lazerlar va kvant elektronikasining nazariyasi va ishlash prinsipi

DOCX 33 pages 203.3 KB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 203.3 KB

File type DOCX

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

spontan va majburiy kombinatsion sochilish reja: i.kirish lazerlar haqida umumiy ma’lumot ii.asosiy qism 1.1muhitda tarqalayotgan nurlanishning yutilishi va kuchayishi 1.2 lazerlarning ishlashi 1.3 spontan kombinatsion sochilish 1.4.ikkifotonli o‘tishlar ehtimolligi. iii. xulosa.yorug‘likning majburiy kombinatsion sochilishi foydalanilgan adabiyotlar kirish spektrning optik qismida ishlatiladigan yorug‘lik manbalarining nurlanishi kogerent bo‘lmaydi, masalan, manbaning butun nurlanishi uning atomlari, molekulalari, ionlari, erkin elektronlari kabi mikroskopik elementlari chiqarayotgan va o‘zaro kogerent bo‘lmagan oqimlardan tashkil topgan bo‘ladi. gaz razryadining yorug‘lanishi, su’niy va tabiiy manbalarning issiqlik nurlanishi, turli usulda uyg‘otilgan lyuminessensiya kogerent bo‘lmagan nurlanishga misol bo‘la oladi. xx asrning 60 yillari boshida boshqa tipdagi yorug‘lik manbalari yaratilgan bo‘lib, ular optik kvant generatorlari (okg) yoki lazerlar deb ataladi. kogerent bo‘lmagan manbalardagiga qarama-qarshi ravishda kvant generatorning bir-biridan mikroskopik masofalarda bo‘lgan qismlaridan chiqayotgan elektromagnitik to‘lqinlar o‘zaro kogerent bo‘ladi. bu jihatdan kvant generatorlari kogerent radio to‘lqinlari manbalariga o‘xshash bo‘ladi. nurlanishning kogerentligi optik kvant generatorlarining qariyib hamma xususiyatlarida ko‘rinadi. nurlanishning to‘la energiyasi bundan istisno bo‘ladi, …

2 / 33

nik taraqqiyotining o‘lkan yutuqlaridan biri desa bo‘ladi. lazerlar yaratilishining boshlanishi 1916 yilga borib taqaladi. usha yili buyuk fizik olim a.eynshteyn birinchi bo‘lib, majburiy nurlanish tushunchasini kiritdi, va nazariy yo‘l bilan majburiy nurlanish uni majburlovchi nurlanishga kogerentligini (mosligini) ko‘rsatadi. 1930 yilda p.dirak o‘zi tomonidan yaratilgan nurlanishning kvantomexanik nazariyasi asosida majburiy nurlanish va uning kogerentlik xususiyatlarini chuqurroq va aniqroq taxlil qilib, tushuntirib berdi. lekin bu lazerning yaratilishi uchun yetarli emas edi. 1930 yildan boshlab optik spektroskopiya sohasida ko‘plab ilmiy-tadqiqot ishlari boshlanib ketdi. bu izlanishlar natijasida atomlar, molekulalar, ionlarning energetik sathlari haqida ko‘plab ma’lumotlar olindi va keyinchalik turli lazerlarning yaratilishida ishlatildi. bu ishlarga s.e.frish va v.a.fabrikant kabi rossiya olimlari ham o‘z hissalarini qo‘shishdi. 1939 yilda v.a.fabrikant birinchi bo‘lib, yorug‘lik nurining majburiy nurlanish xisobiga kuchayishining imkoniyati borligini aytdi. 1951 yilning yozida, u o‘zining xodimlari bilan majburiy nurlanish yordamida elektromagnit nurlanishni (ultrabinafsha, ko‘rinuvchi, infraqizil va radioto‘lqinlar sohasida) kuchaytirish uslubi uchun avtorlik guvoxnomasini olishga taklif berishgan. …

3 / 33

astota (o‘yuch) standartlarini yaratilishga bag‘ishlangan edi. bu ilmiy izlanishlar natijasida 1950 yillarning boshlarida bir-birlaridan mustaqil ravishda n.g.basov, a.m.proxorov (fian, rossiya) va ch.tauns (aqsh, kolumbiya universiteti) tomonidan majburiy nurlanish g‘oyalaridan amalda foydalanib, ammiak molekulasida ishlovchi molekulyar kuchaytirgich va generator (mazer) yaratildi . mazer (maser - microwave amplification by stimulated emission of radiation) - ingliz so‘zlaridagi bosh harflardan tashkil topgan va mazmuni mikroto‘lqinni majburiy nurlanish hisobiga kuchaytirishdir. shu ishlari uchun ular 1964 yili nobel mukofotining sovrindori bo‘lishdi. kvant elektronikasining rivojlanishi elektromagnit to‘lqinning yangi, infraqizil va ko‘zga ko‘rinuvchi sohalarida kogerent nurlanish olishga yo‘naltirildi. dunyoning ko‘p ilmiy laboatoriyalarida lazerlar yaratish ustida ish boshlab yuborildi. bu ishlarning rivojlanishida a.m. proxorovning kvant qurilmalarida ochiq optik rezanotor sifatida fabri-pero ( etaloni) interferometrini qo‘llash g‘oyasi hal qiluvchi omil bo‘ldi. birinchi gazli lazer (laser – light amplification by stimulated emission of radiation – ya’ni yorug‘likni majburiy nurlanish hisobiga kuchaytirish demakdir) 1961 yilda neon va geliy aralashmasida yaratildi. uzluksiz ish …

