rangdagi farq to‘lqin uzunligidagi (yorug‘lik to‘lqinlarning chastotasidagi) farqda ekanligini ham tushundi. 2. nyuton xalqalari. …

5 / 20

a olmadi, lekin nyuton yorug‘likda qandaydir davriylik borligini tushunardi. tarixda birinchi marta interferensiya hodisasi yung tajribasida (1802 yil) to‘lqin nuqtai nazaridan kelib chiqib tushuntirildi. 2.5-rasmda yung tajribasini chizmasi keltirilgan. yorug‘lik dastasi s tirqishdan o‘tib tirqishlarga tushadi, va tirqishlardan o‘tgan yorug‘lik dastalari э ekranda interferension maksimum va minimumdan iborat interferension manzarani hosil qiladi. ikkita bir-biriga bog‘liq bo‘lmagan manbalardan chiqgan yorug‘lik dastalari qo‘shilgani bilan turg‘un interferension manzara hosil bo‘lmasligini yung birinchi bo‘lib tushundi. shuning uchun ham uning tajribasida va tirqishlarni gyuygens prinsipidagidek ikkilamchi to‘lqin manbai deb hisoblash mumkin. va manbalardan chiqgan yorug‘lik р nuqtaga yetguncha va masofalarni bosib o‘tadi va natijada yo‘llar farqi bo‘lgani uchun ular р nuqtaga har xil fazada yetib keladi. yorug‘ va qorong‘i interferension halqalarning hosil bo‘lishi o‘zgarmas fazalar farqida, kuzatish nuqtasida superpozitsiya prinsipiga asosan amalga oshadi. fazalar farqi o‘zgarmas yoki bir xil bo‘lgan to‘lqinlar kogerent to‘lqinlar deyiladi. kogerent to‘lqinlar bir manbadan olinadi. r radius-vektor yo‘nalishida tarqaluvchi monoxromatik to’lqinni …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nyuton halqalari va yorug'lik interferensiyasi"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ nyuton halqalarining radiusini о‘lchashni о‘rganish reja: kirish………………………………………………………….. 3 1.interferensiya hodisasi 2. nyuton xalqalari. yung tajribasi 3. nyuton xalqalarini ba’zi tajribalarda qo’llanilishi xulosa............................................................................................ foydalanilgan adabiyotlar………………………………….. kirish sovun pufaklari yoki suv sir...

This file contains 20 pages in DOCX format (1.5 MB). To download "nyuton halqalari va yorug'lik interferensiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: nyuton halqalari va yorug'lik i… DOCX 20 pages Free download Telegram