yorug’lik tezligini laboratoriya sharoitida aniqlash usullari

DOCX 14 pages 76.9 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 76.9 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ yorug’lik tezligini laboratoriya sharoitida aniqlash usullarini o’rganish. reja: kirish……………………………………………………………………….3 1.yorug’lik tezligi haqida umumiy ma’lumot…………………………………7 2.ryomer usuli……………………………………………………………….10 3.fizo tajribasi…………………………………………………………………12 xulosa………………………………………………………………………14 foydalanilgan adabiyotlar…………………………………….15 kirish. fizika - eng qadimiy fanlardan biri bo‘lib, modda tuzilishi, jismlarning harakat turlari energiyalari va o‘zaro ta’sirlarini o‘rganadi. shuningdek, tabiiy fanlar foydalaniladigan tabiat hodisalarining umumiy qonuniyatlarini aniqlaydi. fizika tabiat qonunlarini o‘rganadigan asosiy tabiy fanlaridan biridir. olam doimiy o‘zaro ta’sirda va uzluksiz harakatda bo‘lgan moddiy jismlar majmuasidan iborat. tabiatda sodir bo’ladigan barcha hodisalar va protsesslar muayyan qonunlar bo‘yicha yuz beradi. fizikada o‘rganiladigan hodisalar doirasini yoki bu fanning shartli chegaralarini aniqlash juda qiyin: yangi kashfiyotlar, texnikaviy tatbiq-larning yangi - yangi sohalari bu chegaralarni yildan - yilga kengaytirmoqda. keyingi vaqtlarda fizikaning plazma fizikasi, elementar zarralar fizikasi, biofizika, …

2 / 14

o‘lqinlarining ham tarqalish yo‘nalishi nurlar, ya’ni to‘lqin sirtlariga perpendikular bo‘lgan chiziqlar yordamida aniqlanadi: nurlar to‘lqin energiyasining tarqalish yo‘nalishini ko‘rsatadi. yorug‘likning tarqalishi yorug‘lik to‘lqinlari energiyasining ko‘chishidan iboratdir. agar quyosh nurini darchadagi kichik dumaloq teshik orqali o‘tkazib, chetdan turib qarasak, havoda ingichka yorug‘lik dastasini ko‘ramiz — bu yorug‘lik shu’lasidir. yorug‘lik nuri geometrik tushunchadir. shunday qilib, yo‘nalishlari fazoning ixtiyoriy nuqtasida yorug‘lik energiyasining ko‘chish yo‘nalishi bilan ustma-ust tushgan geometrik chiziq yorug‘lik nurideyiladi. kuzatishlar, bir jinsli muhitda yorug‘likning to‘g‘ri chiziq bo‘ylab tarqalishini ko‘rsatadi. mavzuning maqsadi va vazifalari: yorug’lik tezligini laboratoriya sharoitida aniqlash usullarini o’rganishda ryomer fizo tajribalari yordamida o’rganish. yorug’lik tezligi haqida umumiy ma’lumot optika bo‘limida yorug‘lik hodisalari va qonunlari, yorug‘likning tabiati hamda uning modda bilan o‘zaro ta’siri o‘rganiladi. qadimgi olimlarning, yorug‘lik o‘zi nima, degan masala to‘g‘-risidagi dastlabki tasavvurlari nihoyatda sodda edi. ular ko‘zdan juda ingichka maxsus paypaslagichlar chiqib, ular narsalarni paypasla- ganda ko‘rish tuyg‘usi hosil bo‘ladi, deb hisoblar edilar. bunday qarashlar to‘g‘risida batafsil to‘xtalib …

3 / 14

shi vositasida (modda ko‘chirilmasdan) ta’sir qilishi mumkin. masalan, bizdan biror masofada turgan qo‘ng‘iroq mo‘ljalga olinib, unga shar otilsa-yu, bu shar qo‘ng‘iroqqa borib tegsa, qo‘ng‘iroq jiringlaydi (1- a rasm). bunda moddani ko‘chiramiz. ammo qo‘ng‘iroqni boshqacha yo‘l bilan: qo‘ng‘iroq tiliga kanop bog‘lash va shu kanop bo‘ylab qo‘ng‘iroq tilini tebratuvchi to‘lqinlar yuborish yo‘li bilan ham jiringlatsa bo‘ladi (1- brasm). bu holda modda ko‘chmaydi.bunda kanop bo‘ylab to‘lqin tarqaladi, ya’ni kanopning holati (shakli) o‘zgaradi. shunday qilib, ta’sir bir jismdan boshqa bir jismga to‘lqinlar vositasida uzatilishi ham mumkin ekan. manbadan qabul qilgichga ta’sir uzatishning mumkin bo‘lgan ikki usuliga muvofiq ravishda, yorug‘likning o‘zi nima, uning tabiati qanday, degan masalaga oid mutlaqo har xil ikki nazariya paydo bo‘ldi va rivojlana boshladi. bu nazariyalar xvii asrda qariyb bir vaqtda paydo bo‘ldi. bu nazariyalardan biri nyuton nomi bilan, ikkinchisi esagyuygens nomi bilan bog‘liq. nyuton yorug‘likning korpuskular nazariyasi ijodchisi edi. bu nazariyaga ko‘ra, yorug‘lik — manbadan tarafga tarqaluvchi zarrachalar oqimidan (moddaning …