4 / 33

tatistik og‘irliklari va balandliklari. (20.1) dagi nn/gn va nm/gm hadlar mos n→m va mn o‘tishlarning ulushlarini ko‘rsatib, bu o‘tishlarda fotonlar yutiladi va induksiyalangan ravishda chiqariladi. muhitning hajm birligida yutilgan quvvatni quyidagicha ifodalash mumkin: (20.2) bu yerda u() va i() energiyaning va oqimning spektral zichliklari (1 sm3 da). agar nurlanish tarqalayotgan muhit termodinamik muvozanatda bo‘lsa, bolsman prinsipiga muvofiq nm/gm 0) bo‘ladi. bu hol nurlanishning yutilishiga mos keladi. agar biror usul yordamida nm/gm>nn/gn bo‘ladigan sharoitlarni amalga oshirsak, a() koeffitsiyent o‘z ishorasini o‘zgartirib, manfiy kattalik bo‘lib qoladi. bu holda muhitda tarqalayotgan energiya oqimining zichligi termodinamik muvozanat holidagi kabi kamaymasdan, balki ortib boradi. boshqacha aytganda, induksiyalangan nurlanish natijasida yorug‘lik oqimiga qo‘shilgan fotonlarning soni oqimdan teskari (n→m) o‘tishlarda atomlarning uygonish uchun olingan fotonlarning sonidan katta bo‘ladi. atomlar konsentratsiyalarining nm/gm>nn/gn tengsizlikka mos bo‘lgan munosabati m, n energetik sathlarning invers bandligi deyiladi. energetik sathlari invers bandlikka ega bo‘lgan va o‘zida tarqalayotgan nurlanishni kuchaytiradigan muhit aktiv muhit deb …

5 / 33

tiradi, majburiy yutish esa susaytiradi degan fikrning boshqacha shaklda aytilgani deb hisoblash mumkin. lekin optik kvant generatorlari nurlanishning xususiyatlarini tushunish uchun tushayotgan to‘lqin bilan majburiy o‘tishlar natijasida chiqarilayotgan «ikkilamchi» to‘lqinlarning kogerentligi to‘g‘risidagi tasavvurlarga asoslansak manbadan ma’lum bir yo‘nalishda tarqaluvchi quvvatli nurlanish olish uchun zarur bo‘lgan fazoviy sinfazlik shartini majburiy chiqarish jarayonida amalga oshirish mumkinligi ko‘rinadi. haqiqatdan ham, fazoning har xil nuqtalarida joylashgan atomlar chiqarayotgan to‘lqinlarning boshlang‘ich fazalari mos yo‘l farqini kompensatsiyalaydigan bo‘lsa, bunday to‘lqinlar kuzatish nuqtasida sinfazali ravishda qo‘shiladi. yuqorida muhokama qilingan va majburiy o‘tishlar bilan bog‘langan kogerent nur chiqarishdan tashqari, muhit atomlari spontan o‘tishlarda ham qatnashib, natijada bir-biri bilan hamda tashqi maydon bilan kogerent bo‘lmagan to‘lqinlar chiqarilishini yoddan chiqarmaslik kerak. shunday qilib, aktiv muhitning nurlanishi har doim kogerent va kogerent bo‘lmagan qismlarning aralashmasidan iborat bo‘lib, ular o‘rtasidagi munosabat, xususan, tashqi maydonning intensivligiga bog‘liq bo‘ladi. oxirgi holni tushuntirish oson, chunki majburiy chiqarish jarayonida qatnashgan atomlar uyg‘onish energiyasidan mahrum bo‘ladi va, …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "lazerlar va kvant elektronikasining nazariyasi va ishlash prinsipi"

spontan va majburiy kombinatsion sochilish reja: i.kirish lazerlar haqida umumiy ma’lumot ii.asosiy qism 1.1muhitda tarqalayotgan nurlanishning yutilishi va kuchayishi 1.2 lazerlarning ishlashi 1.3 spontan kombinatsion sochilish 1.4.ikkifotonli o‘tishlar ehtimolligi. iii. xulosa.yorug‘likning majburiy kombinatsion sochilishi foydalanilgan adabiyotlar kirish spektrning optik qismida ishlatiladigan yorug‘lik manbalarining nurlanishi kogerent bo‘lmaydi, masalan, manbaning butun nurlanishi uning atomlari, molekulalari, ionlari, erkin elektronlari kabi mikroskopik elementlari chiqarayotgan va o‘zaro kogerent bo‘lmagan oqimlardan tashkil topgan bo‘ladi. gaz razryadining yorug‘lanishi, su’niy va tabiiy manbalarning issiqlik nurlanishi, turli usulda uyg‘otilgan lyuminessensiya kogerent bo‘lmagan n...

This file contains 33 pages in DOCX format (203.3 KB). To download "lazerlar va kvant elektronikasining nazariyasi va ishlash prinsipi", click the Telegram button on the left.

Tags: lazerlar va kvant elektronikasi… DOCX 33 pages Free download Telegram

lazerlar va kvant elektronikasining nazariyasi va ishlash prinsipi

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "lazerlar va kvant elektronikasining nazariyasi va ishlash prinsipi"

Similar files