4 / 14

‘lqin nazariya buni oson izohlab bera olar edi. masalan, suv betidagi to‘lqinlar bir-biri orqali bemalol o‘tadi va bunda ular o‘zaro ta’sir etmaydi. ammo yorug‘likning to‘g‘ri chiziq bo‘ylab tarqalishini va buning natijasida aniq soyalar hosil bo‘lishi sababini to‘lqin nazariya asosida izohlab berish ancha qiyin edi. korpuskular nazariyaga ko‘ra esa yorug‘likning to‘g‘ri chiziq bo‘ylab tarqalishi inersiya qonunining natijasi deb qaralar edi.yorug‘likning tabiati to‘g‘risidagi bunday nomuqim ahvol xix asrning boshigacha, yorug‘lik difraksiyasi (yorug‘likning to‘siqlarni aylanib o‘tishi) va yorug‘lik interferensiyasi (yorug‘lik dastalari bir-biri ustiga tushganda yoritilganlikning kuchayuvi yoki zaiflashuvi) hodisalari kashf etilgan vaqtgacha davom etib keldi. bu -------------------------------- lotincha „korpuskula korpuskula“ — „zarrachazarracha zarracha“ demakdir. hodisalar faqat to‘lqin harakatlar uchun xos. ularning sababini korpuskular nazariya asosida izohlab bo‘lmaydi. shu sababli to‘lqin nazariya uzil-kesil va to‘la g‘alaba qilgandek bo‘ldi. bunday ishonch xix asrning ikkinchi yarmida maksvell yorug‘lik elektromagnit to‘lqinlarning xususiy holi ekanligini ko‘rsatgandan keyin ayniqsa mustahkamlandi. maksvellning ishlari yorug‘likning elektromagnit nazariyasigaasos bo‘ldi.gers elektromagnit to‘lqinlarni tajribada …

5 / 14

ng elektromagnit to‘lqin nazariyasi asosida tushuntirish mumkin bo‘lmagan hodisalardan fotoeffekt va jismlar nurlanishi kashf qilindi. 1900- yilda nemis fizigi plank tomonidan yorug‘likning kvant nazariyasi yaratildi.yorug‘likning kvant nazariyasi eynshteyn tomonidan rivojlantirilib, yorug‘likning fotonlar nazariyasi yaratildi. yorug‘lik ma’lum diapazondagi elektromagnit to‘lqinlardan iboratdir. inson ko‘zi butun nurlanish tarkibidan faqat to‘lqinuzunligi 3,8•10–7m dan 7,7•10–7m gacha bo‘lgan nurlarnigina ko‘ra oladi. òo‘lqin uzunligi 3,8•10–7m dan qisqa bo‘lgan nurlar ultrabinafshanurlar, to‘lqin uzunligi 7,7•10–7m dan katta bo‘lgannurlar esa infraqizilinfraqizil infraqizilnurlar deb ataladi. ultrabinafsha va infraqizil nurlar ko‘zga ko‘rinmaydi.jismlardan yorug‘lik qaytib ko‘zimizga tushgandagina biz ularni ko‘ramiz. ba’zi jismlar o‘zidan yorug‘lik sochganligi uchun yorug‘lik manbalaridan iborat bo‘lib, ular to‘g‘ridan to‘g‘ri ko‘rinadi. yorug‘lik manbalari deb, molekulalari va atomlari ko‘rinadigan nurlanish hosil qiladigan barcha jismlarga aytiladi.yorug‘lik manbalari ikki guruhga: tabiiy va sun’iy manbalarga bo‘linadi. òabiiy yorug‘lik manbalariga quyoshni, yulduzlarni va ba’zi nurlanuvchi tirik organizmlar (baliqlar, hasharotlar, ayrim mikroblar) ni misol qilib keltirish mumkin. òabiiy yorug‘likmanbalaridan quyosh nuri o‘simlik, hayvon va insonlarning hayot …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yorug’lik tezligini laboratoriya sharoitida aniqlash usullari"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ yorug’lik tezligini laboratoriya sharoitida aniqlash usullarini o’rganish. reja: kirish……………………………………………………………………….3 1.yorug’lik tezligi haqida umumiy ma’lumot…………………………………7 2.ryomer usuli……………………………………………………………….10 3.fizo tajribasi…………………………………………………………………12 xulosa………………………………………………………………………14 foydalanilgan adabiyotlar…………………………………….15 kirish. fizika - eng qadimiy fanlardan biri ...

This file contains 14 pages in DOCX format (76.9 KB). To download "yorug’lik tezligini laboratoriya sharoitida aniqlash usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: yorug’lik tezligini laboratoriy… DOCX 14 pages Free download Telegram